सुत्केरीलाई खर्च

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — आठबीसकोट नगरपालिकाका १४ मध्ये कुनै पनि वडामा गएर बच्चाको जन्मदर्ता गराउने आमाले सुत्केरी खर्च पाउन थालेका छन् । नगरपालिकाले नगरभित्रका सुत्केरीको सुत्केरी खर्च व्यहोर्ने निर्णय सोमबारदेखि कार्यान्वयनमा ल्याएको छ ।

सुत्केरी खर्चसहितको झोला सुत्केरीलाई प्रदान गरेपछि सामूहिक फोटो खिचाइँदै । तस्बिर : हरि

स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी भएर बच्चाको जन्मदर्ता गरिसकेपछि हरेक सुत्केरी आमालाई नगरपालिकाले स्थानीय चामल ५ केजी, स्थानीय तोरीको तेल २.५ लिटर, स्थानीय दाल ३ केजीे, स्थानीय जिरा, ज्वानो र सिजनअनुसारका तरकारीको बीउसहितको झोला प्रदान गर्न थालेको छ । २०७४ मंसिरयता सुत्केरी भएकाहरूले पनि यो सेवा पाउनेछन् ।

नगरप्रमुख गोर्खबहादुर केसीले आमा र बच्चाको स्वास्थ्यका लागि सुत्केरी खर्चबापत पोषिलो खानेकुरा प्रदान गर्न सुरु गरिएको बताए । ‘मातृ तथा नवजात शिशुको स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राखेर यो कार्यक्रम सुरु गरिएको छ,’ नगरप्रमुख केसीले भने, ‘यसबाट आमा तन्दुरुस्त रहने तथा नवजात शिशु कुपोषणबाट जोगिने विश्वास नगरपालिकाको छ ।’ वडा कार्यालयमा गएर बच्चाको जन्म दर्ताको प्रमाणपत्रसहित आमाले सुत्केरी खर्च पनि सँगसँगै पाउनेछन् ।

सुत्केरी खर्चका लागि बच्चाको जन्मदर्तालाई नगरपालिकाले अनिवार्य सर्त बनाएको छ । स्वास्थ्य संस्थामै बच्चा जन्माएका तथा घरमै जन्माएकालाई पनि यो सेवा दिइनेछ । स्वास्थ्य संस्थामै बच्चा जन्माउनुपर्ने अनिवार्य सर्त भए पनि केही समयका लागि त्यसलाई अनिवार्य नबनाइएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

नगरका सबै ठाउँमा प्रसूतिगृह बनिनसकेकाले हाललाई स्वास्थ्य संस्था तथा घरमै सुत्केरी भएकाले पनि सुत्केरी खर्च पाउनेछन् । नगरपालिकाले दिने सुत्केरी खर्च पर्याप्त नभए पनि सुत्केरी अवस्थामा आमा र बच्चाका लागि पोषिला खानेकुरा जरुरी रहेछ भन्ने सिकाउन पनि यो कार्यक्रम सुरु गरिएको नगरप्रमुख केसीले बताए । ‘नगरपालिकाले एकजना सुत्केरीका लागि दुई हजार मूल्य बराबरका स्वास्थ्यका लागि अनिवार्य तथा पोषिला स्थानीय खानेकुरा दिनेछ, त्यसले सुत्केरीलाई पर्याप्त त हुँदैन तर कम्तीमा सुत्केरी र शिशुका लागि कस्ता खानेकुरा र किन खाने भन्ने सन्देश भने फैलिने उद्देश्य राखिएको छ,’ नगरप्रमुख केसीले भनेका छन् । गत मंसिर महिनायता सुत्केरी भएका तथा स्वास्थ्य संस्थाको तथ्यांकअनुसार यो आर्थिक वर्षभरि करिब ४ सय सुत्केरी हुने अनुमान गरिएको छ ।

पूर्वमन्त्री तथा प्रतिनिधिसभा सदस्य जनार्दन शर्माले सुत्केरी आमाहरूलाई सोमबार सुत्केरी खर्चसहितको झोला प्रदान गरेर यो कार्यक्रमको सुरुवात गरे । शर्माले नगरपालिकाले थालेको कार्यक्रमले भावी पुस्ता र आमाको स्वास्थ्यमा उल्लेख्य सुधार हुने विश्वास व्यक्त गरे । आधारभूत स्वास्थ्य त्यसमाथि पनि आमा र नवजात शिशुको स्वास्थ्यको सुधारमा यो कार्यक्रमको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुने उनले उल्लेख गरे । रोग लागेर उपचार गर्नुभन्दा रोग नै लाग्न नदिने उपायका रूपमा यो कार्यक्रम आएको र यसको फाइदा लिनका लागि सहयोग गर्न उनले सबै नगरवासीलाई आह्वान पनि गरेका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७५ १०:२५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अझै सुरु भएन भर्ना अभियान

सुर्खेत र काठमाडौंका बोर्डिङ छाडेर गाउँको सरकारी विद्यालयमा ५ जना भर्ना
तुलाराम पाण्डे

कालिकोट — सरकारले वैशाख १ गते नै देशभर भर्ना अभियान सुरु भएको घोषणा गरे पनि यहाँका अधिकांश विद्यालयमा यसले छोएको छैन । अधिकांश विद्यालयले नतिजा प्रकाशन गरेका छैनन् । केही खुलेका विद्यालयमा पनि एक शिक्षक वा लेखापाल बसेर नाम लेख्न आउनेको भर्ना गरेका छन् ।

कालिकोटको विकट पलाता २ बान्जाडाका बालबालिका । उनीहरू भाइबहिनी हेर्ने बोझले विद्यालय नियमित जान पाउादैनन् । तस्बिर : तुलाराम

विद्यार्थी पनि फाट्टफुट्ट मात्र विद्यालयमा देखिएका छन् । वार्षिक परीक्षा सकेर जिल्ला बाहिरका अधिकांश शिक्षक घरतिर गएका छन् । यहाँको खाडाचक्र ७ पिलीस्थित कालिका माविले वार्षिक परीक्षाको नतिजा प्रकाशन पनि गरेको छैन ।

त्यस्तै, यहाँको रास्कोट नगरपालिका १ मा पर्ने सुन्दर निमावि रामपुर, सालडाँडा निमावि बद्रीगाउँलगायतका १९ वटा विद्यालयले वार्षिक परीक्षाको नतिजा नै सार्वजनिक गरेका छैनन् । ‘५ गते नतिजा प्रकाशन गरेर ७ गतेदेखि भर्ना अभियान चलाउँछौं ।’ कालिका मावि पिलीका प्रधानाध्यापक हंसबहादुर शाहीले भने, ‘१० गतेपछि कोही छुटे भने घरदैलो गर्ने सोच छ ।’ उनले सेवा क्षेत्रका सबै घरधुरीका बालबालिकाबारे विद्यालयलाई जानकारी भएकाले भर्नामा कोही नछुट्ने बताए । प्रावि दरबन्दी मात्र भएको कालिका माविमा निजी स्रोतका शिक्षकले मावि सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

वैशाख १ गतेदेखि पचालझरना पर्यटन तथा सांस्कृतिक महोत्सवको आयोजना गरेको पचालझरना गाउँपालिकाअन्तर्गतका प्राय: सबैजसो विद्यालयले भर्ना अभियान सुरु गरेका छैनन् । सबैजसो विद्यालयका शिक्षक, विद्यार्थी र अभिभावक महोत्सवको रमझममा छन् । यहाँका बदालकोटका सरस्वती मावि सिकु, कालिका निमावि खयरकोट, जनता मावि खार्दु, ज्ञानोदय मावि राम्नाकोट, सरस्वती मावि नानीकोट, पञ्चकालिका मावि बाझकोटलगायतका २७ वटै विद्यालय परिवार महोत्सवमा छन् । महोत्सव सकिएपछि भर्ना अभियान सुरु गरिने गाउँपालिका अध्यक्ष खडराज सेजुवालले बताए । ‘विद्यार्थी भर्ना अभियान महोत्सवपछि गर्ने तयारी छ ।’ सेजुवालले भने, ‘यसअघि भर्ना नभएका विशेष अवस्थाका बालबालिकालाई भर्ना गर्ने गाउँपालिकासँग व्यवस्थित योजना नभए पनि पहल गर्छौं ।’

चैत ३० गते नतिजा प्रकाशन गरेको सदरमुकाम मान्मस्थित महादेव निमावि बालमन्दिरमा वैशाख ३ गते शिक्षक विद्यालय गए पनि विद्यार्थी भर्ना हुन कोही नआएको प्रधानाध्यापक नन्दा शाहीले बताइन् । ‘नयाँ विद्यार्थी आउने सम्भावना छैन,’ शाहीले भनिन्, ‘पुरानैको नाम सार्ने काम गर्ने हो, टाइम लाग्दैन ।’

त्यस्तै, यहाँको मस्टा सरस्वती मावि बुठिगेले पनि चैत ३० गते नतिजा प्रकाशन गरेर २ गतेबाट भर्ना सुरु गरेको प्रधानाध्यापक टेकबहादुर बटालाले बताए । उनका अनुसार सुर्खेत, काठमाडौंका बोर्डिङ छाडेर गाउँको सरकारी विद्यालयमा ५ जना भर्ना हुन आएका छन् । उनको विद्यालय गत वर्ष शिक्षा दिवसमा मध्यपश्चिमबाट उत्कृष्ट भएको थियो । कर्णालीको रारा पुगेर वैशाख १ गते प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र शिक्षामन्त्री गिरिराजमणि पोख्रेलले विद्यालय भर्ना अभियान सुरु गरे पनि छिमेकी जिल्ला कालिकोटमा त्यसको प्रभाव नपर्नु सरोकारवालाको गैरजिम्मेवारीपना भएको नागरिक समाजका संयोजक दमनराज बमले बताए । वर्षे बिदा हुने यहाँका अधिकांश विद्यालयले हालसम्म वार्षिक परीक्षाको नतिजासमेत सार्वजनिक नगर्नु पनि स्थानीय तह जिम्मेवार नहुनुको प्रमाण भएको उनले सुनाए । उनका अनुसार नतिजा प्रकाशित गरेका विद्यालयमा पनि भर्नाका लागि शिक्षक, अभिभावक र विद्यार्थी उत्साहित देखिएका छैनन् ।

यहाँको नरहरिनाथ गाउँपालिकाले जनप्रतिनिधिका बालबालिका सरकारीमा पढाउने निर्णय गरेअनुसार वडा नं. १ का सदस्य पंखबहादुर विष्टले दुई छोराछोरी आइतबार नन्दादेवी मावि कोटवाडामा भर्ना गरेको सहयात्रा परियोजना सहजकर्ता झुपा विकले बताइन् । सरकारले स्थानीय तहलाई शिक्षासम्बन्धी अधिकार र जिम्मेवारी दिएको भए पनि आवश्यक पहल भएको देखिएको छैन । सबै तहले आ–आफ्नो पालिकामा विद्यार्थी भर्नाका लागि तयारी बैठक गर्नुपर्नेमा नरहरिनाथबाहेक अरूले गरेका छैनन् । शिक्षासम्बन्धी अन्तक्र्रियामा शिक्षकको सेवा सुविधामै छलफल बढी केन्द्रित भएको एक नगरपालिकाका प्रशासकीय अधिकृतले कान्तिपुरलाई बताए । ‘शिक्षामा पहँुच वृद्धि, गुणस्तर सुधारभन्दा पनि स्थानीय तहले गरेका अन्तक्र्रियामा शिक्षकहरू सेवा सुविधामा बढी केन्द्रित देखिए ।’ ती अधिकृतले भने, ‘जनप्रतिनिधिलाई पनि शिक्षासम्बन्धी धेरै जानकारी नभएकाले शिक्षकले आफूअनुकूल निर्णय गराउन थाले ।’

यहाँको जिल्ला शिक्षा कार्यालय नयाँ संरचनामा जिल्ला प्रशासनको मातहतमा रहने गरी शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ नामकरण गरे पनि सक्रिय भएको छैन । कर्मचारीमा पनि उत्साह छैन । ‘हाजिर गर्ने नै ठेगान छैन ।’ निमित्त प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालेका विद्यालय निरीक्षक जसीप्रसाद चौलागाईंले भने, ‘खाडाचक्र नगरपालिकाले कहिले कार्यालय खाली होला र आफू बसौंलाझैं गरेर पत्राचार गरेको छ ।’ उनका अनुसार जिल्ला शिक्षा अधिकारी विष्णुप्रसाद तिवारी अचेल पोखरामा छन् । यहाँका कर्मचारी दुईजना प्रास र एकजना विद्यालय निरीक्षक कालिकोटबाटै तलबभत्ता खाने गरी घरपायक सरुवामा गएका छन् । बर्दिया घर भएका विनि दलबहादुर चौधरी राजापुर बर्दिया, प्रास ज्योति गैरे सिम्ता गाउँपालिका सुर्खेत र अर्का प्रास राजेशकुमार यादव विष्णुपुर गाउँपालिका सप्तरीका छन् ।

पाठ्यपुस्तक गाउँ पुगेनन्
यहाँका विक्रेताले नेपालगन्जबाट पाठ्यपुस्तक सदरमुकाम मान्म पुर्‍याए पनि अधिकांश विद्यालय लिन आएका छैनन् । यहाँका हिउँदे बिदा भएर फागुनमा शैक्षिक सत्र सुरु भएका फोइमहादेव, राचुली, चिल्खाया र ओदानकुमा विद्यालयले पाठ्यपुस्तक लगेका भए पनि वर्षे बिदा हुने २ नगरपालिका र ५ गाउँपालिकामा पर्ने २ सय बढी विद्यालयले पाठ्यपुस्तक लगेका छैनन् । ‘केहीले अडर गरेका छन् ।’

पाठ्यपुस्तक ढुवानीको जिम्मा पाएको हाम्रो स्टेसनरीका राजकुमार शाहीले भने, ‘अधिकांश विद्यालय अझै सम्पर्कमा आएका छैनन् ।’ उनले सरकारले नि:शुल्क वितरण गर्ने पाठ्यपुस्तकको रकम विद्यालयको खातामा जाने भएकाले शिक्षकले समयमै पुस्तक नलगेर रकम अन्यत्र खर्च गर्ने प्रवृत्ति रहेको सुनाए । केही विद्यालयका शिक्षक त बिल माग्न मात्र आउने उनले सुनाए । ‘केही विद्यालयले पुरानै पुस्तक प्रयोग गर्छन् ।’ एक दशकदेखि पुस्तक आपूर्ति गर्दै आएका शाहीको अनुभव छ, ‘केहीले विद्यार्थी बढाएका हुन्छन्, थोरै किताब लगे पनि हुन्छ ।’

२ सय ९४ वटा विद्यालय रहेको कालिकोटमा ५४ हजार विद्यार्थी छन् । अझै पनि जिल्लाभर करिब ३ हजार विद्यार्थी विद्यालय बाहिर छन् ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७५ १०:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT