सडक अझै पूरा भएन

विप्लव महर्जन

सल्यान — जिल्लामा पहिलो सडकको नाममा खन्न सुरु गरेको खलंगा–लक्ष्मीपुर–रामपुर–काल्चे हुँदै नेपालगन्ज जोड्ने सडक योजना अझै पूरा भएको छैन ।

४० किलोमिटर ट्रयाक खनिसकेको सडक सरकारी बेवास्ताले लामो समयदेखि अलपत्र परेको हो । काम सुरु भएको दुई वर्ष नबित्दै लक्ष्मीपुर नजिकैको मासखोलामापुगेर सडक टुंगिएको छ ।

धेरै ठाउँमा पहिरोले पुरेको सडक गोरेटो बाटोमा परिणत भएको छ । शारदा नगरपालिकाको खलंगा, मार्के र कालीमाटी गाउँपालिका १, लक्ष्मीपुरका स्थानीयको श्रमदानमा ट्रयाक खनिएको थियो । उक्त सडक द्वन्द्वको समयमा तत्कालीन जिविसअन्तर्गत सञ्चालित विश्व खाद्य कार्यक्रमले निर्माण गर्न चासो देखाएको थियो ।

उक्त समयमा विद्रोही माओवादीले अवरोध गरेका कारण दुई किलोमिटरमै सीमित भएको स्थानीय वृद्ध कर्णबहादुर भण्डारीले बताए । बीचैमा अलपत्र पर्दा स्थानीयको श्रमदानखेर गएको उनले जनाए ।

पहुँचको अभावमा योजनामा अहिलेसम्म बजेट नपरेको भण्डारीले जानकारी दिए । ‘सतीदेवी शक्तिपीठलाई पर्यटकीय स्थलका रूपमा विकास गर्न सडक निर्माण सुरु गरिएको थियो, सडक निर्माणमा जिविस, गाविसलगायत निकाय र राजनीतिक दलले चासो दिएनन्,’ उनले भने, ‘सडक बनाएर घर नजिकैबाट नेपालगन्जसम्म गाडी चढ्ने सपना अधुरो भयो ।’ कालीमाटी गाउँपालिकाको रामपुर हुँदै काल्चे जाने सडक मार्के–बाबियाचौर हुँदै खनेकाले पनि अलपत्र परेको उनको भनाइ छ ।

सडक निर्माण गर्ने क्रममा सतीदेवी शक्तिपीठ नजिकै ठूलो पत्थर हुँदा त्यसलाई फोड्न धेरै खर्च गर्नुपरेको स्थानीय अगुवा कहरसिंह बस्नेतले बताए । श्रमदानबाट निर्माण गरेको सडक मर्मत गरेका कारण खलंगाबाट छुट्ने गाडी लक्ष्मीपुरको बजारसम्म मात्र जाने गरेको उनले जानकारी दिए । ‘त्यसभन्दा यता सबै सडक पुरिएकाले नेपालगन्ज र सुर्खेत जानलाई दाङको बाटो हुँदै जानुपर्ने बाध्यता छ,’ उनले भने, ‘लामो समयदेखि सडक बीचैमा रोकिँदा बिरामीलाई खलंगा अस्पतालसम्म ल्याउँदा आधा बाटो पैदलै
हिंड्नुपर्ने बाध्यतासमेत छ ।’

स्थानीय चेतलाल भण्डारीका अनुसार सडक बनेको भए दिउँसो सरकारी काम गरेर बेलुकी नेपालगन्जबाट घर फर्कन सकिने अवस्था थियो । अहिले धेरै लामो दूरी भएकाले दाङ बास बसेर अर्को दिन नेपालगन्ज जान बाध्यता रहेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार यो बाध्यताले स्थानीयवासीलाई आर्थिक मारसमेत परेको छ ।

२०२० मा जिल्लाका बासिन्दा नेबबहादुर मल्ल मन्त्री भएका बेला सडक खन्न सुुरु गरिएको थियो । लक्ष्मीपुर सडक मात्र नभई साबिक जिविस, गाविसबाट सञ्चालित टुक्रे योजनाका कारण एक सय ३० बढी सडक अलपत्र परेका छन् ।

प्रकाशित : माघ २७, २०७५ ०८:४८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

ज्यान जोखिममा राखेर बुढ्यौलीमा आमा

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — गत आइतबार खप्तड छान्ना गाउँपालिका ६, बडाकोटकी ४१ वर्षीया उजलीदेवी थापाको अत्यधिक रक्तस्रावका कारण मृत्यु भयो । राति खाना खाएपछि उनलाई सुत्केरी व्यथाले च्यापेको थियो ।

पाको उमेरमा आमा बनेकी बझाङको साइपाल गाउँपालिकाकी महिला । तस्बिर : वसन्तप्रताप/कान्तिपुर

एक घण्टा टाढाको पाटादेवल स्वास्थ्यचौकी लैजाँदै गर्दा उनको बाटैमा मृत्यु भयो । उनले जन्म दिएकी छोरी भने स्वस्थ छिन् । नवजात शिशुको एक स्थानीय महिलाले स्याहार गरिरहेकी छन् ।

घर्किंदो उमेरमा ज्यानै जोखिममा राखेर गर्भवती हुनु उजलीको रहर थिएन । उनका दुई छोरा र एक छोरी छन् । जेठो छोराका नाति नै दुई वर्षका भए । उनका श्रीमान् मौसमी रोजगारीका लागि भारत जान्थे । एक/दुई वर्ष बिराएर श्रीमान् घर आउँथे । छोराबाट नातिसमेत भइसकेको अवस्थामा आफू गर्भवती भएको कुराले उजलीले निकै लज्जाबोध गरिरहेको र लाजकै कारण उनको ज्यान गएको स्थानीय बताउँछन् ।

‘बुढ्यौली उमेरमा बच्चा बस्यो, भनेर निकै तनावमा हुनुहुन्थ्यो,’ उजलीकी आफन्त दूधकला थापाले भनिन्, ‘लाजले गर्दा गर्भ जाँच गराउन पनि मान्नुभएन । स्वास्थ्यचौकीमा जान पनि मान्नुभएन । लाज मानेर ज्यान नै फाल्नुभयो ।’ लाजकै कारण लामो समयसम्म गर्भ रहेको कुरासमेत नभनेको र अरूले थाहा पाउँदासम्म गर्भपतन गराउने अवधि घर्किसकेको उनले बताइन् ।

गर्भावस्थामा पर्याप्त पोषणको अभाव र बुढ्यौलीका कारण उनको प्रसव असहज भएको र त्यसैका कारण ज्यान गएको जिल्ला अस्पतालका प्रमुख अनुप रेग्मीले बताए । उनले बच्चा सहज रूपमा जन्माए पनि सालको सानो टुक्रा पाठेघरमा अड्किएकाले रक्तस्राव भएको र त्यसैका कारण उनको ज्यान गएको बताए ।

जयपृथ्वी नगरपालिकाकी ३९ वर्षीया रामकला नेपालीको पनि दुई वर्षअघि मृत्यु भएको थियो । छोरा पाउने आशामा लगातार गर्भपतन गराएका कारण अत्यधिक रक्तस्राव भएर उनको ज्यान गएको थियो । रामकलाले सुरुमा जिल्ला अस्पताल बझाङमा नै आएर सुरक्षित गर्भपतन गराइन् । त्यसको केही महिनापछि उनको गर्भमा फेरि बच्चा बस्यो । भारतको पलिया गएर गर्भ परीक्षण गर्दा गर्भमा रहेको बच्चा छोरी रहिछन् ।

रामकला दम्पतीले धनगढीमा आएर सुरक्षित गर्भपतन गर्‍यो । दोस्रोपटक गर्भपतन गराएको एक महिनामा फेरि गर्भ रह्यो । जँचाउँदा फेरि पनि छोरी नै भएको बताएपछि उनले घरमै मेडिकलको औषधि खाएर गर्भपतन गराउन खोजिन् । त्यही नै उनको काल बन्यो । औषधि सेवन गरेर गर्भपतन गराउँदा अत्यधिक रगत बगेपछि जिल्ला अस्पतालमा ल्याउँदै गर्दा उनको ज्यान गएको थियो ।

जयपृथ्वी नगरपालिकाकी चन्द्रकला ओलीको उमेर ४९ पुग्यो । हालसम्म उनले १२ सन्तान जन्माए पनि ५ वटा मात्र जीवित छन् । ९ वटा छोरी र ३ वटा छोरा जन्माएकी उनका २ छोरा र ३ छोरी मात्र जीवित छन् । चार वर्षअघि कान्छो छोरो जन्माउँदा उमेरले ४४ पुगेकी उनले प्रसवकालमा झन्डै ज्यान गुमाउन पुगेकी थिइन् ।

जिल्ला अस्पताल नजिक भएका कारण समयमै उपचार पाएर आफ्नो ज्यान बचेको सम्भँmदै उनले भनिन्, ‘रगतको खोलो देखेर बेहोस भइसकेकी थिएँ । कसरी बचाए थाहै भएन ।’ छोराको आशामा
बुढेसकालसम्म पनि सन्तान जन्माउन खोज्दा ज्यान जोखिममा परेको थाहा पाए पनि उनले भनिन्, ‘एकै छोराको क्या छोर्‍याइतो ? (एउटा मात्र छोरालाई के छोरा छ भन्नु ?)’

यस्तै जयपृथ्वी नगरपालिका ३ कै जुनकिरी खड्काले पनि ४५ वर्षको उमेरमा आठौं बच्चा जन्माइन् । ५ छोरा र ३ छोरीकी आमा उनलाई थप बच्चा जन्माउन रहर नलागेको भए पनि परिवार नियोजनको साधन प्रयोग गर्न लाज लागेकाले लगातार बच्चा जन्माउनुपरेको बताइन् । विभिन्न कारणले बुढ्यौलीमा गर्भवती भएर प्रसव अवस्थामा ज्यान गुमाउने वा ज्यान जोखिममा राखेर बच्चा जन्माउने यी तीन जना महिला बझाङका प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन् ।

छोराको आस, परिवार नियोजनका साधनको प्रयोगबारे चेतनाको अभाव र यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यबारे खुलेर कुरा गर्न लजाउने स्वभावका कारण बझाङका धेरैजसो महिलाहरूले जोखिम मोलेर बुढ्यौलीमा गर्भधारण गर्ने गरेका छन् ।

प्रकाशित : माघ २७, २०७५ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT