एकै वडामा सात दह

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — मुसीकोट नगरपालिका–७, साँख गाउँमा अवस्थित साँख दहबारे जिल्ला बाहिरका बासिन्दालाई पनि थाहा छ । तर वडा ७ मा अन्य साना दहसमेत छन् । अन्य ६ र साँख दहका दुईवटा भिन्नता छन् । साँख दह गाउँको बीचमा छ भने अन्य दह जंगल बीचमा ।

रुकुम पश्चिम मुसीकोट नगरपालिका–७, साँखको जंगलमा रहेको दह । तस्बिर : हरि

साँख दहमा बाह्रै महिना पानी हुन्छ भने अन्य ६ वटा दह केही महिना सुक्खा हुन्छन् । साबिक साँख गाविसका १, २, ३, ५ र ७ नम्बर वडा समेटेर बनाइएको हालको मुसीकोट ७ मा सातवटा दह छन् । साँख दह, ठूली दह, छिप्री दह, स्यानी दह, खारा दह, बैरी दह र रिन दह यस वडामा अवस्थित दह हुन् ।


Yamaha

साँखबाहेक अन्य दह जंगलमा छन् । जसमध्ये अधिकांश दह मध्यपहाडी लोकमार्ग नजिक पर्छन् । ऐतिहासिक र धार्मिक हिसाबले साँख दह जत्तिकै अरू दहहरू पनि महत्त्वपूर्ण भएको वडाअध्यक्ष हिमबहादुर पाण्डेले बताए ।


ठूली, छिप्री र स्यानी दह एकअर्कासँग जोडिएका छन् । स्यानी दहको छेउ र ठूलीदह माथीको लेकमा हरेक मंसिरे र फागु पूर्णिमाको दिन पूजाआजा गरिन्छ । जंगलको बीचमा रहेकाले यी दह धार्मिक आस्थाका धरोहर भएको गाउँले बताउँछन् । स्थानीय पूर्णबहादुर बुढाले दहको छेउमा रहेका मन्दिरमा पूजाआजा गर्दा अनिष्ट हुनबाट जोगिने, अनावृष्टि नहुने विश्वास रहेको बताए । उनका अनुसार ठूली, छिप्री र स्यानी दहको एक किलोमिटर टाढा खारा दह छ भने अलि टाढा बैरी र रिन दह पर्दछन् ।


प्राकृतिक, धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्वका भए पनि यी दहहरू ओझेलमा छन् । साँख दहबाहेक अन्य दहको बारेमा प्रचारप्रसार हुन नसकेको वडाअध्यक्ष पाण्डेले बताए । ‘साँख दह गाउँको बीचमै छ, नजिकैबाट मध्यपहाडी लोकमार्ग भएकाले यसको बारेका धेरैलाई थाहा छ तर अरू ६ वटा दह ओझेलमै छन्,’ अध्यक्ष पाण्डेले भने ।


वर्षका आठ महिना पानी हुने यी दह वर्षा याममा भरिएका कारण रमाइला हुन्छन् भने हिउँदमा सुक्खा हुँदा पशुपक्षी चर्ने कारणले रमाइला मानिन्छन् । ठूली, छिप्री र स्यानी दहमा मध्यपहाडी लोकमार्गबाट एक घण्टा उकालो पैदल हिँडेपछि पुगिन्छ भने बैरी र रिन दह नजिकै छन् । पहिल्यैदेखि यी दहका बारेमा प्रचारप्रसार तथा संरक्षणका लागि खासै पहल नभएको स्थानीयले बताएका छन् ।


चालु आर्थिक वर्षमा मुसीकोट नगरपालिकाले छिप्री र स्यानी दहको बीचमा मन्दिर बनाउन एक लाख बजेट विनियोजन गरेको वडाअध्यक्ष पाण्डेले बताए । यो बाहेक नगरपालिकाले दहको प्रचारप्रसार र संरक्षणका लागि कुनै कार्यक्रम बनाएको छैन ।


क्रिकेट मैदान बनाउने प्रयास
मुसीकोट ७ का सात दहमध्ये ठूली दहमा क्रिकेट मैदान बनाउने प्रयास भए पनि त्यसले सार्थकता पाउन सकेन । आर्थिक बर्ष २०७३/०७४ मा क्रिकेट मैदान बनाउन भन्दै दस लाख बजेट पनि विनियोजन गरिएको थियो । संसद् विकास कोषको बजेट जिल्ला विकास समितिमार्फत परिचालन गरिएको थियो ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ १०:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

द्वन्द्व बिर्साउन शान्ति चित्र

शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्न गौतम बुद्धको मूर्ति र लडाइँ शृंखलालाई चित्रमा कुँदिने
हरि गौतम

रुकुमपूर्व — साबिक रुकुम जिल्लाको महत गाविसमा द्वन्द्वकालमा सबैभन्दा धेरैले ज्यान गुमाएका थिए । अब त्यही ठाउँबाट शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्न गौतम बुद्धको मूर्ति र लडाइँ शृंखलालाई चित्रमा कुँदिने भएको छ ।

रुकुमपूर्व भूमे गाउँपालिका ६ महतमा द्वन्द्वका बेला माओवादी र प्रहरीबीच लडाइँ हुँदाको एक दृश्य । तस्बिर : हरि

तत्कालीन विद्रोही माओवादी लडाकुले १९ वर्षअघि महत प्रहरी चौकी आक्रमण गरेर हतियारलगायत बन्दोबस्तीका सामान नियन्त्रणमा लिएका थिए । त्यससँगै प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) ठूले राईलाई अपहरण गरेका थिए ।


माओवादी सशस्त्र युद्धको अवधिमा नियन्त्रणमा लिएकामध्ये डीएसपी राई माथिल्लो दर्जाका प्रहरी अधिकारी थिए । २०५६ असोज ६ गते भएको महत चौकी आक्रमण र डीएसपी ‘अपहरण’ को उक्त घटनाले ठूलै चर्चा पाएको थियो ।


अब त्यही लडाइँ शृंखलालाई भित्तामा कुँदिएका चित्रमा हेर्न पाइने भएको छ । भूमे गाउँपालिकाले त्यसबेलाका सबै गतिविधि समेटिएको चित्र शृंखला (फिचर) लडाइँ भएकै भूमे ६ महतमा कुँदेर राख्दैछ । यसका साथै गौतम बुद्धको अर्धकदको सालिक पनि ठड्याउँदैछ ।


‘प्रहरी चौकी कब्जा गर्दाका सबै गतिविधि समेटिएको उक्त आक्रमणको झल्को दिने युद्ध चित्र कुँद्ने काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ,’ भूमे ६ का वडाध्यक्ष देवबहादुर बुढा मगरले भने, ‘चौकी आक्रमणमा आउँदादेखि अन्तिमसम्मका गतिविधि समेटिँदैछ ।’ गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष ०७४/७५ को बजेटबाट चित्र कुँद्न सुरु गरेको थियो । पहिलो चरणमा १० लाख रुपैयाँ लगानी गरेर निर्माण थालिएको हो । चौकी आक्रमणका बेलाका सबै क्रियाकलाप तस्बिरमा कुँद्न त्यति रकमले अपुग भएपछि यस वर्ष पनि थप बजेट विनियोजन गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।


अहिले महतमा आक्रमणको बेलाका प्राय: चित्र कुँदिसकिएको छ । राज्य र माओवादी दुवै पक्षले गोली चलाइरहेको, दुवैतर्फबाट लडाइँ नलड्न कासन गरिरहेको, विद्रोही पक्षबाट हतियार बुझाउन अनुरोध गरिरहेका दृश्य कुँदिसकिएको छ ।


अब आक्रमण गर्न विद्रोहीतर्फका लडाकु आइरहेको, चौकीमा प्रहरी बसेको, आक्रमणपछि हतियारलगायत अन्य बन्दोबस्तीका सामग्रीसहित प्रहरी अधिकृत तथा जवानलाई कब्जामा लिएका दृश्य बनाउन बाँकी रहेका छन् । घटनाले चर्चा पाउनका कारण थप प्रस्ट पार्न चौकी आक्रमण र कब्जाका सम्पूर्ण चित्र कुँद्न लागिएको गाउँपालिका अध्यक्ष रामसुर बुढा मगरले बताए । ‘महत प्रहरी चौकी आक्रमण र डीएसपी राई अपहरणको चर्चा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमै भएको थियो,’ अध्यक्ष बुढाले भने, ‘त्यही चर्चालाई जीवन्त बनाउन युद्ध चित्र कुँदिएको हो ।’


महतसम्म पुग्ने स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाले चौकीमा भएको आक्रमणको अवस्थाबारे प्रत्यक्ष बुझ्न पाऊन् र यसकै माध्यमबाट युद्ध पर्यटनको प्रवद्र्धन गर्न सकियोस् भनेर चित्र कुँदिन लागिएको उनले बताए । महतमा धेरै पटक भिडन्त भए पनि चौकी आक्रमण ऐतिहासिक भएकाले चित्रमा कुँदिएको उनको भनाइ छ ।


महतमै गौतम बुद्धको अर्धकदको मूर्ति र सशस्त्र युद्धका क्रममा यहाँ मारिएकाको नामावली पनि कुँदिएको छ । विगतको सशस्त्र युद्धका क्रममा सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति भएको साबिक रुकुम जिल्लाको महत गाविस हो । धेरैले ज्यान गुमाएको ठाउँबाट शान्तिको सन्देश प्रवाह गर्न मूर्ति स्थापना गरिएको अध्यक्ष बुढाले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT