मजदुरी गर्न लहरै साइकलमा

दैनिक ४० किलोमिटर साइकल यात्रा गरेर कामको खोजीमा सयौं महिला दैनिक नेपालगन्ज पुग्ने गरेका हुन्
ठाकुरसिंह थारू

बर्दिया — साइकलमा सवार भएर यहाँबाट महिला सबेरै बाँकेको नेपालगन्ज पुग्छन् । उनीहरू दैनिक ४० किलोमिटर साइकलमा यात्रा गर्छन् । उनीहरूका साइकल सामान्य हुन्छन् । साइकल चलाउनु रहर होइन, बाध्यता हो ।

कामको खोजीमा जिल्लाका सयौं महिला दैनिक नेपालगन्ज पुग्ने गरेका हुन् । पछाडि क्यारियरमा बिहानको खान (कलवा) र दिउँसोको खाजा (मिझ्नी) बोक्छन् । गफिँदै, हाँस्दै सरर साइकिलमा हुइकिन्छन् ।
उनीहरू नेपालगन्जको त्रिभुवनचोक पुग्छन् । त्यहाँ श्रमको किनमेल हुन्छ । दिनभरि मजदुरी गरेर साँझ घर फर्किन्छन् । यसरी फर्किंदा कहिलेकाहीं अबेर हुन्छ । दिनभरिको थकानले साँझको खाना बेरी खाएर सुत्छन् । बिहान ४ बजे उठेर खाना पकाइवरी काम गर्न नेपालगन्ज पुग्छन् । बाँकेको सीमावर्ती गाउँका थारू महिलाको दैनिकी हो । जिल्लामा उद्योग कमै भएकाले रोजगारी मिल्दैन ।

‘खेतीपाती धेरै छैन । रोपाइँ पनि सकियो । घरमा काम नभएर त्यसै बस्नुभन्दा मजदुरी गर्न जान्छु,’ मैनापोखरकी सुन्दरीकुमारी चौधरीले भनिन्, ‘साइकल चलाउन जानेपछि मजदुरी गर्न सजिलो भएको छ । काम गर्न घरबाट आउजाउ गर्न सकिन्छ ।’ उनका अनुसार साइकलमा नेपालगन्ज मजदुरी गर्न जान थालेको ५ वर्षभन्दा बढी भइसक्यो ।

दैनिक ६/७ सय रुपैयाँ कमाउने गरेको उनले सुनाइन् । ‘नेपालगन्ज ठूलो बजार छ । त्यसैले काम पाइन्छ,’ उनले भनिन्, ‘आफ्नै घरठाउँमा काम पाइए किन त्यति टाढा जानु पर्थ्यो र ।’ मजदुरी गर्न बिहान नेपालगन्ज जानेको लर्को लाग्छ । साँझ फर्किंदा पनि साइकल र्‍याली हुन्छ । मजदुरी गर्नेले पनि मासिक २० हजार रुपैयाँभन्दा बढी कमाउने गरेको सुनाए । गाउँका अधिकांश महिला साइकल चलाउन सिपालु छन् ।

बढैयाताल गाउँपालिका र बाँसगढी नगरपालिकाका सर्वसाधारण कामका लागि नेपालगन्ज पुग्छन् । बारबर्दिया, ठाकुरबाबा, मधुवन, राजापुर नगरपालिका र गेरुवाका युवा तथा महिला मजदुरी गर्न डेरा लिन्छन् । नजिक भएकालाई साइकलले सहज बनाइदिएको छ । साइकल नभएको भए यति टाढा मजदुरी गर्न सकिँदैनथ्यो । हिंडेर जान सम्भव पनि भएन । आफूले चाहेका बेला गाडी पनि नपाउन सकिन्छ ।

‘त्यसैले पोहोर साल साइकिल किनें अनि नेपालगन्ज मजदुरी गर्न जान थालें,’ सोमबार साइकल चढेर काम खोज्न नेपालगन्ज जाँदै गरेकी मोतिपुरकी शान्ति चौधरीले भनिन्, ‘हाम्रो गाउँबाट मात्रै ५० बढी महिला दैनिक काम गर्न नेपालगन्ज जान्छौं ।’ साइकल चलाउन जानेपछि नेपालगन्ज बस्नुपरेको छैन ।

साइकलले उनीहरूको जीवन गुजारामा सहयोग पुगेको छ । दैनिक साइकल चलाउने गरेका कारण उनीहरूको स्वास्थ्य बनेको छ । मजदुरी गर्न जानेमध्ये सबैजसो महिला मात्रै हुने गरेका छन् । ‘बिहान हिंड्यो, दिनभरि मजदुरी गरेर साँझ आफ्नै घर आउन सकिएको छ । समूहमा गफ गर्दै साइकल चलाउने हो भने थकाइ पनि कम लाग्छ,’ मैनापोखरकी सरस्वती चौधरी भन्छिन्, ‘मजदुरी गरेरै परिवार पालेको छु ।’

फुर्सदका बेला खान पुग्ने थारू परिवारका महिला पनि मजदुरीका लागि जाने गरेका छन् । बाँकेमा रोपाईं अझै चलिरहेका कारण मजदुरको माग अत्यधिक छ । बर्दियाका मजदुरले श्रम गरेर बाँकेका जग्गाधनीलाई सहयोग दिइरहेका छन् । त्यस्तै बर्दियाका महिला तरकारी बिक्री गर्न साइकलमै नेपालगन्ज आउने गरेका छन् । उनीहरूले घरमै उत्पादन गरेकाकारण माग बढी छ ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७६ ०९:५७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जनप्रतिनिधिद्वारा मदिरा नियन्त्रण अभियान

काशीराम डाँगी

रोल्पा — त्रिवेणी गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधिले मदिराविरुद्ध अभियान सञ्चालन गरेका छन् । गाउँलाई मदिरामुक्त बनाउन यस्तो अभियान सुरु गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

अत्यधिक मदिरा सेवनले स्थानीय बासिन्दा प्रभावित भएपछि नियन्त्रणमा अग्रसर बनेका हुन् । गाउँपालिका प्रमुख शान्तकुमार वलीले विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको बताए । ‘मदिरा नियन्त्रणपछि मात्र समाज सुधार हुने देखेर चेतनामूलक कार्यक्रम चलाएका हौं,’ उनले भने, ‘यो अभियान गाउँपालिकाका ७ वटै वडामा सुरु गरेका छौं ।’ अभियान चलाउन महिला समूह, विद्यार्थी, स्वास्थ्यकर्मी र बुद्धिजीवीले सघाएको उनले बताए ।

गाउँघरमा मेलापात र चाडपर्व मनाउँदा मदिरा सेवन गर्ने चलन छ । गाउँपालिकाले सेवनबाट सामाजिक असर पर्नुका साथै आर्थिक क्षति हुने गरेकाले त्यसविरुद्ध अभियान थाल्ने निर्णय गरेको जनायो । ‘मदिरा सेवनबाट आपराधिक गतिवधि वृद्धि भएको छ,’ वलीले भने, ‘मदिरा प्रयोगबाट लडाइँ, झगडा र कुटपिट बढेपछि कठोर निर्णय गरेका हौं ।’

निर्णय कार्यान्वयन गर्न गाउँसभाबाट समहति लिइएको उनले बताए । गाउँपालिकाले मदिराविरुद्धको अभियान चलाएपछि महिला, गृहिणी र विद्यार्थी खुसी भएका छन् । गाउँपालिकाकी उपप्रमुख सावित्राकुमारी बुढा घर्तीले मदिरा नियन्त्रण गर्न थालेपछि घरघरमा खुसी छाएको बताइन् । ‘मदिरा सेवन रोकेपछि महिला हिंसा कम भएको छ,’ ‘उनले भनिन्, ‘मदिराले घरेलु र सामाजिक हिंसा वृद्धि गरेको पाइएपछि हामी त्यसविरुद्धको अभियानमा लागेका हौं ।’

जनप्रतिनिधिले सबै वडा र गाउँमा स्वास्थ्य र शिक्षाको चेतनाबाट मदिरा नियन्त्रण गर्न सक्ने निष्कर्षसहित विभिन्न चेतनामूलक गतिविधि चलाउँदै आएका छन् । अहिले गाउँमा मदिरा उत्पादन, ओसारपसार, सेवन र बिक्री वितरण कम भएको छ । सेवनकर्तालाई भेटाएमा कारबाही गर्ने नियम बनाएका कारण गाउँपालिकामा मदिरा सेवन घटेको जुगार गाविसका पूर्वअध्यक्ष मित्रलाल घर्तीमगरले बताए ।

‘मदिराले परिवारदेखि पर (समाज) सम्म बिगार्छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले गाउँपालिकाले लिएको यसविरुद्धको अभियान जायस छ । हामीले समर्थन जनाएका छौं ।’ जनप्रतिनिधिको निर्देशनमा प्रहरीले सेवनकर्तालाई कारबाही गरेको छ । फेला पारेपछि प्रहरीले थुन्ने र आर्थिक जरिवाना गराउन मद्दत गर्दै आएको छ । गाउँपालिका प्रमुख वलीले मदिरा सेवनकर्तालाई कारबाही गर्दा २ लाख रुपैयाँ जरिवाना संकलन भएको बताए ।

त्रिवेणीले जस्तै जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा मदिरा नियन्त्रणसम्बन्धी गतिविधि चलिरहेका छन् । कुनैमा धेरै प्रभावकारी देखिएको छ । केहीमा प्रभाव छैन । सुनछहरी गाउँपालिकाले मदिरा सेवन रोक्न कार्यविधि बनाएको छ । गाउँपालिकाका प्रवक्ता अमरजित पुनले मदिरा सेवनले समाजमा विविध प्रकारको प्रभाव देखिएकाले नीतिगत रूपमा मदिरा नियन्त्रण अभियान चलाउनुपरेको बताए ।

यसअघि सदरमुकाम रोल्पा नगरपालिकाले मदिरा नियन्त्रण गर्न नगरकी उपप्रमुख मनकुमारी घर्तीमगरको नेतृत्वमा मदिरा नियन्त्रण कार्यविधि निर्माण समिति गठन गरेको थियो । गंगादेव र परिवर्तन गाउँपालिकाले मदिरा नियन्त्रण अभियानलाई तीव्रता दिएका छन् ।

परिवर्तनस्थित वडा नं ५ राङकोटका अध्यक्ष सुकबहादुर बुढामगर थमनले आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्र मदिरामुक्त बनाउन पहल थाल्ने बताए । जिल्लाका १० स्थानीय तहका ७२ वटा वडामध्ये अधिकांशमा मदिराविरुद्धको गतिविधि चलाउन छलफल सुरु गरेका छन् ।
रोल्पा उद्योग वाणिज्य संघका अनुसार जिल्लामा वर्षमा करोडौंको मदिरा आउने गरेको छ ।

संघका जिल्ला अध्यक्ष विश्वकुमार चन्दले वर्षमा कम्तीमा १५ करोड रुपैयाँको मदिरा भित्रिने गरेको बताए । ‘स्वदेशी र विदेशी मदिराको आयात वृद्धि भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘गैरकानुनी रूपमा गाउँमै उत्पादन गरिने मदिरा पनि थुप्रै छ ।’ पुरुषका साथै महिला र बालबालिकाले पनि मदिरा सेवन गर्न सहज अवस्था भएको उनले बताए ।

मदिरा सेवनका कारण वर्षमा जिल्लामा दर्जनौं घटना हुने गरेका छन् । प्रहरीका अनुसार अपराध र आत्महत्यासँग सम्बन्धित घटना मदिरा सेवनका कारण हुने गरेको हो । प्रहरी नायब उपरीक्षक दीपक खडकाले मदिराको सेवन कम गर्न सकेमा आपराधिक घटना पनि कम हुने विश्वास भएको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७६ ०९:५६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT