सार्वजनिक कार्यक्रममा शाकाहारी खाना

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — जिल्लाको आठबीसकोट नगरपालिकाले सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि निश्चित आचारसंहिता बनाएको छ । नगरपालिकाले नगर तथा वडालगायत विभिन्न संघसंस्थाले गर्ने सार्वजनिक कार्यक्रमका सन्दर्भमा आयोजकले अपनाउनुपर्ने आचारसंहिता बनाएर कार्यान्वयन थालेको हो । 

सार्वजनिक कार्यक्रमको खानपिनदेखि अतिथि सम्मान, सहभागी तथा समय पालनाको सन्दर्भमा आचारसंहिता बनाइएको हो । ३ नम्वर वडाको खदीमा बसेको नगर कार्यपालिकाको बैठकले सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि आचारसंहिता पारित गरेको थियो । नगरभित्र हुने सबै कार्यक्रममा साकाहारी खाना खुवाउने तथा खानेगरी आचारसंहिता बनाइएको छ ।

यसैगरी कुनै पनि सार्वजनिक कार्यक्रममा बढीमा पाँच जनाभन्दा बढी अतिथि नराखिने, धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा बाहेक अतिथिलाई अबिर र खादा लाउन नपाउने त्यसको सट्टामा स्थानीय स्तरमा उत्पादित फूल तथा सामग्रीबाट बनाइएका माला लगाउन सकिने आचारसंहिता बनाइएको छ ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिले बढीमा ३० मिनेट र अन्य अतिथिले १० मिनेट मात्रै मन्तव्य राख्ने, आयोजकले २४ घण्टा अगावै प्रमुख अतिथिलाई खबर गर्नुपर्ने आचारसंहिता पनि बनाइएको छ । पत्रमा उल्लेख भएको समयमा उपस्थित नहुने अर्थात् कार्यक्रम सुरु भएको अवधि भन्दा १० मिनेट ढिला गर्ने प्रमुख अतिथि वा अन्य अतिथिलाई अतिथि बनाउन आयोजक बाध्य नहुनेसमेत आचारसंहिता बनाइएको छ ।

आयोजकले तोकिएको समयभन्दा आधा घण्टामा कार्यक्रम सुरु नगरेमा प्रमुख अतिथि, अन्य अतिथि तथा सहभागी उक्त कार्यक्रममा बस्न बाध्य नहुने गरी पनि आचारसंहिता बनाइएको छ । ‘हाम्रो नगरपालिकाको ५१ प्रतिशत जनसंख्या गरीबीको रेखामुनि छ,’ नगर प्रमुख गोर्खबहादुर केसीले भने, ‘विभिन्न कार्यक्रम गर्दा, अनुगमनमा जाँदा सकिनसकी, भ्याइनभ्याइ मासुको व्यवस्था गर्ने परिपाटी हटाउन आचारसंहिता नै बनाइएको हो ।’ सार्वजनिक कार्यक्रममा खसी, कुखुरा काट्नैपर्ने परिपाटी बनेकाले समस्या भएको उनको भनाइ छ ।

मासुले मात्रै धेरै व्ययभार घट्ने ठहर कार्यपालिकाले गरेको छ । नगरपालिकामा दैनिकजसो कुनै न कुनै कार्यक्रम भइरहेका हुन्छन् । हरेक दिन मासु खाँदा स्वस्थबर्द्धक पनि नहुने र व्ययभार पनि बढ्ने भएकाले आचारसंहिता नै बनाइएको नगर प्रमुख केसीले बताए । यसबाट धेरै मासु खाने संस्कृति घट्ने भनाइ उनको छ । आचारसंहिता नै बनाएपछि समूह, समितिलाई मासुका लागि दुःख गर्नुपर्ने थप खर्च गर्नुपर्ने बाध्यता टरेको छ ।

कार्यक्रममा हुने लापरबाहीलाई रोक्न अतिथि तथा आयोजकलाई पनि आचारसंहिता लगाइएको नगर कार्यपालिकाले जनाएको छ । कार्यक्रमका अतिथि लामो समयसम्म कार्यक्रममा नआइदिने आएर पनि घण्टौं भाषण गर्ने परिपाटीको अन्त्यका लागि अचारसंहिता बनाइएको हो । ‘नगरका धेरै कार्यक्रममा हामी अतिथि र सहभागी हुन्छौं, यस आचारसंहिताले हामीलाई नै कस्न खोजेका हौं,’ नगर प्रमुख केसीले भने । समयमै कार्यक्रम सुरु नहुँदा तथा नसकिँदा कार्यक्रमको भाव नै बिग्रिरहेको भनाइ उनको छ ।

आचारसंहिताअनुसार कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिले सुरुमा मन्तव्य राख्ने छन् त्यो पनि ३० मिनेटभित्र मात्रै । त्यसपछि अन्य अतिथिले मन्तव्य राख्नेछन् । अन्य अतिथिले बोल्ने समयसीमा १० मिनेटको मात्रै राखिएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

स्वास्थ्य स्वयंसेविका 'दुर्गमका डाक्टर’

स्वास्थ्य चौकीको अभाव र जनचेतनाको विकास नभएका गाउँगाउँमा पुगेर स्वास्थ्य सेवा दिनु कम चुनौतीपूर्ण छैन
मेनुका ढुंगाना

अछाम — मंगलसैनकी ४५ वर्षीया मंगला बिक महिला स्वास्थ्य स्वयम्सेविकाको काम गर्दै आएकी छिन् । जातीय विभेद धेरै भएको समाज भएपनि दलित समूदायको बाहुल्यता भएकाले २६ वर्षअघि उनलाई नै स्वयम्सेविका बनाउन सबै गाउँलेहरू राजी भएका थिए । त्यस यता उनी निरन्तर गाउँघरमा स्वास्थ्य सेवा दिइरहेकी छिन् ।

सुरुसुरुमा गैरदलितका घरमा पुग्दा उनले कैयौ पटक जातीय विभेद खेप्नु नपरेको होइन । ‘त्यो बेला गैरदलितका महिलाले हामी दलितका घरमा जादैनौं भनेर मैले अवसर पाएकी हुँ । तर पछि उनीहरूको घरमा जाँदा पनि धेरै गाली पाइयो । कुटाइ खाने अवस्थासमेत आयो’ उनले भनिन्, ‘सुरुमा समुदायसम्म पुग्नै गाह्रो भयो । त्यसपछि गाउँमा बुझाउन गाह्रो भयो ।’

खोप लगाए घाउ बन्छ, गर्भ जाँच गरे लाज हुन्छ भन्दै गाउँमा जानै नदिने गरेको सम्झिदै उनले भनिन् ‘ठुलै डाक्टर भएर आइ, हामीलाई सिकाउने बहानामा कामको बर्बाद भयो भन्दै रिसाउँथे ।’ आमा समूह बनाएपछि काम गर्न अलि सहज भएको उनको भोगाई छ । ‘त्यसयताको समयमा भने कतिका ज्यान बचाइयो हिसाव छैन । अहिले परिस्थिती बदलिएको छ । गाउँका बासिन्दा मलाई नै डाक्टर ठान्छन्’ उनले भनिन् ।

पछिल्ला वर्षहरूमा गाह्रो अप्ठ्यारो परेका बेला गाउँलेहरूले सुरुमा सम्झनै पात्र उनै मंगला हुन् । अहिलेसम्म उनले आफ्नो टोलका बिरामी र धेरै गर्भवती महिलालाई बोकेर स्वास्थ्य चौकी पुर्‍याएकी छन् । उनी गाउामा स्वास्थ्य स्यवयमसेविका हुादासम्म कसैलै दुःख पाउदैनन् भन्ने गाउाका बासिन्दाको सोचाई छ । घरमै सुत्केरी हुनेबेला साल र बच्चाको घाँटी एकै ठाउँमा बेरिएपछि १० वर्षअघि मंगलसैन ५ की गंगा विष्टको ज्यान स्वयमसेविकाकै कारण जोगियो । स्वयमसेविका मंगललाले २ जना मान्छे जुटाएर गंगालाई जिल्ला अस्पताल पुर्‍याएकी थिइन् ।

‘मंगला दिदी नभए म साह्रै दुःख पाउाथे, मेरो लागि भगवान नै भएर आउनु भयो’ गंगाले भनिन्, ‘हाम्रो लागि उनै डाक्टर हुन् ।’ उनी जस्तै गाउाका सबै महिलाहरू स्वास्थ्य समस्या देखिने बित्तिकै महिला स्वास्थ्य स्वयमसेविकाको खोजी गर्छन् ।

समुदायका महिला आफू गर्भवती भएको कुरा श्रीमान, सासुससुरालाई भन्दा पहिला आफुलाई सुनाउने गरेको अर्की स्वयम्सेविका मथुरा ढुंगानाले बताइन् । ‘आफु गर्भवती भएको कुरा श्रीमान सासु, ससुरालाई पहिला भन्यो भने झााक्री खोज्न निस्किहाल्छन् । त्यो भन्दा तपाईसँग सल्लाह लिन आएको हुँ भन्छन् ।’

बच्चाले जन्मने वित्तिकै श्वास नफेर्नु वा नरुनु, समयअगावै जन्म तथा कम तौलजस्ता समस्या देखिए जोखिम हुने भन्दै अस्पताल जानुपर्ने सल्लाह दिने गरेको उनले बताइन् । त्यसका लागि नियमित गर्भ जाँच गर्न सबैलाई सम्झाउँने गरेको उनी बताउँछिन् । स्वास्थ्य सम्बन्धि आधारभूत जानकारी भएपनि धेरैका ज्यान जोगिने अवस्था आउने उनले बताइन् ।

समुदायका निमोनिया भएका बालबालिकाको उपचार गर्ने तथा जटिल निमोनियाका बिरामीहरूलाई स्वास्थ्य संस्थामा रिफर गर्ने काम समेत आफुहरूले गरीरहेको अर्कि स्वाथ्य स्यवमसेविका अमृता आउजीले बताइन् । ‘धेरै पटक मैले पनि स्टेचरमा गर्भवतीलाई स्वास्थ्य चौकी पुर्‍याएकी छुा । अमृताले भनिन् ‘सबैले आफ्नो ठान्छन्, जेठानी देउरानी सुखदुख साटासाट गर्छन् यसैमा खुसी छु ।’

आफूले समुदायमा सुरक्षित प्रसूति सेवा, खासगरी नाभी मलमको प्रयोग, नवजात शिशुको स्वास्थ्य स्थितिका बारेमा जानकारी लिन, शिशुको पाइताला नाप र आमाको बिगौती दूधको महत्वका बारेमा तालिम पाएको उनले बताइन् । भनिन् ‘अहिले घरमा नै सुत्केरी हुने महिला कोही छैनन् ।’

पछिल्ला दिनमा स्वास्थ्य संस्थामा पनि दक्ष स्वास्थ्यकर्मीबाट मात्रै सुत्केरी सेवा लिनुपर्छ भन्ने जानकारी बढै गएको उनले बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT