तीन घण्टामा एक गाग्री पानी

बिहान–बेलुकाको समय पानी ओसार्दै बित्छ
सोलार लिफ्ट योजना कार्यान्वयनमा आएन
माधव अर्याल

निस्दी, पाल्पा — संघीय र प्रदेश सरकारको ‘एक घर एक धारा’ नारा छ । स्थानीय सरकारले त्यसमै जोड दिएका छन् । निस्दी गाउँपालिका–४ मित्याल भीरपानीका बासिन्दा भने तीन घण्टामा एक गाग्री पानी भर्न पाउँछन् । वर्षौंदेखि उनीहरूले पानीको समस्या भोग्दै आएका छन् । 

पाल्पाको निस्दी गाउँपालिका, मित्याल भीरपानीका बासिन्दा पानी बोकेर ल्याउँदै । तस्बिर : माधव/कान्तिपुर 

कक्षा ६ मा अध्ययन गर्ने चनीसरा गाहाको बिहान ५ बजे उठेर धारामा जानु दैनिकी हो । घरदेखि आधा घण्टा ओरालो झरेपछि धारामा पुगिन्छ । फर्किंदा ८ बज्छ । ‘म दिनदिनै धारामा पानी लिन जानुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘बेलुकी विद्यालयबाट फर्केपछि पनि धारामा नगए पानी पिउनै मुस्किल छ ।’

कक्षा ५ मा पढ्ने दीपक सोमैले पनि विद्यालय जानुअघि र फर्केपछि पानी लिन धारामा जाने दैनिकी रहेको बताए । बेलुकी ४ बजे विद्यालय बन्द हुन्छ । घरमा खाजा खानासाथ पानी लिन जाने उनी फर्किंदा झन्डै ८ बज्छ । ‘हामीलाई घरमा पढ्ने समय नै मिल्दैन,’ उनले भने, ‘स्कुल जानुअघि र फर्केपछि पुनः पानी लिन धारामा नगई सुखै छैन ।’

गाहा र सोमै उदाहरण मात्र हुन् । भीरपानी क्षेत्रका ३० घरका गृहिणी, बालबालिकाको दैनिकी यसैगरी बित्छ । गोरखनाथ आधारभूत विद्यालयमा अध्ययन गर्ने उनीहरूको चिन्ता बिहान–बेलुकी पिउने पानीकै हुन्छ । अझ अचम्म पाहुना बस्न कोही पुग्यो भने पानीकै चिन्ता हुने गृहिणी तमसरी गाहाले बताइन् । ‘अरूलाई पाहुना आए भने खुसी लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘के गर्नु हामी दुःखी हुनुपर्छ ।’ ओरालो झर्न आधा घण्टा लाग्छ तर पानी बोकेर फर्किंदा डेढ घण्टा कम्तीमा लाग्ने उनले बताइन् । पानी भर्न पनि समयमा पाइँदैन । कम्तीमा एक घण्टा पालो कुर्नुपर्छ ।

पानीका लागि रित्ता गाग्री लाइनमा राख्नुपर्छ । नत्र झगडा हुने उनले बताइन् । भर्ने पालो आउन्जेल कम्तीमा एक घण्टा बित्छ । वर्षको ६ महिना यहाँ पानीको यस्तै समस्या हुन्छ । डाँडाको माथिल्लो भागमा भीरपानी बस्ती छ । बस्तीसम्म केन्द्रीय प्रसारण लाइनको बिजुली अझै पुगेको छैन । ‘लिफ्ट योजना चलाउन पनि बिजुली छैन,’ स्थानीय गृहिणी भगवती रानाले भनिन्, ‘सोलारबाट लिफ्ट गर्ने योजना अगाडि बढाउने भने पनि अहिलेसम्म कुनै काम अघि बढेको छैन ।’

पोस्लाकी पिउने पानी योजनाका लागि स्थानीय लागत सहभागितामा योजना सञ्चालन गर्न पनि तयार छन् । तर, गाउँपालिका, संघसंस्था कोही पनि उनीहरूसँग योजनाका लागि पुगेका छैनन् । जसले गर्दा अहिलेसम्म कुनै पनि योजनाको काम अघि नबढेको स्थानीय तथा गोरखनाथ आधारभूत विद्यालयका प्रधानाध्यापक पूर्णबहादुर सोमैले बताए । ‘प्रधानाध्यापक भएर के गर्नु, ढाकरमा गाग्री राखेर पानी नबोकी सुख छैन,’ उनले भने । शिक्षक र विद्यार्थी सँगसँगै पानी लिएर आउने दैनिकी नै भएको उनले सुनाए ।

‘खानेपानीको समस्या रहेको धेरै वर्ष बितिसक्यो,’ उनले भने, ‘वर्षको ६ महिना यस्तै समस्या हुन्छ ।’ उनले वडाध्यक्ष, गाउँपालिकामा योजनाका लागि माग गरेको सुनाए तर अहिलेसम्म सुनुवाइ भएको छैन । पोस्लाकी खानेपानी उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष रेमबहादुर सोमैका अनुसार सहयोग गर्ने निकाय नभएकाले नै अहिलेसम्म पानीको समस्या समाधान हुन नसकेको हो ।

‘अहिलेको जमानामा पनि पानीका लागि तीन घण्टा बिताउनुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भने, ‘जसले गर्दा स्थानीय जनताले पानीकै लागि कष्टकर जीवन बिताउनु परेको छ ।’ उनले गाउँ, वडामा यस विषयमा योजना माग गरेर पठाएको बताए । वडाध्यक्ष न्यौबहादुर सुनारीले बिजुलीबत्ती बल्यो भने लिफ्ट योजना संचालन गरिने बताए । गाउँपालिका अध्यक्ष मुक्तबहादुर सारूले खानेपानीको समस्या समाधानका लागि पहलकदमी अघि बढेको सुनाए । ‘सोलारको योजना सञ्चालन हुन्छ भन्ने भयो,’ उनले भने, ‘पछि संस्था नै हरायो । त्यसपछि काम अघि बढेको छैन ।’

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७६ १०:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बुटवलमा प्राणी उद्यान बन्दै

कान्तिपुर संवाददाता

बुटवल — प्राणीको संरक्षण, अध्ययन र अवलोकन गर्ने गरी बुटवलमा प्राणी उद्यान निर्माण प्रक्रिया थालिएको छ । प्राणी संरक्षण र पर्यटन प्रवर्द्धन दुवैलाई केन्द्रमा राखेर प्रदेश सरकारले बुटवलको जितेश्वरी सामुदायिक वनको जग्गामा रामापिथेकस प्राणी उद्यान बनाउन लागेको हो । 

प्राणी पार्कभित्र पशु उपचार केन्द्र, मनोरञ्जन पार्क, चिल्ड्रेन पार्क, स्वीमिङ पुल र व्यायाम स्थललगायतका संरचना बनाउने लक्ष्य रहेको उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री लीला गिरीले बताए । ‘जीवित वन्यजन्तुको संग्रहालय नै प्राणी उद्यान हो,’ उनले भने,
‘यसलाई व्यवस्थित र आकर्षक बनाउनका लागि प्राणी पार्कको योजना ल्याएका हौं ।’

पार्क निर्माणका लागि प्रदेशको उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्षमा दुई करोड बजेट विनियोजन गरेको छ । उक्त बजेट मन्त्रालयको डिभिजन वन कार्यालयमार्फत ठेक्का प्रक्रियामा गएको छ । उद्यानको व्यवस्थित योजना बनाउने जिम्मेवारी संरक्षण विकास फाउन्डेसन काठमाडौंले पाएको छ । फाउन्डेसनले सम्भाव्यताबारे सरोकारवालासँग छलफल तथा सुझाव संकलन थालेको छ ।

फाउन्डेसनले प्राणि उद्यानको पूर्वाधार व्यवस्थापन, प्राणी उद्यान व्यवस्थापन र पर्यटन प्रवर्द्धन कार्यक्रमसहितको प्रतिवेदन तयार गर्नेछ । यसका लागि वन्यजन्तुविद् बाबुराम यादव नेतृत्वको सात सदस्यीय समिति बनेको छ । समितिले पार्कको व्यवस्थित योजना तयार पार्नका लागि स्थलगत अध्ययन गरेको छ । पार्कमा आवश्यक पूर्वाधार कस्तो बनाउने भन्ने सन्दर्भमा सरोकारवालाको राय लिएर प्रस्तावित लागत तयार पार्ने वन्यजन्तुविद् यादवले बताए ।

समितिले सोमबार बुटवलमा सरोकारवालासँग छलफल गरेको छ । प्रदेशसभाका सदस्य भोजप्रसाद श्रेष्ठले प्रदेशको पर्यटन प्रवर्द्धनको आधार भएकाले प्राणी पार्कलाई आकर्षक र व्यवस्थित बनाउनुपर्ने बताए । बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनी आउने ५० प्रतिशत पर्यटकलाई प्राणी पार्कसम्म ल्याउन प्राणि व्यवस्थापन, अवलोकनदेखि मनोरञ्जनका स्थललाई व्यवस्थित गर्न उनले सुझाव दिए । आन्तरिक तथा बाह्य दुवै पर्यटकको गन्तव्य बनाउन भौतिक संरचना निर्माणलाई पनि त्यही किसिमले व्यवस्थित गर्नुपर्ने उनको आग्रह थियो ।

टोलीका सदस्य तथा पर्यटनविद् शेरसिंह ठगुन्नाले पहिलो चरणमा स्थान छनोट भएकाले अब संरचनागत प्रतिवेदनमा लागेको बताए । असारसम्म प्रतिवेदन तयार गरी डिभिजन वन कार्यालयलाई बुझाउने उनले जनाए ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७६ १०:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्