बिचल्लीमा बालबालिका

भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट — कुशे गाउँपालिका–४, ताँगाचौरकी १२ वर्षीया कालिका शाही शारीरिक अपांगता भएकी बालिका हुन् । उनी पढ्न हैन, पशुचौपायाको गोठालो गर्न बाध्य छिन् ।

मध्यपहाडी लोकमार्गको दशेरा खण्डमा गिट्टी कुट्दै बालबालिका । तस्बिर : भीमबहादुर

आमा नन्दकलाको मृत्यु र बाबु मानबहादुरको आर्थिक अवस्था निकै कमजोर हुँदा कालिका बिचल्लीमा परेकी छन् । उनलाई पढाइ त के साँझ–बिहान छाक टार्न, एकसरो लगाउने र स्याहारसुसार तथा सुरक्षा पाउनै मुस्किल छ ।

बारेकोट गाउँपालिका–८, लैखमका ६ वर्षीय सबिन केसीको पनि उस्तै हालत छ । आमाले दोस्रो बिहे गरेर जाँदा र बाबुको मृत्यु हुँदा सबिन बिचल्लीमा परेका हुन् । त्यस्तै भेरी नगरपालिका–२, रिसाङका १५ वर्षीय कर्णबहादुर पुनलाई जीवन जिउन कठिन छ ।

Yamaha

दुवै खुट्टा नचल्ने अपांग उनी बाबु पत्ता नलाग्दा र आमा शीतली थापाले दोस्रो विवाह गरेपछि समस्यामा परेका हुन् । उनले सडक छेउमा गिट्टी कुटेर जीवन निर्वाह गर्ने गरेका छन् । उनीहरू उदाहरण मात्र हुन् । शाही, केसी र पुनजस्तै जाजरकोटमा सयौं बालबालिका जोखिममा छन् ।

ती बालकालिका पढाइको साटो गिट्टी कुट्ने, भाँडा माझ्ने, गोठालो गर्नेलगायत कार्य गरेर जीवन निर्वाह गर्न बाध्य छन् । बाबुआमालगायत अभिभावक गुमाउँदा बालबालिका जोखिममा परेका हुन् । कतिपय बालबालिका बाबुको मृत्यु हुँदा आमाले दोस्रो विवाह गर्दा र आमाको मृत्यु हुँदा बाबुले सौतेनी आमा ल्याउने गर्दा बिचल्लीमा पर्ने गरेका छन् ।

जाजरकोटमा एक हजार ५ सय बालबालिका जोखिममा रहेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ । जिल्लाका ७ वटा स्थानीय तहबाट संकलन गरेको तथ्यांकअनुसार ठूलो संख्यामा बालबालिका जोखिममा परेको देखिएको हो । बालकभन्दा बालिकाको संख्या बढी जोखिममा रहेको नलगाड नगरपालिका महिला तथा बालबालिका शाखाकी शकुन्तला आचार्यले बताइन् ।

उनले ६ सय ७४ बालक र सात सय बालिका जोखिममा रहेको बताइन् । बारेकोट गाउँपालिकामा १ सय ६०, जुनीचाँदे गाउँपालिकामा ५ सय ५७ जना, शिवालय गाउँपालिकामा १ सय १८, छेडागाड नगरपालिकामा १ सय ६४ जना, नलगाड नगरपालिकामा २ सय ३६, भेरी नगरपालिकामा २ सय ६ र कुशे गाउँपालिकामा एक सय बालबालिका जोखिममा रहेको आचार्यले बताइन् ।

यति धेरै बालबालिका जोखिममा पर्दासमेत स्थानीय सरकारले कुनै पनि सहयोग नगरेको उनको भनाइ छ । आमाबाबु नभएका, सडक बालबालबालिका, आर्थिक अवस्था कमजोर भएका, अर्काको घरमा काम गर्न बसेका, विद्यालय जान नपाएका, अशक्त तथा अपांग, मजदुरी गरेर जीवन निर्वाह गर्ने, घरबाट बेपत्ता भएकालगायतलाई जोखिममा परेका बालबालिकाको सूचीमा राखेको उनले बताइन् ।

‘स्थानीय सबै गाउँटोलमा पुगेर तथ्यांक संकलन नभएका कारण जोखिममा परेका बालबालिकाको संख्या बढ्न सक्छ,’ उनले भनिन्, ‘गत आर्थिक वर्षमा जिल्लाबाट तीन दर्जन बालबालिका हराएकोमा २७ जनाको उद्धार गरिएको थियो ।’ गत आवमा हराएका मध्ये ९ जना बालबालिका फेला नपरेको आचार्यले जनाइन् ।

त्यस्तै जिल्लाबाट हराएका ३३ जना महिला अझै फेला नपरेको उनले बताइन् । अशक्त र जोखिममा परेका बालबालिकालाई शिक्षा, खाना तथा आवासका लागि स्थानीय सरकारले कुनै पनि खालको बजेट विनियोजन नगर्दा थप समस्या भएको छ ।

जिल्लामा महिला तथा बालबालिका कार्यालय नै नहुँदा जोखिमा परेका बालबालिकाको तथ्यांक संकलन, हिंसापीडित महिलाको सुरक्षा, उनीहरूको पक्षमा पैरवी गर्नेलगायत कामसमेत प्रभावित भएको उनको भनाइ छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०९:२३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

श्रमदानबाट ७ किमि बाटो

भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट — नलगाड नगरपालिका ८, हलचौरवासीले ७ किलोमिटर गोरेटो बाटो खनेका छन् । उनीहरूले नगरपालिकाको बगरादेखि हल्चौरगाउँ पुग्ने उक्त बाटो निर्माण गरेका हुन् ।

नलगाड नगरपालिका ८ वासी श्रमदानस्वरूप बगरा–हलचौर गोरटो बाटो निर्माण गर्दै । तस्बिर : भीमबहादुर

बतासे चिउरी बर्मा सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहको नेतृत्वमा हलचौरवासी पाँच सय जनाले श्रमदानस्वरूप बाटो खनेका थिए । स्थानीयले एक साता लगाएर बाटो खनेका हुन् ।

गत असार/साउनको बाढीपहिरोले दर्जनौं ठाउँमा बाटो भत्किन गई आवजावतमै समस्या हुँदा सबै मिलेर निर्माण गरेको स्थानीय नारायणबहादुर खत्रीले बताए । ‘बाटो निर्माणमा हलचौरवासी निकै उत्साहित थिए,’ उनले भने, ‘सरकारको मुख ताकेर बस्नुभन्दा तत्काल आवतजावत सुचारु गर्नेतर्फ लागेका हौं ।’ बाढीपहिरोका कारण पुरानो बाटो हिँड्नै नमिल्ने भएकाले श्रमदान गरेर नयाँ बाटो बनाएको खत्रीले बताए ।

गत आव बगरा–हलचौर सडक निर्माणका क्रममा डोजर प्रयोग गरेर अन्धाधुन्ध खन्दा गोरेटो बाटो भत्किएको थियो । डोजरले बाटो खन्दा छिटो मोटर चढ्न पाइएला भन्ने आस गरेका गाउँले गोरेटोमै नियमित हिँड्न नपाउँदा निराश थिए ।

दर्जनौं पहिरोले अधिकांश बाटो भत्काएपछि स्थानीयलाई आवतजावतका साथै खाद्यान्नलगायत दैनिक उपभोग्य वस्तु ओसारपसारमै समस्या थियो । ‘भत्किएको बाटोमा हिँडडुल गर्न नमिल्ने भएपछि गाउँ नै नाकाबन्दीमा परेको थियो,’ उनले भने । नलगाड सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको गाउँ हो ।

स्थानीयले कुटो, कोदालो, बेल्चा, गैंती, साबेल चलाएर बाटो बनाएको नगरपालिका कार्यपालिका सदस्य नरबहादुर विकले बताए । बाटो निर्माणपछि स्थानीयलाई आउजाउमा सहज भएको उनी बताउँछन् । सधैं अर्काको मुख ताक्ने चलनको अन्त्य गर्दै जनताले स्वस्फूर्त बाटो खनेको विकले सुनाए ।

उनका अनुसार एक महिनासम्म बाटो नहुँदा बिरामीको उपचार गर्न, घट्ट जान, मृत्यु संस्कार गर्नेलगायतमा बाधा पुगेको थियो । गाउँको एकताले बाटो खन्न सफल भएको उनको भनाइ छ । सरकारी खर्चमा निर्माण गरे २० लाखभन्दा बढी बजेट लागत लाग्ने बाटो स्थानीयले घरकै खाना खर्च खाएर नि:शुल्क खनेको उनले सुनाए ।

सरकारले यो गरेन, त्यो गरेन भनेर समय खेर फाल्नुभन्दा सबैले साथ दिए कुनै पनि काम सम्भव हुने स्थानीय समाजसेवी हरिबहादुर खत्रीले बताए । जनताले यति धेरै परिश्रम गरेर खनेको बाटो कसैको कारणले भत्किए सम्बन्धित पक्षलाई कारबाहीको भागी बनाउने उनको धारणा छ । जनताको सहभागिताबिना पूर्वाधार निर्माण दिगो नहुने देखियो,’ उनले भने, ‘सडकले भत्काएको बाटोको छेउछाउमा तत्काल बिरुवा रोप्ने निर्णयसमेत गरिएको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ ०७:३६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT