समृद्धितिर सानोसुर्खेत

करिश्मा चौधरी

वीरेन्द्रनगर — सुर्खेत उपत्यकाभित्रको सुन्दर ठाउँ, जो आफैंमा एक उपत्यका हो  । सानोसुर्खेत नामले चिनिने यो ग्रामीण ‘मिनीभ्याली’ अहिले समृद्धियात्रामा तीव्र रूपमा अघि बढिरहेको छ  ।

सानोसुर्खेतमा निर्माणाधीन मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयको इन्जिनियरिङ संकायको भवन । तस्बिर : करिश्मा/कान्तिपुर

मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालयले तीन वर्षअघि इन्जिनियरिङ संकायको संरचना निर्माण थालेपछि सानोसुर्खेतमा चहलपहल बढेको हो । केही वर्ष अघिसम्म कठ्ठाको हिसाबले किनबेच हुने जग्गा अहिले मिटरको भाउमा गएको छ । प्रतिमिटर दुईदेखि तीन लाख रुपैयाँमा बिक्री हुन थालेको स्थानीय दीपक बुढाले बताए ।

उनका अनुसार अहिले जिल्ला बाहिरका मान्छेहरूसमेत जग्गा खरिद गरी बसोबास गर्न थालेका छन् । स्थानीयवासी रहेका विश्वविद्यालयका रजिष्ट्रार डा. महेन्द्रकुमार मल्लसहित स्थानीयले विश्वविद्यालयको संरचना ल्याउन ८० लाख रुपैयाँ संकलन गरेर एक बिघा जग्गा खरिद गरेका थिए । ‘स्थानीयवासीले गच्छेअनुसार आर्थिक संकलन गरेर जग्गा खरिद गरी विश्वविद्यालयलाई हस्तान्तरण गर्‍यौं,’ बुढाले भने, ‘अहिले विश्वविद्यालयको संरचना निर्माण थालिएसँगै गाउँले चोला फेरेको छ ।’

Yamaha


हिजो कच्ची र स–साना एकतले घर रहेको सानोसुर्खेतमा अहिले ठूलठूला घर बन्न थालेका छन् । विशेषगरी विश्वविद्यालयको संरचना निर्माण थालिएपछि विद्यार्थी र कर्मचारीलाई लक्षित गरी भवन बन्न थालेका छन् । २० कोठासहितको चारतले घर निर्माण गरेका टेकबहादुर डाँगी भाडामा दिनकै लागि घरमा लगानी गरेको बताउँछन् । ‘पक्की र ठूलठूला घर बनाउने क्रम बढेको छ, सानोसुर्खेत अब त ठूलो भइसक्यो,’ अर्का स्थानीय मोहनप्रसाद भुसालले भने, ‘भवन मात्रै बन्न सुरु हुँदा त यतिको चहलपहल छ, पढाइ सुरु भयो भने अझ कति होला ?’


विश्वविद्यालयको भवन बन्दै गर्दा धेरै स्थानीयले प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् । पढाइ सुरु भएपछि विद्यार्थीको चहलपहल बढ्नुका साथै स्थानीय उत्पादनले बजार पाउने हुँदा गाउँले उत्साहित छन् । ‘अब त गाउँमै रोजगारीको अवसर आएका छन्, व्यापार व्यवसाय पनि बढ्नेछ,’ स्थानीय रत्ना भुसालले भनिन्, ‘हाम्रो गाउँमा विश्वविद्यालय आउनु नै विकासको बाटो खुल्नु हो ।’


सडक समृद्धि
सानोसुर्खेतको समृद्धिको अर्को आधार हो– सडक । रत्नराजमार्गदेखि सानोसुर्खेत जोड्ने करिब ६ किलोमिटर चौडा सडक अहिले कालोपत्रेको क्रममा छ ।


सडक चौडा भएपछि मान्छेको आवतजावत मात्र बढेको छैन, सडक किनारमा पसल व्यवसाय पनि फस्टाएको छ । शान्त, स्वच्छ र हरियाली वातावरण भएको सानोसुर्खेत अहिले सहरीकरणको यात्रामा छ । स्थानीय ललितबहादुर खड्का ‘अचेल यहाँको माहोलै फरक भएको’ बताउँछन् । रत्नराजमार्ग जोड्ने चौडा सडकको कारण मात्र होइन, भेरीबाट सुर्खेत उपत्यका जोड्ने प्रवेशद्वार भएकोले पनि सानोसुर्खेतका लागि सडक समृद्धिको अधार बनेको छ । भेरीपुलदेखि सानोसुर्खेत जोड्ने तीन किलोमिटर सडकको ट्रयाक खोलिसकिएको छ । यो सडक स्तरोन्नति हुने बित्तिकै भेरीबाट सुर्खेत उपत्यका प्रवेश गर्न करिब चार किलोमिटर छोटो हुन्छ । यसले सानोसुर्खेतको भविष्य अझ उज्यालो हुने बुढाले बताए ।


तरकारीले हरियो गाउँ
भौतिक संरचना र सडकले जस्तै सानोसुर्खेतको समृद्धिमा अर्को इँटा बनेको छ– तरकारी खेती । सानो र सुन्दर गाउँमा व्यावसायिक तरकारी नगर्ने घर नै छैन भन्दा पनि हुन्छ । हरेक घरले मौसमी/बेमौसमी तरकारी लगाएर बिक्रीको लागि वीरेन्द्रनगर लैजान्छन् ।


गाउँमा आठवटा त ‘फिक्स्ड’ टनेल निर्माण गरिएका छन् । १५ रोपनी जग्गामा तरकारी लगाएका बुढा यसले स्थानीयको जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको बताउँछन् । ‘तरकारी खेती यहाँका बासिन्दाका लागि आम्दानीको ठूलो स्रोत हो,’ उनले भने, ‘यसले गाउँलेलाई आत्मनिर्भर बनाएको छ ।’ तरकारीका साथै जंगल नजिक भएकोले पशुपालनले पनि स्थानीयको जीवनस्तरमा सुधार ल्याएको उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७५ ०९:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ब्लकमा बीउ उत्पादन

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — जिल्लाका दुई समूहले पहिलोपटक ब्लकमार्फत बीउ उत्पादनको प्रक्रिया सुरु गरेका छन्  । मुसीकोट नगरपालिका–४, सोलाबाङस्थित खाद्यान्न बीउ उत्पादन महिला कृषक समूह र चौरजहारी नगरपालिका–१०, को समशितोष्ण उन्नत तरकारी बीउ उत्पादन सहकारीले ब्लकमार्फत उन्नत बीउ उत्पादनको प्रक्रिया सुरु गरेका हुन्  ।

रुकुम पश्चिम मुसीकोट नगरपालिका–४, सोलाबाङको खाद्यान्न बीउ उत्पादन महिला कृषि समूहले ब्लकमा गहुँको बीउ उत्पादनका लागि तयार पार्दै गरेको जग्गा । तस्बिर : हरि/कान्तिपुर

समूहले गहुँको बीउ र सहकारीले रायोको उन्नत बीउ ब्लकमार्फत उत्पादन गर्न थालेका हुन् ।


समूहले २५ रोपनी क्षेत्रफलमा ब्लक स्थापना गरी गहुँको उन्नत बीउ उत्पादन सुरुवात गरेको छ । २० जना महिला सम्मिलित समूहले बीउ उत्पादनका लागि आवश्यक जग्गाको व्यवस्थापन तथा चाहिने सीपका लागि अभिमुखीकरणसमेत लिइसकेको छ । ‘फरकफरक तरिकाले बीउ उत्पादन गर्दा गुणस्तरमा तलमाथि हुने जस्तो देखियो यसैले एकै ठाउँमा ब्लक नै बनाएर बीउ उत्पादन गर्न लागेका छौं,’ समूहकी सचिव चित्रा शर्माले भनिन्, ‘यसबाट छरिएर बीउ उत्पादन गर्नेबीच सामूहिक भावनाको विकास हुने र बीउ उत्पादनमा पनि सुधार हुने अपेक्षा छ ।’ उनले डब्ल्यु के बाह्र सय चार जातको गहुँको उन्नत बीउ उत्पादन गर्न थालेको बताइन् । साढे ३ मेट्रिक टन बीउ उत्पादनको लक्ष्य राखिएको समूहले जनाएको छ ।


सहकारीले खुमल चौडा पात जातको रायोको उन्नत बीउ उत्पादन गर्न लागेको हो । १० रोपनी जग्गामा रायोको बीउ उत्पादन हुने जनाइएको छ । ३ क्विन्टल उन्नत बीउ उत्पादनको लक्ष्यसहित ब्लक बनाएरै रायोको उन्नत बीउ उत्पादन गर्न लागिएको सहकारी संस्थाकी अध्यक्ष गोपा विएमले बताइन् । उनका अनुसार लामो समयदेखि तरकारीको बीउ उत्पादन गर्दै आए पनि एकै क्षेत्रमा एउटै बीउ ब्लकमार्फत उत्पादन गर्न लागेको यो पहिलो पल्ट हो ।


दुबै समूहलाई केयुविकेले प्राविधिक सहयोग गर्नेछ । केयुविकेले गहुँका लागि एक सय ७० किलो र सहकारीलाई २ किलो रायोको मूल बीउ उपलब्ध गराइसकेको जनाएको छ । त्यसका लागि रासायनिक मल तथा विषादी, स्प्रे, ट्यांकीलगायत सामग्री प्रदान गरिनेछ । बीउ उत्पादन, प्रशोधन र बजारीकरणमा पनि सहयोग गर्ने केयुविके, कृषि उद्यम केन्द्र जिल्ला लगानीद्वार कार्यालयका सल्लाहकार राजु लामिछानेले बताए । जिल्ला बीउ संयोजक शंकर न्यौपानेले बीउ लगाउने बेलादेखि नै बिक्री नहुँदासम्म ब्लकमार्फत गरिने उन्नत बीउ खेतीलाई पूर्ण रूपमा प्राविधिकको निगरानीमा राखिने न्यौपानेले बताए ।


छरिएर खेती गर्ने परम्पराको अन्त्य, एकीकृत खेतीको प्रोत्साहन तथा व्यावसायिक खेती र गुणस्तरीयता कायम गर्न ब्लकमार्फत उन्नत बीउ उत्पादनको अभ्यास सुरु गरिएको केयुविकेका केन्द्रीय बीउ संयोजक लीलाराम पौडेलले बताए । रुकुम पश्चिमसहित सल्यान, रोल्पा, गुल्मी, प्युठान र अर्घाखाँचीमा समेत ब्लकमार्फत खेती गर्ने समूह तथा सहकारीलाई सहयोग गरिने पौडेलले जनाए ।

प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७५ ०९:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT