पहिरोको जोखिममा गाउँ

विप्लव मर्हजन, हरि गौतम

रुकुम पश्चिम/सल्यान — रुकुम जिल्लाका ६ स्थानीय तहमध्ये त्रिवेणी गाउँपालिका प्राकृतिक प्रकोप हुने दृष्टिकोणले उच्च जोखिममा देखिएको छ । जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिको बैठकले जोखिम विश्लेषणको क्रममा त्रिवेणीलाई उच्च जोखिममा रहेको गाउँपालिकाको सूचीमा राखेको छ ।

पहिरोको जोखिममा परेको सल्यान छत्रेश्वरी गाउँपालिकाको खर्सुबास बस्ती । तस्बिर : विप्लव

जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी शम्भुप्रसाद रेग्मीले अन्य ५ स्थानीय तहभन्दा त्रिवेणी गाउँपालिका उच्च जोखिममा रहेको बताए । ‘विशेषगरी पहिरोको उच्च जोखिममा त्रिवेणी गाउँपालिकाका अधिकांश ठाउँहरू छन्,’ प्रजिअ रेग्मीले भने, ‘विगतका वर्षमा भएका प्रकोप र वस्तुस्थितिको अध्ययन गर्दा त्रिवेणी उच्च जोखिममा रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ ।’

१० वडा रहेको त्रिवेणीका दसवटै वडा पहिरोको उच्च जोखिममा छन् । बल्लेजुरा, बाँदरपानी, हाइवाङ, पोखरी, कालिमाटी, जम्दाखारा, लाइतलगायतका गाउँहरू पहिरोको जोखिममा छन् । त्रिवेणिकै स्रिमुतु उकालो, डाँगीमोड, झुल्नेटा र खौलामा सडक अवरुद्ध हुन सक्ने अनुमान पनि गरिएको छ । जिल्ला भित्रिने मुख्य सडक राप्ती लोकमार्ग अवरुद्ध भएपछि स्थानीयले आवतजावतमा समस्या हुने निष्कर्ष जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले निकालेको छ ।

सानीभेरी गाउँपालिका प्राकृतिक प्रकोप हुने दृष्टिकोणले दोस्रोमा परेको छ । ११ वडा रहेको सानीभेरीका ९ वडा जोखिममा देखिएका छन् । पूर्तिमकाँडा, स्याला, बेलटापु, चाख्लिमेला, बलिबाङ, हाँसु, चिलघुइते, छहरालगायतका गाउँ पहिरोको जोखिममा छन् । आठबीसकोट नगरपालिकाका ७ वडा, चौरजहारी नगरपालिकाका ७ वडा, मुसिकोट नगरपालिकाका ६ वडा र बाँफिकोट गाउँपालिकाका २ वडा प्राकृतिक प्रकोपको दृष्टिकोणले उच्च जोखिममा छन् ।

आठबीसकोटका खारखारा, झिन्चौर, गैरीचोक, धेरला, डाँडाखाली, सिमबजार, गोइरी, स्यानीबार्खु जोखिममा छन् । त्यस्तै मुसिकोट नगरपालिकाका चौखाबाङ, स्यालापाखा, सोलावाङ, छिबाङ पहिरो र बाढीको जोखिममा छन् । चौरजहारी नगरपालिकाका कोटजहारी, नार्जी, खहरे खोला, काली खोला, जहारी खोला लगायत प्राकृतिक प्रकोपको जोखिममा छन् । समितिका अनुसार बाँफिकोट गाउँपालिकाका दुली, झुला, छिन्खेत–राडीज्युला जाने सडक तथा घारीखोला प्राकृतिक प्रकोपअन्तर्गत पहिरोको जोखिममा छन् ।

जिल्लाका अधिकांश ठाउँ पहिरोको जोखिममा रहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी रेग्मीले बताए । जोखिम बढी देखिएका ठाउँमा उद्दार तथा राहत सामग्रीको व्यवस्थापन, उच्च सतर्कताबारे जानकारी गराइसकिएको रेग्मीले बताए । जोखिमयुक्त क्षेत्रमा विपद्को पूर्वतयारी, विपद्का बेला र विपद्पछि गर्नुपर्ने कामका विषयमा अभिमुखीकरण गर्ने तयारी गरिएको छ ।

खर्सुबासमा त्रास
सल्यान छत्रेश्वरी गाउँपालिकाको खर्सुबास गाउँ पहिरोको उच्च जोखिममा परेको छ । प्रत्येक वर्ष वर्षायाममा जाने पहिरोका कारण बस्ती बगाउने खतरा बढेको भन्दै स्थानीयवासी त्रसित भएका हुन् । तीन वर्षदेखि वर्षाको समयमा पहिरोका कारण ठूलो क्षति बेहोर्नुपरेको स्थानीयको भनाइ छ ।

पहिरोले बस्ती छुन थालेकाले वर्षात भएमा गाउँ आसपास जान कठिनाइ भएको स्थानीय टीकाराम पुनले बताए । ‘पानी पर्न थालेपछि मनमा चिसो पस्न थाल्छ,’ पुनले भने, ‘पहिरोको डरले रातभर जाग्राम बस्ने गरेका छौं ।’ वैकल्पिक व्यवस्था नहुँदा जोखिम मोलेरै गाउँमा बस्न बाध्य भएको उनको भनाइ छ । २०६९ सालमा गाउँको बीच भागबाट ठूलो पहिरो गएको थियो । बर्सेनि पहिरो खस्ने क्रम नरोकिएको उनको भनाइ छ । पहिरोले गत वर्ष खोला नजिकैका पाँच घट्ट र दुई घर बगाएको थियो ।

जिल्लाभरिका ७ सय बढी परिवार पहिरोको जोखिममा रहेको भूसंरक्षण कार्यालयले जनाएको छ । कार्यालयका अनुसार बाग्चौरको बाफुखोला, कोटबारा, बन्गाडकुपिण्डेको ब्युरेनी, निगालचुला, भदालेलगायतका बस्ती पहिरोको उच्च जोखिममा छन् । जंगल मासेर सडक निर्माण गर्ने क्रम बढ्दै गएकाले पहिरोको जोखिमसमेत बढेको कार्यालय प्रमुख वीरेन्द्रप्रसाद पटेलले बताए । चुरे क्षेत्र र पहाडी बस्ती भएकाले पहिरोको जोखिम सल्यानमा बढी रहेको उनको भनाइ छ ।

Yamaha

प्रकाशित : असार २६, २०७५ १०:२९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

आन्दोलनका घाइतेको बेवास्ता

प्रकाश अधिकारी

सुर्खेत — वीरेन्द्रनगर ६ का २० वर्षीय अनिश पन्तको सानैदेखिको चाहना सैनिक बन्ने थियो । तर, १८ वर्षको उमेरमा भएको राजनीतिक आन्दोलनले ‘ब्रेक’ लगाइदियो । जसरी कलिलो उमेरमा सैन्य जोस पलाएको थियो, त्यही जोसका साथ उनी पनि सुर्खेतवासीसँगै आन्दोलनमा होमिए ।

संविधान निर्माणको पूर्वसन्ध्यामा प्रमुख चार दलका नेताहरू सम्मिलित विशेष समितिले ०७२ साउन २३ मा ६ प्रदेशको खाका सार्वजनिक गर्‍यो । सुदूरका ९ तथा मध्यपश्चिमका १० जिल्ला समेटेर एउटै प्रदेशको खाका तयार पारिएको थियो । दलहरूबीच भएको यही सहमतिविरुद्ध भेरी कर्णालीमा असन्तुष्टिको आगो बल्यो । ‘अखण्ड मध्यपश्चिम’ अर्थात् बेग्लै माग राखी सुरु आन्दोलनको राप बढ्दै गयो । अन्तत: अनिश पनि यही आन्दोलनका योद्धा बन्न पुगे ।

आन्दोलनको अग्रमोर्चामा सहभागी उनले धन्न ज्यान जोगाए । प्रहरीले उनीलगायत आन्दोलनकारीलाई लक्षित गरेर जिउतिरै गोली प्रहार गरेको थियो । भाग्यवश, गोलीको निसाना बायाँ हातमा पर्‍यो । ‘गोली लागेपछि बेहोस भएर ढलेछु, रातारात काठमाडौं लगिएछ, भोलिपल्ट मात्रै थाहा पाएँ’ अनिशले हातमा लगाएका टाँका देखाउँदै कान्तिपुरसित भने, ‘पाँच महिना काठमाडौं बसेर उपचार गराएँ । पढाइ बिग्रियो, परीक्षा छुट्यो ।’

अस्पतालको खर्चिलो उपचारका कारण पूर्ण निको नहुँदै उनी सुर्खेत फर्किए । सैनिक बन्ने उनको धोको घाइते अधुरै रह्यो । हाल उनको बायाँ हातमा पटक–पटक दुखिरहने समस्या छ । गह्रो सामान चलाउन सक्दैनन् । पटकपटक चेकजाँच गर्नुपर्ने बाध्यताका कारण पढाइमा असर परेको छ ।

हेल्थ ल्याब असिस्टेन्ट पढिरहेका अनिशले दुखेसो पोखे, ‘प्रदेश प्राप्तिका लागि जीवनै धरापमा राखियो । तर, अहिलेसम्म कहीँकतैबाट हामीजस्ता घाइतेका पिरमर्का बुझ्ने काम भएको छैन ।’ १३ दिनसम्म चलेको आन्दोलनमा थुपै्र घाइते भए । सुर्खेत र जुम्लामा गरी ४ जनाले ज्यान गुमाए । सुर्खेतका यामबहादुर बीसी, टीकाराम गौतम, गोपालसिं रजवार र जुम्लाका हरिबहादुर कुँवरले शहादत प्राप्त गरे । आन्दोलन उत्कर्षमा पुगेपछि अन्तत: भदौ ४ गते दलहरू भेरी–कर्णालीका १० जिल्लालाई बेग्लै प्रदेशमा राख्न सहमत भए ।

‘सरकारले ठोस कार्यक्रम ल्याएन’
सहिदको रगतबाट स्थापना भएको प्रदेशमा स्वायत्त सरकार छ । सहिद भूमिमै प्रदेश राजधानी कायम भएको छ । प्रदेश सरकारका मन्त्री र सांसदहरूको अड्डा छ । प्रदेशसभामा सांसदहरूले प्रदेश आन्दोलनका सहिद/घाइतेको सम्मान हुनुपर्ने आवाज नउठाएका होइनन्, दुई बजेट ल्याइसक्दासमेत सरकारले ठोस कार्यक्रम ल्याउन समावेश गर्न सकेन ।

आन्दोलनका अगुवामध्येका एक चिन्तामणि शर्माले सहिदको सम्मान र घाइतेहरूको जीवनयापनमा प्रदेश सरकारले मौनता साँधेको आरोप लगाए । ‘न सहिदका सालिक बनेका छन्, न सहिद परिवारको भरणपोषणको जिम्मेवारी नै लिएको छ,’ उनले भने, केही अघि सहिद परिवारका सदस्यले मुख्यमन्त्रीदेखि सबै मन्त्रीहरूलाई भेटेरै आफ्ना समस्या सुनाए ।

बजेटमा उनीहरू आफ्ना माग सम्बोधन हुने आशामा थिए । ‘बजेटमा ठोस कार्यक्रम आएन । मुख्यमन्त्रीदेखि सबै मन्त्रीहरूलाई भेटेर ज्ञापनपत्र बुझाएका हौं,’ सहिद यामबहादुरका बहिनी भगवती बीसीले भनिन्, ‘छात्रवृत्ति दिने, सहिद पार्क बनाउने कुराले मात्र सहिद र घाइते परिवारको पीडामा मल्हम लाग्दैन ।’ सामाजिक विकासमन्त्री दल रावलले सहिद परिवारका विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति, नि:शुल्क औषधि उपचारको कार्यक्रम ल्याएको बताए ।

प्रकाशित : असार २६, २०७५ १०:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT