परदेशबाट फर्केर तरकारी खेती

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — पाणिनि गाउँपालिका-२, पोखराथोकका टीकाराम विक घरखर्च धान्न सकस परेपछि रोजगारीको भारत बनाए । त्यहाँ पनि सोचेजस्तो कमाइ भएन । धेरै दु:ख पाए । घर फर्किएपछि फलाम पिटने पुख्र्यौली पेसाले जीवन धान्ने देखेनन् । गाउँमै रोजगारी, पेसा र कुनै कामको खोजीमा थिए । 

१० वर्षअघि छिमेकी अच्युत गौतमको घरमा पुगेर नोकरी खोजी दिन विकले आग्रह गरे । गौतमले उनलाई गोलभेंडा खेती गर्न सल्लाह दिए । उनी अलमलिए । ‘मैले सिकाउँछु, खेती गर्नुस् भनेपछि घरमा आएर गोलभेंडा रोपें । पहिलो वर्ष सिक्नै लाग्यो, त्यसपछि आम्दानी हुन थालेपछि म उत्साहित भएँ,’ विकले भने ।

अहिले उनको बारीमा गोलभेंडा लटरम्मै फलेका छन् । टनेलभित्र गोलभेंडा छिटो उत्पादन भएर पाक्छ । कृषि पेसा नै स्वरोजगारको गतिलो माध्यम बनेपछि उनी अहिले खुसी छन् । गोलभेंडासँगै साग, मुला, गाँजर, काउली, आलुलगायत खेती छ ।

कृषिबाटै वर्षमा पाँच लाख रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार भएको उनले बताए । सुन्तलाका दुई सय बोटले फल दिन्छन् । अझै बिरुवा थप्दैछन् । विकका छिमेकी चार जना युवा पनि कृषिमै लागेका छन् । उनको खेती हेर्न जनप्रतिनिधि र कर्मचारी आउँछन् । ‘नाम, दाम र इज्जत राम्रै पाइएको छ, कृषिमै मेरो भविष्य उज्ज्वल बन्यो,’ उनले भने ।

परम्परागत खेती प्रणालीबाट हुँदैन । फरक ढंगले व्यवसायीमूलक तरिकाले खेती गरेपछि मनग्य कमाइ हुने उनको अनुभव छ । रोजगारी खोज्दै भारत धाएका विकले अहिले चार जनालाई रोजगारी दिएका छन् । पहाडको गोलभेडाको बजारमा माग छ ।

खानलाई स्वादिलो र मिठो मान्दै तानसेन र बुटवलबाट व्यापारीले फोन गरेरै पठाइदिन अनुरोध गर्ने गरेको उनले सुनाए । उनीसहित पोखराथोकमा विदेशबाट फर्केर १० युवाले तरकारी खेती, कुखुरापालन व्यवसाय गरेका छन् ।

सिम्लेका चिरञ्जीवी पौडेलले सुन्तलाका बोटभित्र काउली, आलु, सिमी, बोडी, साग, मुला फलाएका छन् । पिँडालु, अदुवा र बेसार उत्पादन गरेका छन् । सुन्तला र तरकारीबाट वर्षमा ६ लाख रुपैयाँ कारोबारले उनको जीवन फेरिएको छ । ‘गाउँमा गाईभैंसी पाल्ने र कृषि गर्ने परम्परागत शैली हो । तर, फरक तरिकाले गरेको खेतीले गाउँमैस्वरोजगार भइन्छ,’ मालारानी गाउँपालिका-५, बाँगीका विष्णु कार्कीले भने ।

गाई र भैंसीको दूधको कमाइले सात वर्ष कतारमा बिताएको समय खेर गएकोे अनुभूति उनलाई छ । ‘त्यतिबेला म कतार जाँदा गाउँमै गाईभैंसी पालेर दूध बेच्ने चलन थिएन । बिदामा घर फर्किएका उनले राहदानी च्यातेर गाईको स्याहार गर्न थालेको सुनाए ।

उनको अनिल भैंसी फार्ममा १८ भैंसी र १० गाई छन् । दैनिक १ सय १० लिटर दूध बिक्री हुन्छ । महिनामा खर्च कटाएर ७० हजार रुपैयाँ बचत हुन्छ । अन्न उब्जनी नभएपछि र छोराछोरी पढाउन सन्धिखर्क झर्ने योेजनामा रहेको उनको परिवार गाउँमै रोकियो । बारी बाँझिदै थिए । गाईभैंसीको मल र पिसाबले बारीमा अन्न दोब्बर उब्जनी भएको छ ।

तरकारी, दूध र अन्न घरकै उत्पादनले धानेको छ । ‘अब म कतार जान्न, पशुपालनको संख्या बढाउँछु,’ उनले भने । सुरुमा युवा विदेशै जान खोजे पनि फर्केर आएपछि यतै कृषिमै भविष्य देखेर काम थाल्ने उनले बताए ।

ड्राइभर पेसा छाडेर गाई पालेका खिदिमका रामु न्यौपानेले वर्षमा दूध बिक्रीबाट तीन लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्छन् । विदेशबाट फर्किएका केही युवासहित २२ जनाले व्यावसायिक गाईभैंसी पालेर दूध बिक्री गरेको उनले बताए । ‘घरर्खचका लागि साहूकहाँ ऋण खोज्न जानेको अन्त्य भएको छ,’ उनले भने । खिदिमको दुर्गाफाँटमा पाँच सय लिटर दूध उत्पादन हुन्छ ।

अब गाउँ छाडेर तराई र सहर नजाने धारापानीका युवा कृषक भेषबहादुर नेपालीले बताए । उर्वर भूमिको उपयोग गरी युवाशक्तिलाई कृषिमै लगाएर गाउँलाई स्वरोजगार बनाउने लक्ष्यअनुसार कृषिलाई प्राथमिकतामा राखी बजेट छुटयाएर काम भइरहेको मालारानी गाउँपालिका अध्यक्ष बालकृष्ण आचार्यले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ ११:४६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मदिरा रोक्दा गाउँघरलाई सञ्चो

हरि गौतम

खदी, रुकुम पश्चिम — गाउँघरमा झैझगडा भएको सुन्नुपरेको छैन । न कसैले कसैलाई कुुटपिट गरेको देख्नुपरेको छ । आठबीसकोट नगरपालिका-२ पहाडाकी वसन्ती यरीलाई केही समयदेखि हिंसा र मनमुटावका घटना देख्नु-सुन्नु नपर्दा आनन्द लागेको छ ।

रुकुम पश्चिमको आठबीसकोट-३ को खदी गाउँमा स्थानीय ।तस्बिर : हरि । कान्तिपुर

१ नम्बर वडाको फिलिगीकी देउमती बुढालाई पनि कसैले पतिलेकुटपिट गरेको भनेर सुनाएका छैनन् । कुटपिट गरेकै कारण कसैलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको खबर पनि कानमा परेको छैन । ३ नम्बर वडाको खदीकी मनकुमारी देवकोटालेबाटो, चौक चौतारामा मदिरा सेवन गरेर रातिसम्म होलहल्ला गर्ने र बाटोमै सुत्नेहरू नदेखेको पनि लामो समय भइसक्यो ।

यरी, बुढा र देवकोटा मात्रै होइन, आठबीसकोट नगरपालिकाका तीन वडावासीले पछिल्लो समय यी गतिविधि देखेका छैनन् । तीन वडाका झन्डै एक दर्जन गाउँबस्ती शान्त छन् । १ नम्बर वडाका रोकाजा, खेत, ओख्ले, फिलिंगी, डाँडागाउँ, २ का पहाडा, स्याला र ३ का खदी र पटागाउँ शान्त छन् ।

‘तीन महिना पुग्नै लाग्यो, गाउँमा झैझगडा भएको छैन,’ यरीले भनिन्, ‘पतिको कुटपिटबाट न कोही महिलाले दु:ख पाएका छन्, न छोराछोरी नै बिचल्लीमा पर्नुपरेको छ ।’ उनले गाउँघरमा अशान्ति सिर्जना गर्ने मुख्य कारक मानिएको मदिरा नियन्त्रणपछि गाउँ शान्त भएको बताइन् । महिला समूह, प्रहरी र स्थानीय सरकारको लामो समयपछि भएको प्रयासले मदिरा उत्पादन र बिक्रीवितरण बन्द गरिएपछि धेरैले शान्ति महसुस गरेको उनको भनाइ छ ।

हरेक दिन कुनै न कुनै झैझगडा भइरहने गाउँ तीन महिनायता शान्त भएको बुढाले बताइन् । ‘यो सबै गर्ने चिज रक्सी नै रहेछ,’ उनले भनिन्, ‘रक्सी बन्द भएपछि सबै मान्छे सही लाइनमा लागेका छन् ।’

अलि ठूलो बजार रहेको र धेरै मान्छेको चहलपहल हुने खदी पनि शान्त छ । मदिरा उत्पादन र बिक्री वितरण गर्न छाडेपछि खदीलगायत अन्य गाउँ शान्त भएको देवकोटा बताउँछिन् । ‘रक्सीकै कारण दु:ख पाउनेहरूले सुख महसुस गरेको हामीले पाएका छौं,’ देवकोटाले भनिन् ।

यी तीनवटै वडा मदिरामुक्त घोषणा भएका छन् । गत फागुन दोस्रो साता तीनवटै वडालाई मदिरामुक्त घोषणा गरिएको थियो । ‘मदिरामुक्त वडा घोषणा गरेयता बस्तीहरू झैझगडामुक्त जस्तै भएका छन्,’ खदी चौकीका इन्चार्ज प्रहरी सहायक निरीक्षक वीरबहादुर भण्डारीले भने, ‘रक्सीले गर्दा भएका घटना हामीकहाँ आउन छाडेका छन् ।’

मदिरा नियन्त्रणका लागि थालिएको अभियान प्रभावकारी भएको उनले बताए । तीन वडामा सँतजना इजाजत प्राप्त मदिरा विक्रेता थिए । सम्झाइ बुझाइ गरेपछि विक्रेताले पनि मानेको ३ नम्बरका वडाध्यक्ष केशरमान विकले बताए ।

‘हामीले उहाँहरूसँग पटक पटक छलफल ग¥यौं,’ उनले भने, ‘समाजका लागि ठीक छ भनेर उहाँहरू पनि तयार भएपछि अभियान सफल भएको हो ।’ मदिरामुक्त घोषणा भएको तीन महिनासम्म गाउँ शान्त हुनका साथै सबै खुसी भएको उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ ११:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT