लोप हुँदै रैथाने बीउ

जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — जिल्लामा आलु, धान, चिनो कागुनोलगायतको रैथाने जात लोप हुँदै गएको छ । बढी फल्ने भन्दै किसानले उन्नत जातको बीउको लगाउन थालेपछि परम्परागत बीउ लोप भएको हो । उन्नत प्रविधिको आलु खेती गर्न थालेपछि रैथाने जातको आलु लोप भएको छ ।

जिल्लाका सबै गाउँमा आलुखेती हुन्छ तर अहिले ग्रामीण बस्तीमा समेत रैथाने जातको आलु भेटाउन मुस्किल छ । केही वर्षअघिसम्म स्थानीय जातको आलु मिठो र स्वादिलो हुने गरेकोले स्थानीयले कोसेलीको रूपमा विभिन्न जिल्लामा पठाउने गरेका थिए । तर कम फल्ने र दाना साना हुने भएकाले स्थानीय जातको आलुको खेती गर्न छोडेको किसानले जनाएका छन् । सिमकोटमा दुई रोपनी जग्गामा आलु खेती गर्दै आएका कृषक श्यामजोर ऐडीले विकासे आलु धेरै फल्ने भएकाले स्थानीय आलुको खेती हुन छाडेको बताए ।


उन्नत प्रविधिको आलु स्थानीय जातको तुलनामा मिठो कम हुने, पकाउँदा बाहिर पाक्ने तर, भित्र काँचो हुने गरेको उनले बताए । ‘स्थानीय आलुलाई परिश्रम धेरै चाहिने तर कम फल्ने समस्या थियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले खेती हुन छोडिसक्यो ।’ स्थानीय किसानको उत्पादनमा बढाई आयस्रोतमा वृद्धि गर्न विगत एक दशकदेखि कृषि विकास कार्यालयले उन्नत जातको आलु जिल्लामा भित्र्याएको थियो ।

Yamaha


उन्नत जातको आलुको बीउ अनुदानमा बिक्री भएपछि किसान त्यसैमा आकर्षित भएका थिए । अहिले हरेक बस्तीका बासिन्दाले विकासे आलु नै उत्पादन गरेका छन् । केही वर्षअघिसम्म स्थानीय जातको आलु उत्पादन हुने उत्तरी तिब्बत सीमाको नाम्खा गाउ‘पालिकाको यारीका बासिन्दाले समेत विकासे आलु लगाउन सुरु गरेका छन् । स्थानीय रामचन्द्र बुढाले रैथाने जातको आलु दुर्गम बस्तीमा पनि भेटाउन मुस्किल भएको बताए । विकासे बीउका कारण खाद्यान्नका स्थानीय जातसमेत मासिन थालेको छ ।


जिल्लाको दक्षिणी भेगमा उत्पादन हुने रातो चामल पनि मासिंदै गएको छ । बढी उत्पादन हुने भएपछि किसानले विकासे धानको बीउ प्रयोग गर्न थालेका छन् ।


कम फल्ने भए पनि स्थानीय जातको धानको चामल स्वादिलो हुने गरेको थियो । भात पकाउन मिल्ने कागुनो, चिनोलगायतका खाद्यान्नका रैथाने बीउसमेत लोप भएका छन् । अहिले रैथाने जातको चोती र फापरमात्र किसानले लगाउने गरेको स्थानीय लोटइ लामाले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७५ १०:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हिलाम्मे सडकमा गाडी फसे

९४ किमि सडकमा समस्या, यात्रुलाई सास्ती
राजबहादुर शाही

मुगु — वर्षाका कारण गमगढी–नाग्मा सडक हिलाम्मे भएपछि यात्रुलाई आवतजावतमा सास्ती भएको छ । गमगढीदेखि नाग्मासम्मको ९४ किमि सडक हिलाम्मे भएपछि गाडी ठाउँठाउँमा अलपत्र परेका छन् ।सडक हिलाम्मे बनेपछि फसेका गाडीहरू निकाल्न यात्रुलाई सास्ती हुने गरेको छ ।

कच्ची सडकमा पानीका खाल जमेर गाडी फस्ने गरेका हुन् । अधिकांश स्थानमा फसेका गाडी निकाल्दा निकाल्दै घण्टौं बित्ने गरेको यात्रुको गुनासो छ । ताल्चामइतु, तलितुम, झयारीखोलालगायत क्षेत्रमा गाडी चलाउन समस्या भएको चालकको भनाइ छ । सडक हिलाम्मे बनेपछि सुर्खेत र नेपालगन्जबाट सामान बोकेर ल्याएका गाडी बीच बाटोमै रोकिएका छन् ।


यातायात व्यवसायी नेत्रप्रसाद चौलागाईले सडकका कारण चालक र व्यवसायीलाई पनि सास्ती भएको बताए । झयारी खोलामा घण्टौं गाडी रोकिंदा स्थानीयवासीलाई सुर्खेत र नेपालगन्ज आउजाउमा समस्या भएको छ । सडकको अधिकांश स्थानमा माथिबाट स–साना पहिरो खस्न थालेपछि यात्रा जोखिमपूर्ण बन्दै गएको यात्रुको गुनासो छ । पहिरो पन्छाउँदा पन्छाउँदै घण्टौं बित्ने गरेको गाडीचालक महेन्द्र न्यौपानेले बताए । हिलोका कारण ठाउँठाउँमा गाडी फसेपछि यात्रुले धकेलेर निकाल्दै यात्रा गरेको उनको भनाइ छ ।


गमगढीदेखि ताल्चासम्म ९ किमि सडकखण्डमा सडक डिभिजन कार्यालयले स्तरोन्नतिको नाममा माटो मात्रै पटान गरेपछि सडक झन् हिलाम्मे बनेको छ । उक्त खण्डमा पनि दर्जनौं गाडी फस्ने गरेका छन् । हिलोमा गाडी फसेपछि स्काभेटर र ट्याक्टरको सहायता लिनुपर्ने अवस्था आएको गाडीचालकको गुनासो छ । ‘हिलोमा डुबेको सवारीसाधन निकाल्दै बाटोमै रात पर्छ,’ चालक न्यौपानेले भने, ‘दिनहुँ यात्रा अनिश्चित बन्न थालेको छ ।’


गमगढी–नाग्मा खण्डको झयारी खोला, ताल्चाखोला, जुम्लाको गाडीज्युलालगायतका खोलामा पुल नहुँदा समस्या भएको स्थानीयले जनाए । २०६९ सालदेखि मुगुमा यातायात सेवा सञ्चालन भएको हो । सडक अहिलेसम्म कालोपत्रे नहुँदा यात्रुलाई बर्सेनि सास्ती भएको छ । सडक डिभिजन कार्यालयबाट हरेक वर्ष मर्मतका नाममा करोडौं रकम विनियोजन हुने भए पनि यात्रा सहज बन्न सकेको छैन । सडक कालोपत्रे नहुँदा रारा भ्रमणमा आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई सास्ती भएको छ । वर्षाका कारण अवरुद्ध सडक खुलाउन सडक डिभिजन कार्यालयलाई निर्देशन दिएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी उमाकान्त अधिकारीले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७५ १०:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्