कुराकानी गर्न नातिनातिनाकै भर

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — उनी रूखका हाँगा छिमल्दै थिइन् । त्यही बेला फोनको घण्टी बज्यो । पतिले दुबईबाट फोन गरेका रहेछन् । केरुंगाकी अस्मिता खनाललाई पतिले मोबाइलमा फेसबुक खोल्न भने । त्यसपछि ‘भिडियो कल’ गरे । ‘रूखमै बसेर घाँस काटेको देखाएँ,’ अस्मिताले पति/पत्नी संवाद सुनाइन्, ‘उहाँले घाँस काटेको सम्झना गर्दै रूख अलि अप्ठ्यारो छ, ख्याल गर्नु है भन्नुभयो ।’

शीतगंगा नगरपालिका–१४ विक्रमसोतामा सञ्चार सेवाबाट पाएको सुविधाबारे जानकारी गराउँदै स्थानीय । तस्बिर : वीरेन्द्र/कान्तिपुर

ठाडाकी ६८ वर्षीया मनकला पौडेलले फेसबुकमा बाल्यकालमा गाईबाख्रा चराउँदाकी साथी भेटेकी छन् । उनका नातिले साथी भेटाइदिएका हुन् । ‘नातिको फेसबुकबाट दाङमा रहेकी साथीसित भिडियोमा कुराकानी गर्छु,’ उनले भनिन्, ‘उनका नातिले पनि फेसबुकमा कुरा गर्न सघाउँछन् । सानो छँदाका सम्झना, परिवारको प्रगति र दुःख–सुखका कुरा हुन्छन् ।’ गाउँमा सञ्चार सुविधा पुगेपछि स्थानीयको दैनिकी फेरिएको छ ।

Citizen

बस्ती विकटमा छ । जीवनशैली सहरिया बनेको छ । अहिले गाउँटोलका घर–घरमा टेलिभिजन, हात–हातमा मोबाइल फोन, इन्टरनेट सुविधा थपिएको छ । त्यसैले शीतगंगा नगरपालिका–१३ सिमलपानीकी भीमा थापाको दिनचर्या परिवर्तन भएको हो । साँझ–बिहान काम सकिएपछि हातमा रिमोट लिएर टेलिभिजनमा च्यानल बदल्न थाल्छिन् । गफ गरी कट्ने उनको समय अहिले टीभीमा बित्ने गरेको छ । आफन्त, साथीभाइ र कतारमा रहेका छोरासित भिडियो कलमा कुराकानी गर्न पाउँदा हर्षित छन् । ‘छोटो समयमै धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाएकी छु,’ उनले भनिन् ।

अहिले यहाँका महिला सधैंको चुलोचौको र मेलापातमा सीमित छैनन् । टेलिभिजनका ताजा समाचार, ज्ञानबर्द्धक कुराले धेरै फाइदा भएको उनीहरूले बताए । उमेर ढल्केकाले पनि मोबाइल चलाउँछन् । ‘मैले धेरै चलाउन जानेको छैन । फोन गर्न र उठाउन जानेको छु,’ ७० वर्षीय पुनाराम बेल्बासेले भने । उनका एक छोरा कतार र अर्का मलेसियामा छन् । नाति र नातिनीले १–२ दिनमा भिडियो कलमा कुराकानी गराउँछन् । भिडियोमा छोरालाई देख्न पाउँदा मन खुसी छ । ‘घरमै भएजस्तो लाग्छ,’ उनले भने, ‘छोरा मोटाएका छन् कि दुब्लाएका छन् हेर्न पाइन्छ । कस्तो कपडा लगाएका छन् र कस्तो ठाउँमा बसेका छन् देखाउँछन् ।’

नयाँ वर्षको अघिल्लो दिन शनिबार मात्रै कतारमा रहेका छोरासित भिडियोमा कुरा गरेको उनले बताए । ‘बाबु मैले आटो, दूध र गुन्द्रुकको झोल खाँदै छु,’ उनले भिडियोमा खानाको थाल देखाउँदै भने । उताबाट छोराले साग, दूध, फलफूल पनि खान सल्लाह दिएको उनले सुनाए ।

घरमा टेलिभिजन हेर्छन् । ३ वर्षदेखि प्रायः बेलुका ६ बजेतिर खाना खाइसकेपछि समाचार हेर्छन् । कहाँ के भयो, थाहा हुन्छ । युवा पुस्ताले मोबाइल र कम्प्युटरबाट इन्टरनेट चलाउँछन् । सामाजिक सञ्जाल चलाउँछन् । विभिन्न अनलाइनमा समाचार हेर्छन् । ‘फेसबुक सूचनाको स्रोत हो,’ स्थानीय युवा जनक रेग्मीले भने, ‘चिनेजानेका साथीभाइले कहाँ गइयो, के गरियो सबै तस्बिरसहित स्टाटस लेखेर पोस्ट गर्छन् । नचिनेका पनि साथी बन्छन् । महत्त्वपूर्ण सूचना हेर्न सकिन्छ ।’ गुगलमा हेर्न सकेमा सबै छ ।

किताबमा भएका पाठ र विषयवस्तु गुगलमा खोज्दा छोराछोरीको पढाइलाई थप ज्ञान सिक्ने अवसर मिलेको उनले बताए । संसद् भवनमा प्रधानमन्त्री, मन्त्री र सांसदले के बोले भन्ने कुरा पनि गुगलमै हेर्न पाइन्छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, मनोरञ्जनलगायत धेरै विषयवस्तु हेर्न पाउँदा परिवारले नयाँ कुरा सिक्नेसँगै बालबालिकाको पढाइमा पनि उत्तिकै सुधार आएको उनले बताए । ‘केही कुरा नजाने कसलाई सोध्नुपर्ला भनेर पर्खनु पर्दैन, गुगल सर्च गरेर थाहा पाउन सकिन्छ, यसले धेरै सुविधा भएको छ,’ उनले भने ।

गाउँमा एकान्तमा घर भएकाले पहिले एक्लो महसुस हुन्थ्यो । अहिले टेलिभिजन, विद्युत् र मोबाइलले सबै कुरा बिर्साइदिएको छ । यहाँका धेरैजसो घरमा केबुल र डिसहोम जोडिएका छन् । गाउँमा छिमेकी बिरामी पर्दा, अप्ठ्यारो पर्दा र कहीं केही काम परेमा पहिलेको जस्तो हाक हालेर बोलाउने र घरमा दौडनुपर्ने छैन । ‘जिल्लाका विकट बस्ती अहिले सञ्चारले सुगम बनेका छन्,’ शीतगंगा१४ का वडाध्यक्ष दामोदर अधिकारीले भने । विभिन्न इन्टरनेट कम्पनीले गाउँसम्म इन्टरनेट पुर्‍याएका छन् ।

केबुल सञ्चालकले पनि सेवा विस्तार गरेका छन् । टेलिकमका प्रमुख गोविन्द पराजुलीका अनुसार जिल्लाका सबै बस्तीमा सञ्चार सुविधा पुगेको छ । परिवारका व्यक्तिपिच्छे हातमा मोबाइल छन् । नेपाल टेलिकम र एनसेलले सेवा पुर्‍याएका छन् । प्रायः सबैले एनटीसी र एनसेलका सिम राखेका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०९:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बढ्दै घरेलु उद्योग

अमृता अनमोल

बुटवल — प्रदेश ५ मा घरेलु तथा साना उद्योग खुल्ने क्रम बढेको छ । एक वर्षको अवधिमा मात्रै १८ हजार ८ सय ३० उद्योग थपिएका छन् ।प्रदेश सरकारको फागुनमा प्रकाशित वस्तुस्थिति विवरण अनुसार ४२ हजार ८ सय ७४ घरेलु तथा साना उद्योग छन् ।

चालु आवको असोजयता प्रदेशका जिल्लास्थित घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय तथा विकास समितिमार्फत उक्त तथ्यांक निकालिएको प्रदेश योजना आयोगले जनाएको छ । जिल्लागत रूपमा हेर्दा रूपन्देहीमा सबैभन्दा धेरै ११ हजार ९ सय ३३ उद्योग छन् ।

दाङमा ५ हजार ८ सय १०, नवलपरासी पश्चिममा ५ हजार ६ सय ६७, कपिलवस्तुमा ४ हजार ४ सय ५०, बर्दियामा ३ हजार ८, गुल्मीमा ३ हजार २ सय ५, पाल्पामा २ हजार २ सय २७, अर्घाखाँचीमा २ हजार ८७ र प्यूठानमा २ हजार ६९ घरेलु तथा साना उद्योग छन् । रोल्पामा १ हजार ४ सय ५७ , बाँकेमा ७ सय ८९ र रुकुमपूर्वमा सबैभन्दा कम १ सय ४२ उद्योग दर्ता भएका छन् । यहाँका १ सय १० साना उद्योगमा विदेशी लगानी छ । धेरै लगानी भारतको छ । चिनियाँ लगानी पनि छ ।

आव ०७४/७५ मा प्रदेशको आर्थिक सर्वेक्षण भएको थियो । त्यसमा जम्मा २४ हजार ४४ घरेलु तथा साना उद्योग दर्ता भएको देखिएको थियो । दर्ताबिना चलेका उद्योगलाई स्थानीय तहले दर्तामा कडाइ गरेपछि अहिले संख्या बढेको हो । पछिल्लोपटक रोजगारमूलक सीप सिक्ने र आफैंले उद्यम गर्ने चलन बढेको छ ।

घरेलु तथा साना उद्योगका लागि स्थानीय तह, प्रदेश र संघीय सरकार गरी तीनवटैले राहत र अनुदानका कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छन् । यसले पनि त्यस्ता उद्योगको संख्या बढेको छ ।

उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरणमन्त्री लीला गिरीले प्रदेशमा बिनादर्ता चलेका उद्योग दर्ता प्रक्रियामा आउने र खुल्ने दुवै क्रम बढेको बताए । प्रदेशमा धेरै व्यक्तिको आकर्षणमा उद्योग भएकाले एक वर्षमा त्यति धेरै उद्योग दर्ता भएको उनले जनाए । ‘मन्त्रालयमा स्वरोजगारमूलक घरेलुदेखि साना, मझौला र ठूला उद्योग खोल्न चाहने नागरिकको भीड हुन्छ,’ उनले भने, ‘राजनीति स्थिर बन्दै गएकाले विदेश जाने र गएर फर्केका पनि उद्यममा लागेका छन् ।’

गत वर्षदेखि प्रदेशका सबै स्थानीय तहमा घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय र घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिको कार्यालयमार्फत लघुउद्यम विकास कार्यक्रम सञ्चालन भएका छन् । यसअन्तर्गत प्रदेशका १२ जिल्लाका २३ हजार ४ सय ८४ जनाले उद्यमशीलता तालिम लिएका छन् । यसमध्ये १६ हजार ९ सय २२ जनाले उद्यम सुरु गरेका छन् । १७ हजार १ सय ३ लघुउद्यममा सक्रिय देखिन्छन् । जिल्लागत रूपमा लघु उद्यम गर्ने धेरै प्यूठानमा २ हजार २ सय २९ जना छन् । यसपछि दाङ, बाँके र बर्दियामा छन् ।

उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष खिमबहादुर हमालले भने उद्योग धेरै खोल्नुभन्दा पनि त्यसको दिगोपनका लागि राज्यले सोच्नुपर्ने बताए । जस्तोसुकै उद्योग दर्ता गर्ने र कर असुल्ने गर्नुभन्दा राज्यले क्षमता हेरेर उद्योगलाई फस्टाउन दिने वातावरण बनाउन उनले आग्रह गरे ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०९:४६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT