द्वन्द्व बिर्साउन शान्ति चित्र

शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्न गौतम बुद्धको मूर्ति र लडाइँ शृंखलालाई चित्रमा कुँदिने
हरि गौतम

रुकुमपूर्व — साबिक रुकुम जिल्लाको महत गाविसमा द्वन्द्वकालमा सबैभन्दा धेरैले ज्यान गुमाएका थिए । अब त्यही ठाउँबाट शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्न गौतम बुद्धको मूर्ति र लडाइँ शृंखलालाई चित्रमा कुँदिने भएको छ ।

रुकुमपूर्व भूमे गाउँपालिका ६ महतमा द्वन्द्वका बेला माओवादी र प्रहरीबीच लडाइँ हुँदाको एक दृश्य । तस्बिर : हरि

तत्कालीन विद्रोही माओवादी लडाकुले १९ वर्षअघि महत प्रहरी चौकी आक्रमण गरेर हतियारलगायत बन्दोबस्तीका सामान नियन्त्रणमा लिएका थिए । त्यससँगै प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) ठूले राईलाई अपहरण गरेका थिए ।


Yamaha

माओवादी सशस्त्र युद्धको अवधिमा नियन्त्रणमा लिएकामध्ये डीएसपी राई माथिल्लो दर्जाका प्रहरी अधिकारी थिए । २०५६ असोज ६ गते भएको महत चौकी आक्रमण र डीएसपी ‘अपहरण’ को उक्त घटनाले ठूलै चर्चा पाएको थियो ।


अब त्यही लडाइँ शृंखलालाई भित्तामा कुँदिएका चित्रमा हेर्न पाइने भएको छ । भूमे गाउँपालिकाले त्यसबेलाका सबै गतिविधि समेटिएको चित्र शृंखला (फिचर) लडाइँ भएकै भूमे ६ महतमा कुँदेर राख्दैछ । यसका साथै गौतम बुद्धको अर्धकदको सालिक पनि ठड्याउँदैछ ।


‘प्रहरी चौकी कब्जा गर्दाका सबै गतिविधि समेटिएको उक्त आक्रमणको झल्को दिने युद्ध चित्र कुँद्ने काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ,’ भूमे ६ का वडाध्यक्ष देवबहादुर बुढा मगरले भने, ‘चौकी आक्रमणमा आउँदादेखि अन्तिमसम्मका गतिविधि समेटिँदैछ ।’ गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष ०७४/७५ को बजेटबाट चित्र कुँद्न सुरु गरेको थियो । पहिलो चरणमा १० लाख रुपैयाँ लगानी गरेर निर्माण थालिएको हो । चौकी आक्रमणका बेलाका सबै क्रियाकलाप तस्बिरमा कुँद्न त्यति रकमले अपुग भएपछि यस वर्ष पनि थप बजेट विनियोजन गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।


अहिले महतमा आक्रमणको बेलाका प्राय: चित्र कुँदिसकिएको छ । राज्य र माओवादी दुवै पक्षले गोली चलाइरहेको, दुवैतर्फबाट लडाइँ नलड्न कासन गरिरहेको, विद्रोही पक्षबाट हतियार बुझाउन अनुरोध गरिरहेका दृश्य कुँदिसकिएको छ ।


अब आक्रमण गर्न विद्रोहीतर्फका लडाकु आइरहेको, चौकीमा प्रहरी बसेको, आक्रमणपछि हतियारलगायत अन्य बन्दोबस्तीका सामग्रीसहित प्रहरी अधिकृत तथा जवानलाई कब्जामा लिएका दृश्य बनाउन बाँकी रहेका छन् । घटनाले चर्चा पाउनका कारण थप प्रस्ट पार्न चौकी आक्रमण र कब्जाका सम्पूर्ण चित्र कुँद्न लागिएको गाउँपालिका अध्यक्ष रामसुर बुढा मगरले बताए । ‘महत प्रहरी चौकी आक्रमण र डीएसपी राई अपहरणको चर्चा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमै भएको थियो,’ अध्यक्ष बुढाले भने, ‘त्यही चर्चालाई जीवन्त बनाउन युद्ध चित्र कुँदिएको हो ।’


महतसम्म पुग्ने स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाले चौकीमा भएको आक्रमणको अवस्थाबारे प्रत्यक्ष बुझ्न पाऊन् र यसकै माध्यमबाट युद्ध पर्यटनको प्रवद्र्धन गर्न सकियोस् भनेर चित्र कुँदिन लागिएको उनले बताए । महतमा धेरै पटक भिडन्त भए पनि चौकी आक्रमण ऐतिहासिक भएकाले चित्रमा कुँदिएको उनको भनाइ छ ।


महतमै गौतम बुद्धको अर्धकदको मूर्ति र सशस्त्र युद्धका क्रममा यहाँ मारिएकाको नामावली पनि कुँदिएको छ । विगतको सशस्त्र युद्धका क्रममा सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति भएको साबिक रुकुम जिल्लाको महत गाविस हो । धेरैले ज्यान गुमाएको ठाउँबाट शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्न मूर्ति स्थापना गरिएको अध्यक्ष बुढाले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पोखरी संरक्षणमा प्रदेश सरकार

सिमसार क्षेत्र वृद्धि गर्न प्रदेश ५ सरकारले ‘एक गाउँ एक पोखरी’ निर्माण र संरक्षण अभियान सुरु गरेको छ
घनश्याम गौतम

रूपन्देही — गुल्मीको चन्द्रकोट ४ शान्तिपुरमा रहेका पोखरी सुक्दै गएका छन् । यहाँका ७ वडा कर्कलेपोखरी, साउपोखरी, म्यालपोखरी, लाँकुरीपोखरा, सेतीपोखरा, आरूपोखरा गैरीपोखराका नामले चिनिन्थे ।

पोखरी सुक्दै गएपछि पहिचान मेटिँदै गएको छ । सुकेका पोखरीका बीचबाट सडक खनिएका छन् ।


गाई–गोरुदेखि चराचुरुंगीसम्मका लागि पोखरीको पानीले राहत दिन्थ्यो । स्थानीयले तिनै पोखरीको पानीले घरका करेसाबारी सिँचाइ गर्थे । पोखरीका वरिपरि हुने बरपीपलसहितका चौपारीले गाउँकै सुन्दरता बढाउँथ्यो । पानी खान आउने चराचुरुंगीको चिरबिर–चिरबिर आवाजले छुट्टै आनन्द दिन्थ्यो । तर, अहिले यी सबै कथाजस्तै बनेका छन् । डाँडा र पहाड सुक्खा र उजाड बन्दै छन् ।


पहाडी जिल्लाका गाउँमा जथाभावी निर्माण गरिने सडकले सार्वजनिक स्थलका चौपारी र प्राकृतिक पोखरी नष्ट भएका छन् । बरपीपल रोप्ने, भएका संरक्षण गर्ने र पोखरीमा पानी जम्मा गर्ने भन्ने त अहिले कहानीजस्तै बनेको चन्द्रकोट गाउँपालिका ४ का ८२ वर्षीय हरिनारायण गौतमले बताए । ‘अहिले पीपल र पोखरी देख्नै छाडियो,’ उनले भने, ‘बरपीपल रोप्ने, पोखरी खन्ने र जोगाउने भन्ने त सबै हरायो ।’ अक्सिजन दिने र भगवान् विष्णुको रूप मानेर पूजा गर्ने पीपल गाउँमा देखिनै छाडेको उनले सुनाए । बाबुबाजेले पीपलको रूखलाई भगवान् विष्णुको रूप मानेर पूजा गर्ने गरेको भए पनि अहिले सबै काटेर र उखेलेर फाल्न थालेको उनले बताए ।


गाउँबाट हराउँदै गएका यस्ता प्राकृतिक पोखरी संरक्षण गरेर सीमसार क्षेत्र वृद्धि गर्न प्रदेश ५ को सरकारले भने ‘एक गाउँ एक पोखरी’ निर्माण र संरक्षण अभियान सुरु गरेको छ । अनियन्त्रित सडक निर्माण रोक्ने, पोखरी संरक्षण गर्ने, प्राकृतिक पर्यावरण जोगाउने र सिमसार क्षेत्र वृद्धि गर्ने प्रदेश सरकारको उद्देश्य छ । उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री लीला गिरीले साना र प्राकृतिक पोखरी हराएर जमिनमा पानीको मात्रासमेत कम हुन थालेकाले संरक्षण अभियान सुरु गरिएको बताए । ‘अहिले जमिन पानीले रिचार्ज हुनै छाड्यो,’ उनले भने, ‘पानीका मुहान सुक्दै छन् ।’ पोखरी संरक्षणले पानीका मुहान बढ्ने, पोखरी आसपासको जमिन सिमसार बन्ने, वातावरण हरियाली र सुन्दर बनाउने गरी हरेक गाउँमा पोखरी निर्माण र संरक्षण अभियान सुरु गरिएको उनले बताए ।


प्रदेश सरकारले वातावरणका क्षेत्रको विकास र संरक्षणका लागि चालु वर्षमा मात्र झन्डै २२ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । त्यसमा पनि ‘एक गाउँ एक पोखरी’ का लागि मात्र ४ करोड ३६ लाख रुपैयाँ छ । प्रदेश ५ का मुख्यमन्त्री शंकर पोखरेलले बजेट भाषणमै पोखरी संरक्षण र निर्माण कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखेर कार्यान्वयनमा लैजाने घोषणा गरेका थिए ।


उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका उपसचिव शरदबाबु पंगेनीका अनुसार तालतलैया तथा सिमसार क्षेत्रको संरक्षणका लागि १ करोड २० लाख, जैविक स्रोत तथा वनस्पतिको परम्परागत ज्ञानको अभिलेखीकरणका लागि २५ लाख, जलवायु अनुकूलित गाउँयोजना निर्माणका लागि २४ लाख, जलवायु परिवर्तनले पारेको असरको अध्ययन–अनुसन्धानका लागि ६० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ । ‘पोखरी, तालतलैया र जैविक विविधता संरक्षणमा पर्याप्त रकम छ,’ उनले भने, ‘बजेट प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि अहिले मन्त्रालय कार्यविधि निर्माणमा जुटेको छ ।’ कार्यविधि निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेको र संगठन संरचनासमेत निर्माणको तयारीमा रहेकाले कात्तिक पहिलो सातादेखि नै बजेट कार्यान्वयन सुरु हुने उनले बताए ।


स्थानीय तह र गाउँस्तरमा रहेका क्लबदेखि वातावरणसँग सम्बन्धित सबै क्षेत्रको सहभागितामा बजेट र कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने गरी मन्त्रालयले कार्यविधि बनाइरहेको छ । गोष्ठी, छलफल र अध्ययन अनुसन्धान पनि हुनेछन् । रूपन्देहीका वातावरण विज्ञ युवराज कँडेलले अहिलेको विकास वातावरणमैत्री हुन नसक्दा सुक्खा क्षेत्र बढदै गएको बताए । ‘पोखरी, ताल र सिमसार क्षेत्र सबै संकटमा छन्,’ उनले भने, ‘सुक्खा क्षेत्र कम गर्न विकासलाई वातावरणमैत्री बनाउनु जरुरी छ ।’ पोखरीसँगै पानीका मुहान र बचेको सिमसार क्षेत्र पनि संरक्षण गर्नुपर्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT