स्याउबारीमा आलु

हरि गौतम

रुकुम पूर्व — भूमे गाउँपालिका १, मैजाकुङका तीर्थबहादुर पुनले आफ्नो बारीमा स्याउसँगसँगै आलु खेती पनि लगाउँदै आएका छन्  । परम्परागत रूपमा आलु खेती गर्ने बारीमा ५ वर्षअघि उनले स्याउका बोट लगाएका थिए  ।

‘दुई रोपनी बढी जग्गामा स्याउका बोट लगाएको छु,’ उनले भने, ‘अहिले त्यहीं आलु खेती पनि गरिरहेको छु ।’ बारीमा स्याउ लगाएका कारण आलुको उत्पादन भने घटेको छैन । बारीमा आलु लगाउँदा मल हाल्नुपर्ने र गोडमेल हुने भएकाले स्याउका बोट पनि सप्रिएको उनले बताए । उनको बारीमा स्याउका ३ सय ३० बोट छन् । प्रतिबोट सयका दरले ३३ हजार रुपैयाँमा खरिद गरिएको तथा ती विरुवा लगाउन पनि त्यत्ति नै रकम खर्च भएको उनले बताए । स्याउका बिरुवा जुम्लाका हुन् । व्यापारीले विरुवा बिक्रीका लागि गाउँमै पुर्‍याएपछि किनेर लगाएको उनले सुनाए । बारी छैन भनेर बसिरहेका बेला आलु र स्याउ खेती सँगसँगै गर्न सकिने थाहा पाएपछि आलु खेती गरिरहेकै बारीमा स्याउका बिरुवा लगाएको उनको दाबी छ ।


एउटै बारीमा दुई खेती हुने भएपछि आफूसँगै गाउँका अन्य किसानसमेत उत्साहित भएको उनले सुनाए । सुरुमा स्याउ लगाउँदा थप मिहिनेत गर्नुपरे पनि त्यसपछि भने एकैपटकको कामले दुई बालीलाई मलजल र गोडमेल गर्न सजिलो भइरहेको उनले बताए ।
उनले हरेक वर्ष फागुनमा आलु लगाउँछन् । त्यतिबेला सकेको मल र स्याउला बारीमा हाल्ने गरेका छन् । आलु लगाउँदा स्याउका बोटलाई पनि गोडमेल पुग्छ । ‘स्याउलाई मात्रै गर्नुपर्ने मिहिनेत मैले दुई बालीलाई एकैसाथ गरिरहेको छु,’ उनले भने, ‘स्याउसँगै आलु खेतीले आर्थिक मात्र होइन, हेर्दा पनि आनन्द दिन्छ ।’ उनले हरेक वर्ष १० क्विन्टल आलु फलाउने गरेका छन् । बाली सप्रेको वर्ष त्यसभन्दा बढी फल्छ ।


पुनले आलुबाट नियमित आम्दानी लिइरहेका छन् । तर, स्याउ भने आम्दानी दिने स्तरमा फलिसकेको छैन । ‘अघिल्लो वर्षदेखि केही बोटमा फल लाग्न थालेका छन्,’ उनले भने, ‘ती चाख्दैमा ठिक्क भयो ।’ प्राकृतिक प्रकोप नभए यस वर्षदेखि स्याउ बिक्री गर्ने परिमाणमा फल्ने गरी फूल लागेको उनले सुनाए । स्याउबारीको नजिकै भएर मध्यपहाडी लोकमार्ग अघि बढेको छ । स्याउ
राम्रो फले पश्चिम वा पूर्व दुवैतर्फका बजारमा पठाउन आफूलाई समस्या नहुने उनले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १३:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हरायो केराखेती

कान्तिपुर संवाददाता

रूपन्देही — सरनकालिका वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष भीमबहादुर सिंजालीको १६/१७ जनाको परिवार पाल्ने मुख्य आम्दानी केराखेती हो । उनको केराखेती १० कठ्ठा जग्गामा फैलिएको थियो । तर, अहिले त्यही जग्गामा तरकारी फल्छ ।

प्रविधि र ज्ञानको अभावले उनी केराखेती छोडेर तरकारीमा लागे । कम मिहिनेतमै धेरै आम्दानी हुने भए पनि उनका लागि केराखेती टिकाउ हुन सकेन । केराको स्याहारसुसार र गोडमेलमा ध्यान पुर्‍याउन नसक्दा खेती नै मासियो । ‘०४० तिर ५ रुपैयाँ दर्जनमा केरा बेचियो,’ उनले भने, ‘०६० सालतिर प्रतिदर्जन १२ रुपैयाँमा पनि बिक्री भयो तर ज्ञान पनि भएन र सुसार गर्न नसकेपछि खेती नै छोडियो ।’


उनकै छिमेकी दलबहादुर रेश्मी सरनटाँडीमा बसाइँ सरेर आएको १५ वर्ष पुग्यो । उनी आउँदा बस्ती निकै पातलो थियो । उनले पनि सुरुमा केराखेती नै गरे । तर, उमेर ढल्किंदै जाँदा उनले सकेनन् । गर्न सक्ने युवा विदेशतिर लागे । ‘युवा विदेश गए, केराखेती पनि सकियो,’ उनले भने, ‘हुर्केकै केराखेती पनि औषधिमूलो, गोडमेल र विधि पुर्‍याउन नसक्दा नासिए ।’ उपयुक्त तालिम, मलखादको उचित प्रयोग र केराखेतीको विधि नजानेकाले खेती छोडेको किसान बेनीराम ठाडामगरले बताए । युवा विदेश जाने क्रम बढेपछि गाउँका वृद्धवृद्धाले केराखेतीलाई निरन्तरता दिन सकेनन् । किसानलाई अन्य बाली रोप्न सिकाइयो । त्यसले आम्दानी पनि बढाएको छ ।


लौरीसेमीको पकेट क्षेत्र सरनटाँडीका किसान यही बालीबाट सन्तुष्ट भएकाले केराखेती छोडेको देवदह नगरपालिका ६ का वडाध्यक्ष दामोदर क्षत्रीले बताए । गत वर्ष केराखेतीको तालिम लिनका लागि किसानलाई आग्रह गर्दा समेत तरकारी खेतीबाट सन्तुष्ट भएको बताएपछि तालिम नलिएको उनले बताए ।


सरनटाँडीमा एउटा मात्र आधारभूत विद्यालय छ । कक्षा ८ पछि विद्यार्थी शीतलनगर जान्छन् । ‘मगर समुदायमा पढ्नैपर्छ भन्ने चेतनाको कमीले युवा विदेशिने र खेती किसानी गर्ने बढिरहेका छन्,’ बेनिराम ठाडामगरले भने । वस्ती विकास र सिंचाइ सुविधा पाउन थालेपछि किसानले धान, मकै, पिंडालु, आलु, टमाटर, सिमी रोप्न थालेका छन् । यहाँका युवा कतार, कुवेत, दुबई र साउदी पुगेका छन् ।


पाल्पाबाट छुट्टिएर देवदहमा गाभिनुअघि ०३५/३६ सालसम्म सरनटाँडीमा २२ घर मात्र थिए । घोडाहा चोकबाट ३ किमिको दूरीमा रहेको यस गाउँमा अहिले भने ९० भन्दा बढी घर छन् । मगर समुदायको बाहुल्य छ ।

-सञ्जु पौडेल

(प्रशिक्षार्थी)

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १३:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्