१०३ ले गरे स्थायी बन्ध्याकरण

छपाल लामा

सिमकोट — ताजाकोटका धनलाल शाहीका ८ छोराछोरी छन् । जेठी पत्नीको मृत्युपछि दोस्रो बिहे गरे । परिवारमा सन्तान संख्या थपिँदै गए । सोमबार भने उनले सन्तानोत्पादन शृंखला अन्त्य गरेका छन् । ‘पत्नी भर्खरकी छन्, नकाट्ने (बन्ध्याकरण नगर्ने) हो भने त अझै कति जन्मिन्छन् भन्ने चिन्ता भयो,’ उनले स्वास्थ्यकर्मीसँग भने, ‘त्यसैले गाउँमै शिविर भएका बेला अप्रेसन गरेको हुँ ।’

धनलाल मात्र होइन, हुम्लाका गाउँमा अहिले स्थायी बन्ध्याकरण गर्ने पुरुषको संख्या बढेको छ । विशेष गरी तल्लो भेकमा पर्ने ताजाकोट, अदानचुली, चंखेली र सर्केघाट गाउँपालिकाका पुरुष स्थायी बन्ध्याकरण (भ्यासेक्टोमी) तर्फ आकर्षित भएका छन् । नाम्खा, सिमकोटलगायत उत्तरी क्षेत्रमा भने अस्थायी बन्ध्याकरण प्रचलित रहेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको भनाइ छ ।

अदानचुली गाउँपालिकामा आइतबार आयोजित शिविरमा ७८ जनाले स्थायी बन्ध्याकरण गरे । शिविरमा संलग्न जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयकी पब्लिक हेल्थ नर्स मनमाया बस्नेतका अनुसार ३० जनाको लक्ष्य राखिएको थियो । ‘निर्धारित लक्ष्यभन्दा बढी व्यक्ति सेवाबाट लाभान्वित हुँदा हामी उत्साहित भएका छौं,’ उनले भनिन्, ‘यसले गाउँमा भ्यासेक्टोमी (स्थायी बन्ध्याकरण शिविर) गर्दा प्रभावकारी हुन्छ भन्ने पाठ सिकाएको छ ।’

उनका अनुसार जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले यो वर्ष जिल्लामा १ सय ५० जनाको स्थायी बन्ध्याकरण गर्ने लक्ष्य राखेको थियो । हालसम्म १ सय ३७ जनाले स्थायी बन्ध्याकरण गराइसकेका छन् । अदानचुलीमा आयोजित शिविरमा ७८ र ताजाकोटको शिविरमा पहिलो दिन २५ जनाले बन्ध्याकरण गराए । वर्षभरि जिल्ला अस्पतालमा गएर बन्ध्याकरण गर्ने पुरुषको संख्या भने ३४ मात्र रहेको बस्नेतले बताइन् ।

हुम्ला जनसंख्या वृद्धिदर अधिक भएको जिल्लामा पर्छ । कर्णाली प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका तथ्यांक अधिकृत विनोद अचार्यका अनुसार समग्र कर्णाली प्रदेशको जनसंख्या वृद्धिदर वार्षिक १ दशमलव ९५ छ । उक्त दर हुम्लामा २ दशमलव २५ प्रतिशत छ । त्यस्तै, सन् २०१६ को नेपाल डेमोग्राफिक हेल्थ सर्भिस प्रतिवेदनअनुसार कर्णाली प्रदेशमा प्रतिदम्पती सन्तानदर २ दशमलव ८ छ । हुम्लामा भने यो दर करिब ४ को हाराहारीमा रहेको पब्लिक हेल्थ नर्स बस्नेत बताउँछिन् ।

ताजाकोटमा सोमबार आयोजित शिविरमा बन्ध्याकरण गराएका ३० वर्षीय दलबहादुर कार्कीले पहिलेजस्तो स्थायी बन्ध्याकरण भन्नेबित्तिकै डराउने अवस्था नरहेको बताए । उनले भने, ‘गाउँका मान्छेले त नसा काट्नु (भ्यासेक्टोमी गर्नु) हुँदैन, कमजोर भइन्छ भनेर तर्साउँथे, मैले सजिलै गरेँ, कमजोरीको महसुसै भएको छैन ।’

जिल्लाको ग्रामीण क्षेत्रमा अहिले पनि स्थायी बन्ध्याकरणप्रति नकारात्मक धारणा निमिट्यान्न भइसकेको छैन । प्राय: बोझिलो कामको जिम्मेवारी पुरुषले सम्हाल्ने र बन्ध्याकरण गरेमा कमजोर भइने डर महिला-पुरुषमा देखिन्छ । ‘श्रीमतीले नै श्रीमानलाई भ्यासेक्टोमी गर्नबाट रोक्ने गरेका छन्,’ शिविरमा सहभागी नर्स सुनीता बोहोराले भनिन्, ‘यति सामान्य शल्यक्रियालाई पनि ठूलो जोखिम ठान्ने प्रवृत्तिले समस्या भएको हो ।’

यही भ्रम चिर्न जिल्ला स्वास्थ्यले गाउँ-गाउँमा स्थायी बन्ध्याकरण शिविर आयोजना गरेको थियो । यो वर्ष डा. टसी आन्जुक लामाको नेतृत्वमा ताजाकोट र अदानचुलीमा शिविर आयोजना गरिएको हो ।

प्रशिक्षार्थी

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ १२:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तिलोत्तमामा पुन: नापी

सन्जु पौडेल

रूपन्देही — तिलोत्तमा नगरपालिकाले नगरभित्रका जग्गाको पुन: नापी अभियान सुरु गरेको छ । तिलोत्तमा-१५ मा नापी प्वाइन्ट पत्ता लगाएर धमाधम काम भइरहेको हो । ०२७ सालयता यस क्षेत्रमा जग्गा नापी ठप्प थियो । 

मन्त्रालयको स्वीकृति र विभागको समन्वयमा नापी सुरु गरेको तिलोत्तमाका नगर प्रमुख वासुदेव घिमिरेले बताए । ‘भोट माग्दा गरेका वाचा पूरा गर्न यो प्रक्रिया सुरु गरेका हौं,’ उनले भने, ‘यसमा नागरिकको सक्रियता आवश्यक छ ।’ बजेट धेरै खर्च हुने भए पनि
नापी पूरा गरिने उनले बताए ।

‘संघीय सरकारकै नीतिमा पुन: नापी गर्ने समावेश थियो,’ उनले भने, ‘आन्तरिक तयारी र कर्मचारी सरुवाले गर्दा काम ढिलो सुरु भयो, अब निरन्तर चल्नेछ ।’ नापीका लागि वडादेखि टोलस्तरीय समिति गठन गरेर काम गरिने उनले बताए ।

नगरको न्यायिक समितिमा अन्यभन्दा जग्गा खिचलोका मुद्दा धेरै आउने गरेका छन् । पुन: नापीले यस्ता मुद्दा निराकरण हुने नगरपालिकाकी उपप्रमुख जगेश्वरदेवी चौधरीले बताइन् । ‘नापी भएपछि थोरै जग्गा पनि तलमाथि नभई सम्बन्धित व्यक्तिले पाउनेछन्,’ उनले भनिन्, ‘अहिलेसम्म जोतभोग भइरहेका जग्गा सार्वजनिक भएमा सरकारको अधिनमा ल्याउन रोकावट हुनेछैन ।’

नगरपालिकाले पुन: नापीका लागि ५० लाख रुपैयाँ छुटयाएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कृष्णप्रसाद सापकोटाले बताए । ‘नापीमा खटिने कर्मचारीलाई विभागले तीनमहिने जीआईएस संचालन तालिम दिइरहेको छ,’ उनले भने, ‘नापी भएर सबैले लालपुर्जा पाएपछि विवाद समाधान हुन्छ ।’

सार्वजनिक जग्गामा जोतभोग गर्ने प्रचलन हट्नुका साथै उक्त जग्गाको सरकारले उचित प्रयोग गर्ने उनले जनाए । जग्गा प्रशासनमा रहेका झन्झटिला प्रक्रिया मेटाउन यसले सहयोग गर्ने समेत उनले बताए । यस कामका लागि आवश्यक सामग्री र कर्मचारीले गरेको अतिरिक्त कामका आधारमा सरकारकै नीतिअनुरूप भत्ता दिन नगरपालिका
तयार रहेको उनले बताए ।

बिहान ६ बजेदेखि फिल्डमा
कर्मचारी खटिने भएकाले स्थानीयको सहयोग जरुरी रहने जिल्ला नापी कार्यालय प्रमुख अजित कुँवरले जानकारी दिए । ‘डिजिटल म्यापिङ प्रविधिबाट नापी गरिनेछ,’ उनले भने, ‘शतप्रतिशत सही नापेर जग्गा अनुसारको लालपुर्जा वितरण गर्नेछौं ।’

एउटा क्षेत्रको प्वाइन्ट निर्धारण गरी सुरु गरिएको काम नयाँ आर्थिक वर्षमा थप कर्मचारी परिचालन गरी हरेक प्वाइन्टबाट पूरा
गरिने उनले जानकारी दिए ।

जनताको माग सम्बोधनका लागि नगरपालिकाले चालेको कदम सराहनीय भएको तिलोत्तमा उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष गुणनिधि भण्डारीले बताए । ‘जग्गाको खिचलोले बोलीचाली बाराबार हुन्छ,’ उनले भने, ‘सार्वजनिक कुला, बाटा मिचेर जोतभोग गरेकाले आफ्नो जग्गा कति हो भन्ने थाहा पाउन जरुरी छ ।’

सामान्य कुरामा विवाद सिर्जना गर्ने र अरूको कुरा नसुन्ने प्रवृत्ति पुन: नापी प्रक्रियाले हटाउने तिलोत्तमा व्यापार संघका अध्यक्ष जेपी कँडेलले बताए । ‘नगरको राम्रो काम हो,’ उनले भने, ‘सरकारको जग्गा भोगचलन गरेका व्यक्तिले अब हस्तान्तरणमासहयोग गर्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ १२:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्