पुर्जावाल खेत बगर बनेपछि...

गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — प्यूठान नगरपालिका ४, बिजुवारस्थित झोलुंगे पुलको दक्षिण ओदार्नेको रहसम्म खेत थियो । उक्त खेतमा खोला पसेको वर्षौं भयो । मानो रोपी मुरी फल्ने खेतमा बाढी पसेर बगर भएपछि २ सयभन्दा बढी किसान मारमा परेका छन् । अहिले एक माना अन्न उब्जनी हुँदैन । उनीहरूले कर भने अब्बल खेतकै तिरिरहेका छन् ।

पहिले त्यही स्थानमा साबिकको जिल्ला विकास समितिले ठेक्का लगाएर गिट्टी, बालुवाको कर उठाउँथ्यो । अहिले प्यूठान नगरपालिकाले उठाइरहेको छ ।


झिमरुक बगिरहेको बगरको पनि कर तिर्न परिरहेको स्थानीय किसान रुमबहादुर कार्कीले गुनासो गरे । ‘०४४ मा नाप–नक्सा हुँदा खोला अर्कै स्थानबाट बग्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले खोलो बगिरहेको स्थानमा हामीले वर्षभरि खाने अन्न फलाउँथ्यौ ।’ नाप–नक्सामा रहेको खोलो क्षेत्रमा अहिले नगरपालिकाको भवन, गणतात्त्रिक खेलकुद मैदान रहेको उनले बताए । नगरपालिकाले नाप–नक्सामा खोलो रहेको जग्गा महत्त्वपूर्ण भन्दै खोज्दै हिंडेको कार्कीले बताए । लालपुर्जा भएको जग्गामा खोलो बगेको विषयमा कुनै राहत दिने कुरामा सोच नबनाएको उनले गुनासो गरे ।


मालपोत कार्यालयले कर मिनाहा प्रक्रिया अगाडि नबढाउँदा खोलो बगेको बगरको शुल्क तिर्न आफूहरू बाध्य भएको किसानहरूको गुनासो छ । साकिकको खलंगा ९ को बासाफाँटमा ४० रोपनी खेतमा खोलो बगेको किसान टोपबहादुर पाण्डेले बताए ।


‘स्थानीय सरकारले खेत मासिएका किसानलाई मालपोत कर मिनाहा गर्ने विषयमा कुनै प्रक्रिया बढाएको छैन,’ उनले भने, ‘आम्दानी नहुने जग्गाको कर तिर्नु पर्दा समस्यामा छौं ।’ उनले यस क्षेत्रका दुई सय बढी किसानको सयौं हेक्टर क्षेत्रफलमा वर्षौंदेखि खोलो बगेको सुनाए । खोलो बगेको क्षेत्रमा मालपोत कर मिनाहा गर्न स्थानीयले नगरपालिकामा निवेदन दिन थालेको स्थानीय ओमबहादुर कार्कीले बताए । खोलाले जग्गा खाइदिएका किसानले उल्टै कर तिर्नुपरेपछि स्थानीय मर्कामा परेको कृषकहरूको गुनासो छ । भसमाराको मिलदेखि ओदार्ने रहसम्म लालपुर्जा भएको जमिनमा खोलो बगिरहेको स्थानीय गोविन्द कार्कीले बताए ।


‘भोगचलन गर्न नपाए पनि मालपोत शुल्क तिरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘पुर्जा हाम्रो हातमा छ, खेतमा खोला पस्यो ।’ स्थानीय सरकारले खोलापीडित कृषकलाई राहत पुग्ने गरी मालपोत कर मिनाहा गराउनुपर्ने उनको माग छ । खोलो बगेको जमिनको समस्यालाई तत्कालै समाधान गर्न स्थानीय तहले लगत संकलन गरी मालपोत कर मिनाहा प्रक्रियामा लाग्नुपर्ने स्थानीयको माग रहेको उनले बताए ।


‘लगत संकलन अभिलेख लिएर खोलापीडित पहिचानसहित कर मिनाहाको प्रक्रियामा स्थानीय सरकार लाग्नुपर्ने हाम्रो माग हो,’ कार्कीले भने । हालै जारी भएको स्थानीय सरकार संचालन ऐन, २०७४ को दफा ११ (घ)मा स्थानीय कर, सेवा शुल्क तथा दस्तुर शीर्षकमा ‘संघीय तथा प्रदेश कानुन’को अधिनमा रही सम्पत्ति कर, घरवहालदेखि मनोरन्जन करसम्मको नीति, कानुन, मापदण्ड कार्यान्वयन र नियमन गर्ने प्रावधान रहेको छ ।


ऐन अनुसार कार्यविधि बनाएर खोलो रहेको स्थानको जग्गाको मालपोत छुट दिने योजना बनाएको प्यूठान नगरपालिकाका मेयर अर्जुनकुमार कक्षपतिले बताए । स्थानीय सडकको लगत कट्टा, सार्वजनिक सम्पत्ति संरक्षण गर्नका लागि १० लाख बजेट विनियोजन गरेको उनले बताए । ‘खोलामा जग्गा पर्‍यो भन्ने निवेदन लिएर आए केही छुट दिने गरिएको छ,’ उनले भने, ‘प्राविधिक पठाएर लगत लिएर पूरै छुटको विषयमा पनि कार्यपालिका बैंठकमा छलफल चलाउने सोच बनाएका छौं ।’

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १२:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नसर्ने रोगका बिरामी बढ्दै

नियमित योग गर्ने, खानपिनलाई व्यवस्थित गर्ने, तनावमुक्त रहने र कुलतबाट टाढा रहे नसर्ने रोगको जोखिम कम
अमृता अनमोल

लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालमा प्रदेश ५ का १२ जिल्लासहित स्याङजाका समेत गरी करिब हजार बिरामी दैनिक उपचारका लागि आउँछन् । त्यसमध्ये झन्डै ७० प्रतिशत नसर्ने रोगका बिरामी छन् । सघन उफचार कक्षमा ६ बेड छन् । त्यसमा धेरैजसो नसर्ने रोगकै बिरामी छन् ।

व्यक्तिको जीवनशैलीसँग सम्बन्धित तर एकबाट अर्को व्यत्तिमा नसर्ने रोगका बिरामी बढदै गएको उपचारमा संलग्न चिकित्सकले बताए । चिकित्सकका अनुसार नसर्ने रोग अत्यधिक धूमपान, मध्यपान, शारीरिक व्यायाम नगर्ने, प्रदूषण, गलत खानपानले बढाउने लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पतालका मुटुरोग विशेषज्ञ डा. बद्रीप्रसाद नेपालले बताए । उनका अनुसार पछिल्लो समय सरुवा रोगको जोखिम घट्दै गएको छ । तर, नसर्ने रोगका बिरामी बढदै छन् ।


सरकारले सरुवा रोगलाई प्राथमिकतामा राखे पनि नसर्ने रोगलाई प्राथमिकतामा नराख्दा रोगी बढदै गएको उनले बताए । ‘नियमित योग गर्ने, खानपिनलाई व्यवस्थित गर्ने, तनावमुक्त रहने र कुलतबाट टाढा रहे नसर्ने रोगको जोखिम कम हुन्छ,’ उनले भने, ‘तर, यो सन्देश नागरिकको घरदैलोसम्म पुग्न सकेको छैन ।’


प्रदेश ५ को स्वास्थ्य निर्देशनालयले गरेको अध्ययनअनुसार धेरै नागरिक नसर्ने रोगबाट पीडित छन् । बढी देखिएका १२ रोगमध्ये ९ वटा नसर्ने खालका छन् । प्रतिवेदनअनुसार यो प्रदेशमा धेरै मुटुरोगी छन् । दोस्रोमा दम र तेस्रोमा हृदयघात प्रभावित छन् ।

निमोनियाँ, नवजात शिशुमा देखिने रोग र कलेजो, सुगर, किडनीका रोगी पनि धेरै छन् । नवजात शिशुमा हुने समस्याबाहेक अरू सबै रोग बढदो क्रममा छन् । सर्ने रोगमा झाडापखाला चौथोमा र क्षयरोग ११औं स्थानमा छ । यी दुवै रोग घटदो छन् । सातौं स्थानमा रहेको सडक दुर्घटनाका घाइते तथा बिरामी भने बढो छन् ।


सन् २००७ देखि सन् २०१७ सम्म स्वास्थ्य संस्था तथा अस्पतालमा उपचार गर्न आएका बिरामीको संख्या र अवस्था हेरी अध्ययन प्रतिवेदन तयार गरिएको हो । नसर्ने रोगका कारण मृत्यु हुनेमा ६० वर्षभन्दा कम उमेरका मानिस बढी छन् । त्यसमा धेरै निम्न र मध्यम आयस्रोत भएका मानिस छन् । सरकारी स्वास्थ्य संस्थाको बढी ध्यान सर्ने रोगतर्फ हुनु तर नसर्ने रोगप्रति वास्ता नहुनुले पनि रोगीको संख्या बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।


अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार प्रदेशका स्वास्थ्य संस्थामा उपचारको सेवा प्रवाह बढाउने गृहकार्य थालिएको छ । सामाजिक विकासमन्क्री सुदर्शन बरालले अब रोग अनुसार जनशत्ति बढाउने र भएकालाई थप तालिम दिएर दक्ष बनाउने काम गर्ने बताए ।

‘नसर्ने रोगको उपचार मात्र होइन, रोग नै लाग्न नदिन पनि सचेतना अपनाउनुपर्ने देखियो,’ उनले भने, ‘यसैले मन्क्रालयका बजेट तथा कार्यत्रममा समेत जनस्वास्थ्य र चेतना प्रवाहलाई प्राथमिकतामा राख्दै छौं ।’ मन्त्रालयले चालु आवबाटै मातहतका आयुर्वेद अस्पतालमा योग, ध्यान र व्यायामलाई प्राथमिकतामा राख्ने गरी काम थाल्न बजेट विनियोजन गरेको छ । अन्य अस्पतालमा पनि चिकित्सकीय परामर्श बढाउने र नागरिकलाई स्वस्थ जीवनशैली सिकाउने शिविर चलाउने मन्त्रालयको योजना छ ।


संघीय सरकारले नसर्ने खालका ८ रोगको उपचारका लागि १ लाख रुपैयाँसम्म अनुदान दिन्छ । प्रदेश सरकारले पनि धेरै समस्या देखिएको एक रोगमा अनुदान दिने तयारी थालेको छ । त्यसलाई आगामी वर्षको बजेटमार्फत बाहिर ल्याउने मन्त्री बरालले बताए । नेपालमा सन् २०१६ मा गरिएको स्वास्थ्य सर्वेक्षणअनुसार ६६ प्रतिशत मानिसको मृत्यु नसर्ने रोगका कारण भएको छ ।

त्यसमा मुटुरोगबाट ३०, श्वासप्रश्वाससम्बन्धी १०, क्यान्सरजन्य ९ र मधुमेहले ४ प्रतिशत बिरामीको मृत्यु भएको थियो । अन्य नसर्ने रोगबाट मृत्यु हुनेको संख्या करिब १३ प्रतिशत छ ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १२:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्