विपत् व्यवस्थापन सिकाउँदै सेना

ज्योति कटुवाल

(वीरेन्द्रनगर, सुर्खेत) — रानीघाटको छेवैमा ५/७ वटा खर र परालले छाएका साना झुपडी । नदी किनारका लस्करै झुपडीमा एक दशकअघि आएको बाढी सम्झँदा अहिले पनि स्थानीय त्रसित हुन्छन् । त्यही बस्तीको एक झुपडीमा शनिबार भने दन्दनी आगो बल्यो । आगो निभाउने भन्दा पनि कसले आगलागी गरायो भन्नेमै स्थानीयबीच विवाद सुरु भयो ।

सुर्खेतको रानीघाटमा आगलागीबाट बच्ने उपायसहित उद्धारबारे नमुना अभ्यास गर्दै सेनाको टोली । तस्बिर : ज्योति/कान्तिपुर

आगो अरू घरमा पनि सल्किने क्रममा थियो । एक्कासि नेपाली सेनाको टोली आयो र केहीबेरमै आगो नियन्त्रणमा लियो ।

यो सत्य घटना भने होइन, सेनाले विपतका बेला गर्ने अभ्यासको नमुना हो । कृत्रिम अभ्यासका क्रममा केही सुरक्षाकर्मीले आगलागीमा परेका घर भत्काउँदै घाइतेलाई उपचारका लागि अस्पतालतर्फ दौडाए । केही जवानले क्षणभरमै आगो नियन्त्रणमा लिन सफल भए । प्रहरीको टोली भने आसपासका क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क बनाउन जुटिरहेको थियो । त्यहीबेला खोला किनारमा विभिन्न संघ–संस्था र विपत व्यवस्थापनको अर्को टोली राहत लिएर पुग्यो ।

बाढी र पहिरोको उच्च जोखिम रहेको रानीघाटमा बर्खा सुरु हुनुअघि स्थानीयलाई सतर्क गराउन यो अभ्यास गराइएको हो । नमुना अभ्याससँगै सेनाले स्थानीय बासिन्दालाई प्रकोपबाट बच्ने उपायबारे जानकारी पनि गराएको छ । सेनासहित सुरक्षाकर्मीको टोलीले बाढी, पहिरो, आगलागीलगायत विपतबाट बचाउन ‘डेमो’ प्रदर्शन गरेका हुन् ।

दशकअघि रानीघाटका करिब २ सय परिवार बाढी पहिरोबाट विस्थापित भएका थिए । बराहताल गाउँपालिका उपाध्यक्ष शोभा शर्माले सुरुमा आफू पनि साँच्चिकै घटना ठानेर हतारिएको बताइन् । ‘पछि मात्रै थाहा भयो, कृत्रिम अभ्यास भएको रहेछ,’ उनले भनिन्, ‘प्रकोपको उच्च जोखिममा रहेको क्षेत्रमा गरिएको नमुना अभ्यास निकै प्रभावकारी भएको छ ।’ उनले नमुना अभ्यासले सबैलाई प्रकोपबाट बच्न सचेत बनाएको बताइन् ।

बाढीले घर परिवार गुमाएकी गौरीघाटकी माया गिरीले नमुना प्रर्दशनपछि आशु झार्दै उद्धार टोलीसमक्ष आफ्नो व्यथा सुनाइन् । ‘पहिल्यै यसबारे थाहा पाएको भए त्यो बेला विपत्तिको सामना गर्न सजिलो हुन्थ्यो, मेलै परिवार गुमाउनु पर्दैनथ्यो,’ उनले भनिन्, ‘नमुना अभ्यासबाट विपतका बेला अरुको भर पर्नुभन्दा आफै सक्षम हुन जरुरी रहेछ भन्ने सिकाइ भयो ।’

सरकारको विपत् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना तर्जुमा मार्गदर्शनअनुसार नमुना अभ्यास गराइएको सबुज गणका प्रमुख सेनानी झुलेन्द्रविक्रम बस्नेतले बताए । ‘सम्भावित विपतको जोखिम भएका स्थानमा यस्ता प्रकार क्रियाकलाप सञ्चालन गर्दै आएका छौं,’ उनले भने, ‘वर्षायाम नजिकिँदै छ, विपतको सामना गर्न स्थानीयलाई सहयोग पुगोस् भनेर अभ्यास गरिएको हो ।’

अभ्यासमार्फत उच्च जोखिम भएका स्थान छनोट गरी विपतबाट प्रभावित समुदायको तत्कालै खोज, उद्धार र राहत व्यवस्थापनलाई सुनिश्चित गर्ने प्रयास गरिएको उत्तर–पश्चिम पृतनाका पृतनापति सरोजप्रताप राणाले बताए । ‘भइपरी आउने विपतमा सेनालगायत सुरक्षा निकायले सञ्चालन गर्ने क्रियाकलापबारे जानकारी गराउन पनि नमुना अभ्यास प्रदर्शन गरिएको हो,’ उनले भने । नमुना अभ्यास प्रदर्शनीमा सेनाको स्थानीय गण/गुल्म, सशस्त्र प्रहरी बल, जिल्ला प्रहरी कार्यालय, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, विपत् जोखिम व्यवस्थापनको क्षेत्रमा कार्य गर्ने अन्य सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधि सहभागी थिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २७, २०७६ १०:४८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

छाउप्रथा हटाए १ लाख

हरि गौतम

(रुकुम पश्चिम) — मुसीकोटलाई छाउपडी प्रथा नरहेको नगरपालिका घोषणा गरिएको छ । ठूलो तामझामका साथ बराहटाकुरा टुँडिखेलमा आइतबार आयोजित औपचारिक कार्यक्रममार्फत छाउपडीमुक्त नगरपालिका घोषणा गरियो । तर स्थानीयले घोषणा कार्यक्रम हुनुअघि कहिल्यै छाउपडी प्रथा छ भनेर सुनेकासमेत थिएनन् ।

रुकुम पश्चिमको मुसीकोटलाई छाउपडी नरहेको, छुवाछूतमुक्त तथा जातीय सद्भावयुक्त र पूर्ण खोप सुनिश्चित नगर घोषणाका आधार तथा प्रतिबद्धता जाहेर गर्दै नगर प्रमुख देवीलाल गौतम । तस्बिर : हरि/कान्तिपुर

मुसीकोटलाई छाउपडीमुक्त घोषणापूर्व नगरपालिका तथा अन्य सरोकारवाला निकाय कसैले पनि यस विषयमा कुनै कार्यक्रम प्रचारप्रसार पनि गरेका थिएनन् । ‘रुकुममा छाउपडी छ भनेर कहिल्यै थाहा पाएनँ,’ स्थानीय पार्वती पुनले भनिन्, ‘तर आज नगरपालिका छाउपडीमुक्त घोषणा भयो ।’ हुँदै नभएको प्रथा अन्त्य भएको घोषणा गर्नु गलत भएको बुझाइ उनको छ ।

यस विषयमा नगरपालिकाको भने आफ्नै तर्क छ । नगरप्रमुख देवीलाल गौतमले छाउपडीमुक्त नभई जिल्लामा छाउपडी प्रथा नरहेको घोषणा गरिएको तर्क गरे । ‘कर्णालीबाटै यो छाउपडीजस्तो कुप्रथा अन्त्यको प्रयास प्रदेश सरकारले गरेको छ,’ उनले भने, ‘सरकारको कार्यक्रम सफल बनाउन छाउमुक्त घोषणा गरेका हौं ।’ प्रदेश सरकारले थालेका अभियानका सूची धेरै छन् । ती सबै स्थानीय सरकारबाट गर्दा स्थानीय, प्रदेश तथा संघीय सरकार सफल हुँदा फरक नपर्ने भनाइ उनको छ । नगरभित्र मात्रै नभई जिल्लामै छाउपडी प्रथा भने नरहेको नगर प्रमुख गौतमले स्वीकारे ।

नगरका ९० प्रतिशत घरपरिवारले महिनावरी भएका महिलामाथि छाउ (छुई) बार्ने चलन नगरेको नपाइएकाले मुसीकोट नगरपालिकाभित्र छाउपडी प्रथा अन्त्य भएको घोषणा गरिएको नगर प्रमुख गौतमले बताए । त्यसको कार्यान्वनका लागि नगरपालिकाले ५ बुँदे प्रतिबद्धता जारी गरेको छ । महिनावारी भएकालाई नि:शुल्क सेनेटरी प्याड वितरण तथा प्रजनन् स्वास्थ्य र महिनावारीबारे जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता नगरपालिकाले गरेको छ ।

प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयले हरेक सामाजिक कुप्रथा अन्त्यको घोषणा गर्ने, स्थानीय सरकारलाई १ लाख नगद दिने घोषणा गरेको छ । कर्णाली प्रदेशसभाको सामाजिक विकास समिति सभापति राजु नेपालीले ३ रिबन काटेर मुसीकोटलाई छाउपडीमुक्त, जातीय छुवाछुतमुक्त तथा पूर्ण खोप सुनिश्चित नगरपालिका घोषणा गरिन् । नगरभित्र कुनै पनि खालको जातीय विभेद नरहेको तथा सबै समुदायबीच आपसी सद्भावयुक्त वातावरण बनेपछि नगरपालिकालाई जातीय सद्भावयुक्त नगर घोषणा गरिएको हो । यसका लागि नगरपालिकाले १२ सूचक पूरा गरेको जनाएको छ । यसको कार्यान्वनका लागि भने ८ प्रतिबद्धता जारी गरिएको छ ।

अन्तरजातीय विवाहको प्रोत्साहन, बालीघरे प्रथा अन्त्यका लागि आवश्यक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता नगरपालिकाले जनाएको छ । घरजग्गाविहीन दलित समुदायलाई आवास निर्माण, दलित बस्तीलाई जातीय सद्भावयुक्त नमुना ग्रामीण बस्ती तथा सहरी बस्ती स्थापना गर्ने, आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणका लागि सचेतनामूलक तथा सशक्तीकरण गर्ने प्रतिबद्धता पनि नगरपालिकाले गरेको छ ।

नगरभित्र रहेका १६ देखि २३ महिना उमेरका ४ सय ७७ बालबालिकालाई सबै खोप लगाइसकिएकाले पूर्ण खोप सुनिश्चित घोषणा गरिएको जनाइएको छ । नगरभित्र अब जन्मने हरेक बच्चालाई पूरा खोप लगाउने ग्यारेन्टी भएकाले पूर्ण खोप सुनिश्चित नगर घोषणा गरिएको स्वास्थ्य संयोजक कमला केसीले बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २७, २०७६ १०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT