गोरेटो बाटोले जोड्यो पर्यटकीय स्थल बाकुमगढी

माधव अर्याल

पाल्पा — ऐतिहासिक एवं सामरिक महत्त्व बोकेको बाकुमगढीको पर्यटकीय विकास गर्न थालिएको छ । पहिलो चरणमा पूर्वखोला गाउँपालिका र नेपाली सेनाको गोरखदल गणले गढीसम्म पुग्न गोरेटो बाटो निर्माण गरेको छ ।

यसको प्रचारप्रसार गर्दै आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई भित्र्याउने गाउँपालिकाको योजना छ । यसको महत्त्व बुझाउने र यहाँसम्म सहजै पुग्ने वातावरण तयार भएको पूर्वखोला गाउँपालिका अध्यक्ष नुनबहादुर थापाले बताए ।

उनका अनुसार अघिल्लो वर्ष ५० हजार र यस वर्ष २ लाख रुपैयाँ छुट्याएर गढीसम्म पुग्न गोरेटो बाटो निर्माण गरिएको छ । गढीको महत्त्व दर्साउने गरी होर्डिङबोर्ड बनाउने, युट्युब, सामाजिक सञ्जाल, पत्रपत्रिकालगायत सञ्चारमाध्यमबाट प्रचारप्रसार गरिने उनले बताए । ‘ऐतिहासिक एवं सामरिक महत्त्व बोकेको क्षेत्र हो भन्ने इतिहासले देखाएको छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले अहिले सुरुआत मात्रै गरेका छौं । यसलाई प्रदेश र संघको सहयोगमा पर्यटकीय क्षेत्र बनाइनेछ ।’

गाउँपालिकाको आर्थिक सहयोगमा यस वर्ष नेपाली सेना गोरखदल गण र स्थानीय बासिन्दाको श्रमदानमा गोरेटो बाटो निर्माण भएको छ । गढी, किल्ला संरक्षण गर्ने अभियानअन्तर्गत बाकुमगढीमा चार दिन श्रमदान गरेको गोरखदल गणले जनाएको छ । गढीसम्म पुग्ने मोटरबाटो निर्माणमा सहयोग गरेको गणपति सुरज थापाले बताए ।

उनले गढी, किल्ला, ऐतिहासिक, धार्मिकस्थलमा संरक्षण गर्ने अभियानअन्तर्गत बाकुमगढीमा ५० बढी सैनिक चारदिनसम्म बसेर श्रमदान गरेको बताए । उनका अनुसार यो गढी नेपाल एकीकरण अभियानमा गोर्खाली र पाल्पाली फौजबीच लडाइँ भएको स्थान हो । ‘यसको महत्वलाई बुझेर नै श्रमदान गर्न आएका हौं,’ उनले भने, ‘गोरेटो बाटो निर्माणको काम सकिएको छ ।’

सदरमुकाम तानसेनदेखि ३४ किलोमिटर पूर्वमा बाकुमगढी पर्छ । यहाँसम्म पुग्ने अप्ठ्यारो भीर छ । झन्डै डेढ किलोमिटर क्षेत्रमा ६ फिट चौडाइको गोरेटो बाटो निर्माण गरेको उनले बताए । बाटो निर्माणमा खटिएका मेजर मनोज डंगोलले भीर, पाखामा लहरा र झाडी समाएर पुग्नुपर्ने स्थानसम्म गोरेटो बाटो बनाउन सफल भएको बताए ।

उनका अनुसार अब सहजै रूपमा बाकुमगढीसम्म पुग्न सकिन्छ । ‘नेपाली सेनासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण गढी भएकाले पनि श्रमदान गर्न आएका हौं,’ उनले भने, ‘अब संरक्षणका लागि पनि केही काम अघि बढाउनेछौं ।’ उनका अनुसार गढीसम्म पुग्ने बाटोमा सिढी बनाउने, रेलिङ बनाएर सहजै पुग्ने गराउनमा भूमिका खेल्ने योजना छ ।

बाकुमगढी पूर्वको ताँहु बजारदेखि चार किलोमिटर पूर्वको पूवखोला गाउँपालिका–६, हेक्लाङमा पर्छ । भौगोलिक हिसाबले बाकुमगढी भिरालो डाँडाको टाकुरामा छ । सामरिक हिसाबले बाकुमगढी महत्त्वपूर्ण स्थल हो । बाकुमगढी सेनवंशीय राजाको पालामा सुरक्षाका लागि निर्माण भएको पाल्पा राज्यको पूर्वतर्फको महत्त्वपूर्ण किल्ला हो । यहाँ अमरसिंह थापा र अभिमानसिंह बस्नेतले फौजको नेतृत्व गरेका बसेको इतिहासकार निर्मल श्रेष्ठले बताए ।

उनका अनुसार बाकुमगढीमा विक्रम संवत् १८४० मा नेपाल एकीकरणको अभियानमा गोर्खाली फौजको नेतृत्व गर्दै अमरसिंह थापा र अभिमानसिंह बस्नेतले लडाइँ गरेका थिए । यहाँ पृथ्वीनारायण शाहलेसमेत लडाइँ गरेका थिए । पाल्पा राज्यलाई जित्न नसकेपछि वैवाहिक सम्बन्ध गाँस्नुपरेको थियो । जुन किल्ला अर्थात् गढीमा ढुंगाको पर्खाल अहिले पनि छ । स्थानीय नरिन्द्र कामुका अनुसार धेरै वर्षपहिले गढीको पर्खालभित्र खिया लागेका केही हतियार पनि देखिन्थे । पछि यहाँबाट सामान चोरी हुँदै गए । ‘गढी हेर्न बाहिर मान्छे पनि आउने गर्थे,’ उनले भेन, ‘कसले लग्यो भन्ने पत्तो नै पाउन सकिएन ।’

‘यस्तो महत्त्वपूर्ण किल्ला ओझेलमा परेको छ,’ वडाध्यक्ष मनबहादुर सारुले भने, ‘त्यसैले यसलाई अबअगाडि ल्याउने प्रयास गरिएको हो ।’ वडा कार्यालय, गाउँपालिकाका साथै संघ र प्रदेश सरकारबाट बजेट विनियोजन गरी यसको प्रचारप्रसार र यसको संरक्षणमा काम अगाडि बढाउने योजना रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २६, २०७६ ०९:५२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

आधुनिक खेतीमा विद्यार्थी आकर्षित

कमल पन्थी

बर्दिया — निःशुल्क शिक्षा र मासिक एक हजार खाजा खर्चसमेत पाउने भएपछि जयकालिका माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थी आधुनिक कृषि खेतीमा आकर्षित भएका छन् । 

बर्दियाको जयकालिका माध्यमिक विद्यालय, मुनाल बस्तीका विद्यार्थी कृषि प्राविधिक शिक्षाअन्तर्गत तरकारी बालीसम्बन्धी तालिम लिंदै । तस्बिर : कमल/कान्तिपुर

विद्यालयले प्राविधिक तथा व्यावसायिक धारतर्फ बाली विज्ञान अध्यापन गराउँदै आएको छ । त्यसमा बढैयाताल–९, मुनाल बस्तीका विद्यार्थी आकर्षित भएका हुन् । उनीहरूले बिहानै कुटो, कोदालो बोकेर कक्षाको र प्रयोगात्मक शिक्षा लिंदै बारीमा काम गर्ने गरेका छन् । कृषि शिक्षाअन्तर्गत कक्षा ९ देखि १२ सम्मका विद्यार्थीलाई अध्ययनसँगै प्रयोगात्मक विधिबाट सिकाइन्छ ।

एसईई दिएर बसेका बढैयाताल गाउँपालिका–८ की पूनम श्रेष्ठ बिहान ७ बजे नै विद्यालय पुगेर तरकारी खेती गर्ने विधि सिक्ने गर्छिन् । विद्यालयकी मनीषा राई, आयुश रोकाय, सुशान्त रोकायलगायत ४७ जना विद्यार्थी हातमा कुटो–कोदालो बोकेर बिहानै विद्यालयले लिएको जग्गामा तरकारी खेतीमा काम गर्छन् । विद्यार्थीसँगै कृषि पढाउने प्रशिक्षक पनि हुन्छन् । बाली विज्ञान चारवर्षे कोर्स हो ।

डाक्टर, इन्जिनियर उत्पादन धेरै भए पनि कृषि प्राविधिक न्यून भएकाले यो पढाइ राम्रो लागेकाले यसतर्फ आकर्षण बढेको विद्यार्थी आयुष रोकायाले बताए । शिक्षा विभागबाट अनुदान पाएपछि ०७४ सालबाट यहाँ बाली विज्ञान विषयको पढाइ सुरु भएको हो । विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष सूर्य श्रेष्ठले बढैयाताल गाउँपालिकामा कृषि बाली विज्ञान विषयको अध्यापन गराउने पहिलो विद्यालय भएको बताए ।

गाउँपालिकामा कृषि प्राविधिक न्यून भएकाले जनशक्ति उत्पादन गरी आधुनिक कृषि खेतीमा लगाउने विद्यालयको उद्देश्य छ । विद्यालयमा माटो परीक्षण गराउने उपकरण, कम्पाउन्ड माइक्रोसप, अटो क्लेभलगायत करिब ८ लाख मूल्यको ल्याब राखिएको छ । प्रशिक्षक मनीषा गौतमले खेत र बालीमा कुनै किसिमको रोग लागे विद्यार्थीले यहीं परीक्षण गरी समस्याको समाधान गर्ने गरेको बताइन् । कृषि कार्यका लागि पुरानो प्रविधि गोरु, राँगा, हलीबाट नभई नयाँ आधुनिक प्रविधिबाट शिक्षण गरिनेछ ।

किताबी ज्ञान पाएका उनीहरू प्रयोगात्मक शिक्षाबाट धेरै कुरा सिक्न पाएको विद्यालयका प्रधानाध्यापक डम्बरबहादुर पौडेलले बताए । शिक्षकले विद्यालय समय बिहान ७ बजेदेखि १० बजेसम्म उनीहरूलाई खेत र बाँकी समय कक्षा र ल्याब कोठामा सिकाइ तरिका विधि र प्रयोगात्मक शिक्षा दिने गर्छन् । कृषिविज्ञको रायअनुसार उन्नत खेती र बीउविजनतिर जाने अर्गानिक उत्पादनमा जोड दिने बढैयाताल गाउँपालिकाका अध्यक्ष लालबहादुर श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २६, २०७६ ०९:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT