सामुदायिकमा अंग्रेजीले विद्यार्थी बढे

विप्लव महर्जन

सल्यान — प्राथमिक तहमा विद्यार्थी अभाव देखिन थालेपछि शारदा नगरपालिका १२ स्यानीखालस्थित शिव माविले ०६४ मा अंग्रेजी माध्यमबाट कक्षा सञ्चालन गर्‍यो । सामुदायिक विद्यालयमै अंग्रेजी माध्यमबाट पढाइ सुरु भएपछि अहिले निजी विद्यालयबाट समेत विद्यार्थी आउन थालेका छन् । 

पहिलो वर्षमै ८० विद्यार्थी थपिए । झन्डै बन्द हुन लागेको विद्यालयको प्राथमिक तहमा विद्यार्थी संख्या बढेर २ सय ८० पुग्यो । त्यसको प्रभाव ढोडचौर गाउँपालिकाको कालालेखमा रहेको देउराली माविमा पनि पर्‍यो । ०६६ देखि अंग्रेजी माध्यमबाट कक्षा सञ्चालन थालियो । सामुदायिक विद्यालयले अंग्रेजी माध्यमबाट नि:शुल्क कक्षा सञ्चालन गर्दा अहिले त्यहाँ विद्यार्थीको कमी छैन ।
०७० मा शिवजन मावि शीतलपाटीले सञ्चालन गरी पहिलो वर्षमै २ सय विद्यार्थी बढायो । ०७२ मा त्रिभुवन जनमावि लुहापिङले सञ्चालन गरेर क्रमिक विद्यार्थी बढाउँदै आएको छ । अंग्रेजी माध्यमको पढाइप्रति आकर्षण बढेपछि अभिभावकले आफ्ना बालबालिकालाई महँगा निजी स्कुलमा भर्ना गर्न थालेका थिए । तर, सामुदायिक विद्यालयमै अंग्रेजीमा पढाइ हुन थालेपछि उनीहरू फर्किएका छन् । विद्यार्थी घटिरहेका विद्यालयको शैक्षिक सुधारका लागि आउने शैक्षिक सत्रदेखि शारदा नगरपालिकाले नगरभित्रका विद्यालयमा प्रावि तहमा अंग्रेजी माध्यमबाट पढाइ सुरु गर्ने भएको छ । अंग्रेजी माध्यमबाट पढाउन नगरपालिकाले गुरुयोजना बनाइसकेको छ । अंग्रेजी माध्यमबाट पढाइ भएका विद्यालयमा आएको शैक्षिक परिवर्तन ल्याउन र गरिबका छोराछोरीले पनि अंग्रेजी माध्यमबाट पढ्न पाउन् भन्ने उद्देश्यका साथ नगरभित्रका सबै विद्यालयमा सञ्चालन गर्ने नगरपालिका प्रमुख सुरेश अधिकारीले बताए । नगरभित्र ५८ विद्यालय छन् ।
विद्यालयले शिक्षक भर्ना गर्न नसके नगरपालिकाबाट नयाँ नियुक्त गरिने उनले बताए । ‘आर्थिक अवस्था कमजोर भएका अभिभावकले अरूको देखासिकीमा आफ्ना बालबालिकालाई ऋण लिएर भए पनि निजीमा पढाउँदै आएका छन्,’ उनले भने, ‘आउँदा दिनमा अभिभावकले बालबालिकाको शिक्षाका लागि चिन्ता लिनुपर्ने छैन । पढाइ खर्चका लागि ऋण काढ्नुपर्ने छैन । सबै बालबालिकाले नि:शुल्क पढ्न पाउनेछन् ।’ आर्थिक अभावले व्यवस्थित हुन नसकेका विद्यालयलाई अनुदान सहयोग, भवन
निर्माण गर्नेसमेत उनले जनाए । ‘शारदा नगरपालिका जिल्लाकै केन्द्र भएकाले शिक्षा क्षेत्रमा स्वरूप बदल्न चाहन्छौं,’ उनले भने ।
वैशाखदेखि नगरभित्रका सबै विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमबाट पढाई सुरु गर्न थालेको नगरपालिकाका शिक्षा संयोजक वीरबहादुर सेजुवालले बताए । उच्च शिक्षाका पाठयक्रमहरू सबै अंग्रेजी माध्यमबाट हुने गरेकाले पढाइमा सजिलो हुने मात्र नभई वैदेशिक रोजगारीका लागि जानेलाई सहज हुने उनले जनाए । नयाँ भर्ना गरिएका शिक्षकलाई सातदेखि १५ दिनको तालिम दिएर विद्यालयमा पठाउने योजना बनाइएको छ ।
गत वर्षसम्म शिवजन माविमा प्रधानाध्यापक रहेका सेजुवालले आफ्नो विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमबाट पढाउँदा बालबालिकाको शैक्षिक स्तरमा र विद्यालयको प्रशासनमा सुधार आएको अनुभव सुनाए । ‘सामुदायिक विद्यालयको संरक्षणका साथै शैक्षिकस्तर सुधारका लागि यो अभियानै हुनेछ,’ उनले भने । आर्थिक अवस्था कमजोरभई ऋण काढेर निजीमा पढाइँदै आएका अभिभावकलाई आउने शैक्षिक सत्रदेखि सामुदायिकमा बालबालिका पढाउन आग्रह गरे ।
सरकारले सामुदायिक विद्यालयबाहिर रहेका बालबालिकालाई विद्यालयमा ल्याउन प्रत्येक वर्ष घरदैलो अभियान सञ्चालन गरे पनि विद्यार्थी संख्या बढ्नुको साटो घट्दै जाँदा बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आउन थालेपछि नगरपालिकाले वैशाखदेखि अभियान थाल्ने भएको हो । बन्गाड कुपिन्डे नगरपालिका प्रमुख गोविन्द पुन पनि नगरपालिकाभित्र रहेका सम्पूर्ण विद्यालयको शैक्षिक सुधार र सामुदायिक विद्यालय संरक्षणका लागि गुरुयोजना बनाइरहेको बताउँछन् । उनले विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमलगायत प्राविधिक शिक्षा सञ्चालन गर्न लागेको जानकारी दिए ।
दार्मा गाउँपालिका प्रमुख निमबहादुर केसीले पढेर छोटो समयमै रोजगारी पाउन सक्ने खालको शिक्षा सञ्चालन गर्ने बताए ।
शैक्षिक सुधारका लागि प्रावि तहमा विज्ञ राख्ने, धेरै विद्यालय सञ्चालन गर्नुभन्दा समायोजन गरेर चलाउने र स्थानीय पाठयक्रमको व्यवस्था गर्ने उनले जनाए । तीन नगरपालिका र सात गाउँपालिका गरी १० स्थानीय तह रहेको सल्यानका अन्य गाउँ तथा नगरप्रमुखले शैक्षिकस्तर सुधारका लागि आफ्नै तरिकाले अगाडि बढ्ने जनाएका छन् ।
सल्यानका अधिकांश निजी विद्यालय सेवा दिनेभन्दा व्यवसायमा बढी केन्द्रित भएकाले शैक्षिक गुणस्तरमा गिरावट आएको जिल्ला शिक्षा कार्यालयको दाबी छ । अंग्रेजी माध्यममा सबैको बढी मोह भएकाले सबै सामुदायिकमा सञ्चालन गर्दा बालबालिकाको भविष्य उज्ज्वल बन्ने र सामुदायिक विद्यालयका बालबालिका नघट्ने शिक्षा अधिकारी देवीप्रसाद सुवेदीले बताए । गत केही वर्षअघिदेखि अंग्रेजी माध्यमबाट पढाइ सञ्चालन भएका विद्यालयहरू निजीभन्दा व्यवस्थित रहेको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘त्यो अभ्यास जिल्लाभर गर्न लागिएको हो ।’


सबैतिर आवासीय
-जयबहादुर रोकाय
हुम्ला– सिमकोट गाउँपालिकाले शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार ल्याउन प्रत्येक वडामा कम्तीमा एउटा आवासीय विद्यालय संचालन गर्ने तयारी गरेको छ । त्यसका लागि नीति बनाउन एउटा समिति गठन भईसकेको छ । गाउ‘पालिकाले आफनो क्षेत्रभित्रका आधारभूतदेखि माविसम्मका विद्यालयको शैक्षिक सुधारदेखि व्यवस्थापनसम्मको समग्र अवस्था सुधार गर्न लागेको हो । त्यसका लागि आवश्यक अध्ययनसहित सुझाव प्रतिबेदन तयार गर्न वडा नंं ४ का वडाध्यक्ष छविचन्द्र लामाको संयोजकत्वमा पॉच सदस्यीय समिति गठन गरिएको छ ।
गाउ‘पालिकाका प्रशासकिय अध्यक्ष अर्जुन दर्जीका अनुसार, समितिका अन्य सदस्यमा विनोद बिक, अवगति शाही, गीता लामा र रुपसिंह कामी छन् । समितिले फागुन २ गतेबाट काम सुरु गर्ने छ । हुम्लामा पुस र माघ दुई महिना हिउँदे बिदा दिएर फागुनबाट नयॉ शैक्षिक सत्र सुरु हुने भएकाले समितिलाई फागुनबाट काम सुरु गर्ने अनुमती दिइएको हो ।
शिक्षा क्षेत्र लथालिङ्ग र गुणस्तर खस्किएको गुनासो आएको र गाउ‘ परिषदका लागि सुझाव संकलन गरी नीति, नियम र ऐनको मस्यौदा तयार गर्न लागिएको अधिकृत दर्जीले बताए । समितिले पालिकाभित्र रहेका विद्यालयको अवलोकन, निरीक्षण गर्नुका साथै शिक्षाका जानकार, शिक्षक, विद्यार्थी र सामाजिक कार्यकर्तासँग छलफल गरी प्रतिवेदन तयार गर्नेछ ।
समितिले विद्यालयको शैक्षिक र भौतिक अवस्था, विद्यार्थी संख्या र उपस्थिति, छात्रवृत्ति वितरण प्रणालीबारे अध्ययन गर्नेछ । त्यस्तै, शिक्षकको उपस्थिति, कक्षा संचालनको अवस्था, पाठ्य पुस्तकसम्बन्धी अध्ययन र अनुसन्धान गरी त्यसका आधारमा प्रतिवेदन तयार गरिने संयोजक लामाले वताए । उनी पूर्व शिक्षक समेत हुन् । समितिले तयार गरेको प्रतिबेदनका आधारमा आगामी गाउ‘ परिषद्मा नयॉ नीति तथा ऐन र नियमको मस्यौदा तयार गर्ने अध्यक्ष पदमबहादुर लामाले बताए । ‘स्थानीयको सुझाव र अध्ययन अनुसन्धानबाट तयार गरिएको प्रतिवेदनका आधारमा हरेक वडामा एउटा आवासिय विद्यालय व्यवस्था गर्ने तयारी गरेका छौ’ अध्यक्ष लामाले भने, ‘आवासीय विद्यालयबाट विद्यार्थीले अध्ययनका लागि पर्याप्त समय पाउनेछन् । शैक्षिक गुणस्तरमा पनि सुधार आउने हाम्रो विश्वास छ ।’
सिमकोटका आठ वडामा ६ माध्यामिक र १० आधारभूत विद्यालय छन । एउटा खुला विद्यालय छ भने दुईवटा निजी छन् । ६ मा रहेको मानसरोवर अन्र्तगत सरकारी अनुदानबाट दुईवटा आवासीय छात्रावास सञ्चालनमा छन् । तीमध्ये एकमा छात्रा मात्र भर्ना लिने व्यवस्था छ । अर्काे विद्यालय हाताभित्रै हिमाली छात्रावासमा छ, त्यसमा छात्रछात्रा दुवै भर्ना लिने व्यवस्था छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७४ ११:१४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेताले बिर्से सहिद परिवार

हरि गौतम

रुकुम (पश्चिम) — माओवादीले २०५८ सालदेखि बाँफिकोट गाउँपालिका २, जिपुमा मेलगैरी जनवादी मेला सुरु गर्‍यो । सशस्त्र युद्धका बेला मारिएकाहरूका आफन्त तथा घाइते अपाङ्गलाई सम्मान गरियो ।

माओवादी ‘विद्रोह’ मा लागेर ज्यान गुमाएका र घाइते परिवारलाई त्यसले सम्मानको अनुभूति भइसकेको थियो । तर, चार वर्षसम्म निरन्तर चलेको उक्त मेला अहिले भने लाग्दैन ।
०६२ यता कुनै आयोजना गरिएको छैन । माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व आरम्भको सम्झनामा हरेक फागुन १ गते लाग्ने उक्त मेला परम्परागतजस्तै भइसकेको थियो । ०६३ यता हरेक फागुन १ गते उक्त मेलामा न माओवादी पार्टीले केही कार्यक्रम गरेर मेला मनाउँछ न त सहिदका आफन्त तथा घाइते अपांगलाई नै सम्मान गर्छ । शान्ति स्थापना भएसँगै माओवादीले आफूहरूलाई बिर्संदै गएको पीडित परिवारहरूले बताएका छन् ।
स्थानीय क्लबले भने भलिबल खेल आयोजना गरेर उक्त मेलाको स्मरण गरेको छ । सशस्त्र युद्ध घोषणा गरेको १४ औं दिनपछि बाँफिकोटको मेलगैरीमा सामूहिक हत्या गरिएको थियो । ०५२ फागुन १५ गते माओवादी भएको आरोपमा प्रहरीले ६ जना सर्वसाधारणको हत्या गरेको थियो । मेलगैरीमा हत्या गरिएकाको शव मेलगैरीभन्दा मुनिको गाउँ जामुनकाट्टेमा एक रात राखिएको थियो । उक्त घटनालाई आधार मानेर माओवादीले जिपुमा जनवादी मेला सुरु गरेको थियो । उक्त घटनामा मारिएका कलबहादुर खत्रीका छोरा नवीनले शान्ति स्थापना भएपछि पार्टीले आफूहरूलाई बिर्सेको बताए ।
‘शान्ति स्थापना नहुँदै पार्टीले सुरु गरेको मेलाका आकर्षक र महत्त्वका पात्र भनेका हामी नै हुन्थ्यौं,’ नवीनले कान्तिपुरसित भने, ‘पार्टीले दिएको उक्त सम्मानले बुबा गुमेको पीडा पनि कम हुन्थ्यो । तर १२ वर्ष नपुग्दै पार्टीले बिर्सियो ।’ माओवादीले हरेक फागुन १ गते जिपुमा मात्रै होइन, जिल्लाका हरेक गाउँमा जनयुद्ध दिवस भनेर विभिन्न कार्यक्रम गथ्र्यो । सशस्त्र द्वन्द्वका कारण मारिएका गाउँका आफन्तहरूलाई सम्मान गर्थे । मारिनेहरूको चर्चा परिचर्चा गर्थे । बुबाआमा गुमाएका छोराछोरीलाई आमाबाबुको र छोराछोरी गुमाएका बाआमालाई छोराछोरीले ठूलो त्याग, योगदान गरेको महसुस गराउँथे । तर शान्ति स्थापना भएपछि माओवादीले न मारिएकाको चर्चा गरेको छ न त उनीहरूका आफन्तको नै ।
बाँफिकोटकी केशरी खत्रीले आफूहरूलाई पार्टीले नसम्झेको बताइन् । ‘धेरै वर्ष भयो, हामीलाई बोलाएका छैनन् । पहिलेपहिले त बोलाउँथे, दोसल्ला ओढाउँथे,’ उनले भनिन्, ‘हामी पनि तपाईंकै छोरा हौं नि आमा भन्थे । उनीहरू अचेल कता गए कता ।’ सशस्त्र द्वन्द्वका क्रममा उनका छोरा दलबहादुर सुरक्षाकर्मीबाट मारिए । हरेक वर्षको फागुन १ गते छोराको सबैभन्दा बढी याद आउने गरेको उनले बताइन् । ‘जनयुद्ध दिवसमा आमा भनेर पार्टीका धेरै मान्छेहरू आउँथे, कार्यक्रममा बोलाउँथे छोरा आएजस्तै लाग्थ्यो । अब त न कसैले बोलाउँछन्, न कोही आमा भन्न नै आउँछन् । नेताले माया मारिसके,’ खत्रीले भनिन् । गाउँगाउँमा हुने कार्यक्रमले गर्दा सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा बाबुआमा र छोराछोरी गुमाएकाहरूलाई पछुतो लाग्दैनथ्यो । तर, माओवादीले बिर्सिएपछि आफन्त गुमाएकोमा पछुतो लाग्न थालेको उनले बताइन् ।
‘हाम्रा आफन्त गुमे पनि देशमा परिवर्तन त भयो तर उनीहरूको योगदानको सम्मान नहुँदा पछुतो लाग्छ,’ सिस्ने गाउँपालिका ३, रुकुम पूर्वकी भुइली खडकाले भनिन्, ‘शान्ति प्रक्रियामा आएपछि हाम्रा श्रीमानलाई पार्टीले बिर्सिसक्यो ।’ शान्ति स्थापना भएपछि तत्कालीन माओवादी पनि सिङ्गो छैन । विभाजित पार्टीले आआफ्नै शैलीमा दिवस मनाउने गरेका छन् । सहर तथा बजारमा सामान्य औपचारिक कार्यक्रम हुने गरेको छ । माओवादी केन्द्रका जिल्ला संयोजक गोपाल शर्मा भने पार्टीले जनता, सहिद परिवार र घाइते अपाङ्गलाई नबिर्सेको बताए । ‘हामी फागुन १ गतेलाई हरेक वर्ष विशेष दिनकै रूपमा मनाउँदै आएका छौं,’ उनले भने, ‘विगतको जस्तो व्यापक नभए पनि कुनै न कुनै तरिकाबाट पार्टीले जनयुद्ध दिवसलाई सम्झिने गरेको छ ।’ नेकपाका जिल्ला सेक्रेटरी चन्द्रबहादुर बुढाले नेपालमा अरू माओवादी नै नरहेकाले आफ्नो पार्टीले मात्र सहिदका आफन्त, घाइते, अपाङ्गहरूको पक्षमा बोलिरहेको दाबी गरे । विगतमा माओवादी भनिएकाहरू जनता र जनजीविकाको पक्षमै नरहेकाहरूले सबैलाई बिर्सेको उनको आरोप छ । ‘साँच्चिकै सहिद परिवारको सम्मान, सहिदको मूल्यांकन र घाइते अपांगको सम्मानका लागि यस पटक पनि पार्टीले विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेको छ । हामी तिनै कार्यक्रम कार्यान्वयनको क्रममा जनतासँगै छौं,’ बुढाले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७४ ११:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्