हुलाकी सडकको बेहाल

मनोज पौडेल

काठमाडौँ — यहाँका ढृगनारायण पाण्डेले साबिक महाराजगन्ज गाविस अध्यक्ष निर्वाचित भएदेखि नै स्थानीय हुलाकी सडक निर्माण हुने चर्चा सुन्दै आएका हुन् । ०५४ सालको स्थानीय चुनावमा उनी अध्यक्ष निर्वाचित भए । महाराजगन्ज अहिले नगरपालिका भइसक्यो ।

कपिलवस्तुको तौलिहवा नजिक भत्किएको सडक । तस्बिर: मनोज

पाण्डे प्रदेशसभा सदस्य छन् । व्यक्तिगत जीवनमा आकाशजमिनको फरक आयो । तर, सडकको अवस्था उस्तै बेहाल छ । ‘सडक बनाउने धेरै प्रतिबद्धता सुनिए,’ उनले भने, ‘तर, कसैले पूरा गरेनन् ।’ अहिले आएर टाउको दुखाइ बनेको उनले बताए ।

जिल्लास्थित जानकी माविका पूर्वप्रधानाध्यापक रामबहादुर गुप्ताले ३० वर्ष पढाए । सेवानिवृत्त भएको धेरै भो । यस अवधिमा धेरै उतारचढाव देखे । तर, हुलाकी सडक जस्ताको तस्तै छ । ‘हुलाकी सडकले विकासको आधार तय गथ्र्यो,’ उनले भने, ‘तर, दुई/तीन वर्षको अन्तर गिटी, बालुवा छर्किनेबाहेक केही काम भएका छैनन् । बाटो जस्ताको तस्तै छ ।’ यहाँस्थित २१ किलोमिटर दूरीको तौलिहवा–बहादुरगन्ज हुलाकी खण्ड जीर्ण हुँदा आवजावत जोखिमपूर्ण बन्दै छ ।

दायाँ–बायाँ १५/१५ मिटर चौडा सडकका ठाउँ–ठाउँमा खाडल छन् । मर्मत नहुँदा वर्षाका बेला कतिपय ठाउँमा हिलाम्य हुन्छ । हिलोमा गाडी फस्ने गरेका छन् । जिल्लाकै पुरानो सडकखण्ड स्तरोन्नति नहुँदा दैनिक आवतजावत गर्नेले सास्ती खेप्नुपरेको गैडहवाका नरसिंह कहारले बताए । ‘मोटरसाइकलमा सवार एक/दुई जना दैनिक पल्टिन्छन्,’ उनले भने, ‘यसबाटै सडकको हविगत थाहा हुन्छ ।’

सडक बनेको चार दशकभन्दा बढी बितिसक्दा पनि कालोपत्रे हुन सकेको छैन । सात/आठ वर्षअघि ग्राभेल गरिएको सडक ठाउँठाउँमा भासिएको छ । कतिपय ठाउँमा धूलो र हिलो छ । पश्चिम क्षेत्रलाई सदरमुकामसँग जोड्ने सहायक मार्गका रूपमा रहेको उक्त सडक राम्रो नहुँदा बस सञ्चालन गर्न समस्या भइरहेको छ ।

बल्लतल्ल प्रतिघन्टा २५/३० किमिको गतिमा साना जिप गुडाउने गरिएको चालक समसुद्दिन खाँले बताए । सडकको संरक्षण पश्चिमाञ्चल सडक डिभिजन कार्यालय नं. ५ ले गरिरहेको छ । बजेट अभावमा आवश्यकताअनुसार मर्मतसम्भार गर्न नसकिएको इन्जिनियर पवन भट्टराईले बताए । ‘मर्मतका लागि सडक बोर्डबाट वर्षको १२/१५ लाख आउँछ,’ इन्जिनियर भट्टराईले भने, ‘त्यसबाट खासै केही गर्न सकिँदैन ।’ यस वर्ष पनि १२ लाख रुपैयाँ आएको थियो । मर्मतका लागि चार लाखको ठेक्का सम्झौता भएको उनले बताए ।

‘समान पूर्वाधार रहेका अन्य स्थानीय तहले ठूलो फड्को मारे,’ महाराजगन्ज नगरपालिकाका मेयर अब्दुल कलामले भने, ‘हामी भने सडकका कारण जहाँको त्यहीँ छौं ।’ गैडहवा, जमुनी, बरइपुर र गगनी आसपास सडक धेरै बिग्रिएको छ । बहादुरगन्ज–झिंगहा १२ किमि हुलाकी सडकखण्डको अवस्था झन् दयनीय छ ।

Yamaha

कच्ची खण्डमा वर्षाका बेला ५/६ महिना त आवतजावत नै हँुदैन । तीन ठाउँमा पुल नहँुदा समस्या भइरहेको छ । यस वर्ष हुलाकी सडक आयोजना काठमाडौंले दुई स्थानमा साना पुल बनाउन सम्झौता गरेको जानकारी आएको इन्जिनियर भट्टराईले बताए । भारत सरकारको दोस्रो प्राथमिकतामा परेकाले स्तरोन्नति हुन नसकेको हो । पहिलो चरणका ६ वटा ठेक्कामध्ये पाँच ठेकेदार काम छाडेर गएकाले पहिलो चरणकै काम पूरा हुन नसकेको इन्जिनियर भट्टराईले बताए ।

यस्तै हुलाकी सडक अभिभावकविहीन बनेको छ । सडक कार्यालयको दायित्व भएको भन्दै स्थानीय तह पन्छिन गरेका छन् । सडक कार्यालयले पनि विभागअन्तर्गत रहेको हुलाकी सडक आयोजनाले काम गर्ने भन्दै चासो दिएको छैन ।

दक्षिणी क्षेत्रका सर्वसाधारणलाई उक्त सडक कालोपत्रे नहुँदा समस्या भइरहेको साबिक कुशहवा गाविसका पूर्वउपाध्यक्ष बुद्धिसागर शुक्लाले बताए । बाटो कालोपत्रे नहुँदा जिल्लाको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र कृष्णनगरसँग पनि व्यापार व्यवसाय विस्तार गर्न समस्या भइरहेको तौलिहवा उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष गयाद्दिन कुर्मीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०९:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पिरोको खेतीले ‘हिरो’

मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — उनलाई नपुग्दो केही छैन । रोजगारीका सिलसिलामा धेरै मुलुक पुगे । प्रशस्त सम्पत्ति जोडे । डेढ दशकभन्दा लामो समय विदेशी भूमिमा बिताएर दुई करोड रुपैयाँभन्दा बढी कमाएको बताउँछन् ।

कपिलवस्तुको बुद्धभूमि नगरपालिका १० चेतरादेईका ५२ वर्षे लालप्रसाद श्रेष्ठ खुर्सानी खेतीमा रमाउँदै । तस्बिर: मनोज

विदेशमा आर्जनपछि मुलुक फर्केर रित्तै बस्नुपर्छ भन्ने उनलाई लागेन । त्यसपछि बुद्धभूमि नगरपालिका १०, चेतरादेईका ५२ वर्षीय लालप्रसाद श्रेष्ठ किसान बनेका छन् ।

अहिले उनी व्यावसायिक पिरो (खुर्सानी) खेती गरेर जिल्लामै ‘हिरो’ बनेका छन् । विदेशमा सिकेको सीप यहाँ लागू गरेका छन् । उनले दक्षिण कोरियामा ११ वर्ष बिताए । त्यसपछि जापानमा पाँच वर्ष दु:ख गरे । ‘त्यहाँ दु:ख गर्न हुने,’ श्रेष्ठले भने, ‘यहाँ किन नहुने ?’ अहिले जिल्लामा उनी खुर्सानी खेती गर्ने अगुुवा किसान बनेका छन् । ७ कट्ठामा खुर्सानी खेती मात्रै गरेका छन् ।

गत वर्ष जेठमा बेर्ना उमारेर खेती थालेका थिए । अहिले खेतमा राता/हरिया खुर्सानी लटरम्म छन् । खेत मनमोहक देखिन्छ । खुर्सानी देखेर थोक व्यापारी घरसम्मै आउन थालेका छन् । ‘थोक व्यापारी घरमै आएपछि माग पुर्‍याउन धौ–धौ भयो,’ उनले भने, ‘गत कात्तिकदेखि यता ३० क्विन्टल बेचिसकें ।’

वैशाखसम्म मात्र दुई लाख रुपैयाँको खुर्सानी बिक्री गरेको उनले बताए । त्यतिखेर ६० देखि ८० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा बेचे । अहिले मूल्य राम्रो छ । १ सय २० देखि १ सय ५० रुपैयाँ प्रतिकिलोसम्म पुगेको छ । अझै पुगनपुग १० क्विन्टल खुर्सानी खेतमै छ । यसबाट एक लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उनले बताए ।

‘विदेश जानुअघि सामान्य किसान थिएँ,’ उनले भने, ‘विदेशको सीपलाई यहाँ लागू गरें, अहिले कमाइ भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार यो खेतीमा धेरै मिहिनेत गर्नु पर्दैन । एक पटक लगाएपछि निरन्तर सात/आठ महिनासम्म खुर्सानी टिप्न मिल्छ ।

गत वर्ष साउनमा रापेको खुर्सानी असोज/कात्तिकमा फल्न थालेको थियो । त्यसयता त्यसैबाट उत्पादन भइरहेको छ । नामधारी, सोल्जर र कोरियन प्रजातिका खुर्सानी लगाएका छन् । सुरुमा एक लाख लगानी गरेको उनले सुनाए ।

उपभोक्ताको मागअनुसार उनले पिरो, सामान्य पिरो र देख्दा राम्रो ठिक्कको पिरो खुर्सानी लगाएका छन् । ‘रुचीअनुसारका खुर्सानी तयार छन्,’ उनले भने, ‘जस्तो चाहियो
त्यस्तै दिन्छु ।’

मुलुक फर्केर खुर्सानी खेती गर्ने सोच बनाएर कोरियाबाटै बीउ ल्याएको उनले बताए । अझै खेती विस्तार गर्ने योजना छ । अर्को वर्षदेखि अग्र्यानिक र टनेलभित्र खेती गर्ने सोच बनाएका छन् । तरकारी र चाउमिनमा प्रयोग गर्ने खुर्सानी खेती गर्ने पनि उनको तयारी छ । ‘खुर्सानीमै विविधता खोज्छु । खेत प्रशस्त छ,’ उनले भने, ‘खोलाछेउमै खेत हुँदा सिँचाइको सुविधा छ । लगानीको समस्या छैन ।’ त्यही भएर उपभोक्ताले स्वादअनुसार रुचाएका खुर्सानी उत्पादनको योजनामा लागेको उनले बताए ।

अहिले दुई/तीन जना कामदार राखेका छन् । सधैं हरियाली हुने भएकाले रमाइरहेको उनले बताए । ‘जिल्लामा सात कट्ठामा खुर्सानी खेती गर्ने कृषक छैनन्,’ कपिलवस्तु नगरपालिकाअन्तर्गत कृषि शाखा प्रमुख खुर्सेद अहमद खाँले भने, ‘कार्यालयका तर्फबाट पनि सहयोग गरिरहेका छौं ।’ खुर्सानी घरमा नभई नहुने मसला बाली हो ।

यहाँ उत्पादित खुर्सानीले अझै माग धानेको छैन । त्यसैले भारतबाट आयात हुने गर्छ । दुई वर्षअघि कोरियाबाट फर्केका श्रेष्ठले कृषिमै भविष्य खोज्ने बताए । विदेशमा छँदा गार्मेन्ट, इलेक्ट्रिक, कपडा र गहना पसलमा काम गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ ०९:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT