नगरपालिकामा सहयोगीको भीड

कान्तिपुर संवाददाता

दैलेख — सदरमुकामस्थित नारायण नगरपालिकामा अन्य कर्मचारी विरलै भेटिन्छन् । कार्यालय सहयोगीको भने भीड हुन्छ । माथिल्लो तहका कर्मचारी अभाव झेलिरहेको नगरमा कार्यालय सहयोगीचाहिँ धेरै नै छन् ।

खारेजी भएका अधिकांश कार्यालयका सहयोगी नगरमा पठाइएपछि भीडभाड भएको हो । यसअघि नगरपालिकाले समेत केही सहयोगीलाई करारमा लिएको थियो । यतिबेला नगरमा ३१ जना कार्यालय सहयोगी कार्यरत छन् । स्थायी र करारका ७० कर्मचारी
कार्यरत रहेको नगरपालिकाका अधिकांश फाँट सहयोगीका भरमा छन् ।

५० जनाको दरबन्दी रहेको नगरमा समायोजनपछि ८३ कर्मचारी विवरण पुगेको छ । तलबमा मात्रै मासिक २० लाख रुपैयाँ खर्च हुने गरेको लेखा शाखाले जनायो । दक्ष कर्मचारी अभावले पूर्वाधार तथा अन्य विकास निर्माणका कामले तीव्रता लिन नसकेको जनप्रतिधिको गुनासो छ । नगरमा अहिले तीन सय २३ योजना छन् । चालू वर्षमा ४९ करोड ६७ लाख रुपैयाँ बिनियोजन गरेको नगरमा अहिलेसम्म ३४ दशमलव ६५ प्रतिशत रकम खर्च भएको छ ।

नगरपालिका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत जगत बस्नेतले माथिल्ला तहका कर्मचारीको संख्या न्यून हुँदा सेवा प्रवाहमा असर परेको बताए । उनले माथिल्ला तहका कर्मचारी नहुँदा विभिन्न फाँटको जिम्मा सहयोगीलाई दिनुपर्ने बाध्यता रहेको जनाए । ‘कर्मचारी सरुवा भई आउने जाने क्रम बढी भएकाले पनि सेवा प्रवाहमा असर परेको छ,’ उनले भने, ‘जिल्लाका ११ स्थानीय तहमध्ये सबैभन्दा बढी कर्मचारी सरुवा हुने यही हो, जसले कार्यसम्पादनमा असहजता आएको छ ।’

नगरमा अधिकांश करारका कर्मचारी छन् । करारमा राखिएकासमेत जनप्रतिनिधिका आफन्त, कार्यकर्ता र पहुँचका व्यक्तिमात्र भएकाले कामकाज प्रभावकारी नभएको स्थानीयको गुनासो छ । प्रतिस्पर्धाका आधारमा कर्मचारी भर्ना नगरिएकाले मनपरी भएको सेवाग्राहीको आरोप छ ।

नगर प्रमुख रत्नबहादुर खडकाले माथिल्ला तहका प्राविधिक कर्मचारी अभावले नगरको विकासले गति लिन नसकेको बताए । उनका अनुसार कर्मचारी अभाव हल गर्न करारमा भर्ना गर्न खोजे पनि समायोजनका कारणविज्ञापन रद्द गरिएको थियो ।‘अन्य सरकारी कार्यालयले पनि कार्यालय सहयोगीलाई मात्र नगरमा पठाएकाले कामकाज प्रभावकारी हुन नसकेका हुन्,’ उनले भने, ‘समायोजनपछि झन अलमल छ ।’

एक वडामा एक प्राविधिक राख्ने योजना बनाएको नगरपालिकामै प्राविधिकको अभाव छ । नगर प्रमुख खडकाले नयाँ नीतिमा सबै योजनाको डिपिआर गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिए पनि बजेट नहुँदा समस्या भएको बताए । ‘माथिल्ला सरकारको पोलिसी नगर सभाभन्दा पछि आयो,’ उनले भने, ‘हामीले डिपिआर गर्ने बजेट विनियोजन गरेका थिएनौं, यही कारण योजना सञ्चालनमाअसर परेको छ ।’

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७६ १०:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोदो र कागुनो छर्ने चटारो

राजबहादुर शाही

माग्री, मुगु — मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकास्थित माग्रीगाउँका सोनाम तोर्चे लामालाई कोदो र कागुनो छर्ने चटारो छ । खाना बोकेर बिहानै बारीमा जाने दिनभर काम गरेर अबेरमात्र घर फर्कन्छन् । उनी सातादेखि बारीमै व्यस्त छन् । 

मुगुमकार्मारोङ गाउँपालिकास्थित माग्रीगाउँका किसान पाखो जग्गामा कोदो र कागुनो लगाउँदै । तस्बिर : राजबहादुर/कान्तिपुर 

सोनाममात्र होइन, गाउँका अधिकांशलाई अहिले बाली लगाउने चटारो छ । स्थानीय बारीमै भेटिन्छन् । गाउँघर सुनसान छन् । महिला(पुरुष बिहानदेखि साँझ अबेरसम्म खेतबारीमै हुन्छन् । कोदो छर्ने समयले गर्दा एकछिन फुर्सद नभएको सोनामले बताए । ‘यो समयमा कोदो नछरे कात्तिकमा पाक्न मुस्किल हुन्छ,’ उनले भने, ‘हिउँ बिलाएपछि अहिले सबै किसान बारीमा व्यस्त बनेका छौं ।’

मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको मह, रिउस, पुवा, दाउरा, सेरोकलगायत बस्तीका बासिन्दालाई पनि बाली लगाउन भ्याइनभ्याई छ ।
गाउँपालिकाका अधिकांश गाउँमा एउटा मात्रै गोरुले जोत्ने चलन छ । एक जनाले हलो तान्ने र अर्काले गोरुको नाकमा लगाएको डोरी तान्ने गर्छन् । यो वर्षको भारी हिमपातले गर्मी मौसम ढिलो सुरु हुँदा चैतमा छर्ने कोदो र कागुनो वैशाखमा रोप्नु परेको स्थानीय बताउँछन् । मुगमकार्मारोङको मानवीय बस्ती उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएकाले धान फल्दैन ।

गाउँपालिकामा चिनो, कागुनो, फापर, उँवा र आलुमात्र लगाइन्छ । वैशाखमा कोदो र कागुनो छर्ने स्थानीयले जेठ/असारमा चिनो रोप्ने गरेका छन् । ती बाली पनि कात्तिकमै भित्र्याइन्छ । एक बाली लगाएर वर्षभरिको छाक टार्न मुस्किल हुने रिउस गाउँकी याङजुङ लामाले बताइन् । उनका अनुसार उत्पादनसमेत कम हुँदा बाहिरको चामलको भर पर्नुपर्छ । भोकमरीको डरले आफूले उत्पादन गरेको अनाजलाई जोगाएर खानुपरेको उनले सुनाइन् ।

सिँचाइको असुविधा र भिरालो जग्गाका कारण स्थानीय आकासेपानीको भरमा खेतीपाती गर्छन् । गाउँपालिकाकै मुगु गाउँवासी भने अहिले आलु लगाउने चटारोमा छन् । जाडो कटाउन औंलतिर झरेका किसान धमाधम गाउँ फर्किएर बारीमा पसेका हुन् । बर्सेनि हिउँ पर्नुअघि नै चौरीसहित गाउँ छाड्ने उनीहरू हिउँ पग्लिएपछि मात्र फर्कन्छन् । हिउँले छोपेको जग्गाजमिन सफा भएपछि गाउँमा आलु लगाउन भ्याइनभ्याइ हुन्छ ।

‘गाउँमा अरु कुनै बाली उमि्रँदैन, त्यसैले बर्सेनि आलु मात्र लगाउने गरिएको हो,’ वडाध्यक्ष कार्मा लामाले भने, ‘वैशाखमा रोपेको आलु पनि कात्तिक अन्तिममा भित्र्याउने गरिन्छ ।’ उनका अनुसार अन्न उत्पादन नहुने भएकाले स्थानीयलाई तिब्बतको खाद्यान्नको भर पर्नुपर्ने बाध्यता छ । स्थानीयले वर्षायाममा तिव्बतबाट किनेर ल्याएको खाद्यान्नले वर्षभरिकोजोहो गर्ने गरेको उनले जनाए ।

जडीबुटी प्रशस्त पाइने भएकाले स्थानीयले आफ्नो थातथलो छोड्न नसकेको रिउस गाउँका शिक्षक सिपी लामाले बताए । उनका अनुसार व्यवसायबाटै स्थानीयले वर्षभरिको खर्च धान्ने गरेका छन् । ‘विकट र चीनसित सीमा जोडिएको क्षेत्र भएकाले स्थानीयलाई खाद्यान्नदेखि दैनिक उपभोग्य सामान तिब्बतकै भर पर्नुपर्ने बाध्यता छ,’ उनले भने, ‘स्थानीयस्तरमा उत्पादन हुने जडीबुटीको बिक्री पनितिब्बती बजारमै हुन्छ ।’

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७६ १०:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्