आरनले ज्यान पाल्नै मुस्किल

राजबहादुर शाही

मुगु — मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको पापु गाउँका २६ वर्षीय प्रेम विश्वकर्मालाई आरन पेसाले जीवन धान्न मुस्किल भएको छ । तर १२ वर्षको उमेरदेखि परम्परागत व्यवसाय अँगाल्दै आएका उनले विकल्प नहुँदा छोड्न सकिरहेका छैनन् । सोरु गाउँपालिका–४ का भैरे कामी र चाउरे कामीको अवस्था पनि उस्तै छ । 

यी तीन मात्र होइन, परम्परागत आरन सञ्चालन गर्दै आइरहेका जिल्लाका दलित समुदाय लामो समयदेखि समस्यामा परेका छन् । आधुनिक उपकरण सस्तो मुल्यमा गाउँ नजिकै पाइनु, दुःख अनुसार कमाइ नहुनु, सहजै कोइला उपलब्ध नहुनुलगायत कारण आरन व्यवसाय संकटमा पर्दै गइरहेको छ ।

‘मेरो पेसा संकटमा छ,’ विश्वकर्माले भने, ‘आगोमा दिनभर फलाम पिटेर पनि बालबच्चा राम्ररी पाल्न सकिएन ।’ फुर्सद पनि नहुने र वर्षभरि खान नपुग्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ । उनले चुलेसी, हसिया, कोदाली, कुटो, बेल्चा, घैंटीलगायत फलामजन्य सामग्री मर्मत गरेबापत २ सय ज्याला लिँदै आइरहेको जनाएका छन् । नयाँ औजार निर्माण गरी बिक्री गर्दा ४ सय देखि ५ सय रुपैयाँमा बिक्री गर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।

७० वर्षीय भैरे र २७ वर्षीय चाउरेले बजारमा जताततै फलामे औजार पाइन थालेपछि आफूहरू समस्यामा परेको बताए । ‘वर्षौदेखि फलाम पिट्दापिट्दा विभिन्न शारीरिक समस्या देखा पर्न थालेका छन्,’ भैरले भने, ‘तर यो पेसाले ढुक्कसाथ खानलाउन र परिवारको खर्च पुर्‍याउन कहिल्यै सकिएन ।’

उनले केही वर्षअघिसम्म बर्दियाको राजापुर र चिसापानी पुगेर फलामको भारी ल्याएको सम्झिए । अहिले सदरमुकाम गमगढीबाटै फलाम ल्याएर औजार निर्माण गर्ने गरिएको उनको भनाइ छ । गाउँमा कुटो, कोदाली, हँसिया, चुलेसीलगायत औजारको माग घटेपछि आफूहरूलाई गुजारा चलाउन समस्या भएको उनी बताउँछन् । गाउँमा दलित समुदायले बनाएका औजार भन्दा बजारमा पाइने औजार सस्तो हुन थालेपछि समस्या भएको चाउरेले गुनासो गरे ।

ग्रामीण क्षेत्रका दलित समुदायले परम्परागत तरिकाबटै आरन चलाउँदा गुजारा चलाउन समस्या भएको सोरु गाउँपालिका–६ का वडाध्यक्ष मनप्रसाद भट्टले बताए । उनले आरनलाई आधुनिक तरिकाले सञ्चालन गर्नसके दलित समुदायको जीविकोपार्जनमा सहयोग पुग्ने जनाए । वनबाट सल्लाको बोक्रा ल्याएर कोइला बनाई आरन चलाउने गरेको दलित समुदायको भनाइ छ । पछिल्लो समय वनमा सल्लाका बोक्रा पाइन छाडेपछि थप समस्या भएको उनीहरू बताउँछन् । अहिले वनबाट पुर्जी काटेर सल्लाको बोक्रा ल्याउने गरिएको विश्वकर्माले बताए ।

उनका अनुसार एक पटक पुर्जी काट्दा ५ सयदेखि १ हजार रुपैयाँ तिर्ने गरिएको छ । सोरु गाउँपालिका–४ का गोपाल कामीले अहिले आरन व्यवसाय त्यागेर स्थानीयहरू मजदुरीमा लाग्न थालेको बताए । ‘गुजारा चलाउन मुस्किल भएपछि अधिकांश गाउँका आरन बन्द भएका छन्,’ उनले भने, ‘कतिपयलाई मजदुरीका लागि भारतका विभिन्न ठाउँमा जानुपर्ने बाध्यता भएको छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:३१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सार्वजनिक कार्यक्रममा शाकाहारी खाना

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — जिल्लाको आठबीसकोट नगरपालिकाले सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि निश्चित आचारसंहिता बनाएको छ । नगरपालिकाले नगर तथा वडालगायत विभिन्न संघसंस्थाले गर्ने सार्वजनिक कार्यक्रमका सन्दर्भमा आयोजकले अपनाउनुपर्ने आचारसंहिता बनाएर कार्यान्वयन थालेको हो । 

सार्वजनिक कार्यक्रमको खानपिनदेखि अतिथि सम्मान, सहभागी तथा समय पालनाको सन्दर्भमा आचारसंहिता बनाइएको हो । ३ नम्वर वडाको खदीमा बसेको नगर कार्यपालिकाको बैठकले सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि आचारसंहिता पारित गरेको थियो । नगरभित्र हुने सबै कार्यक्रममा साकाहारी खाना खुवाउने तथा खानेगरी आचारसंहिता बनाइएको छ ।

यसैगरी कुनै पनि सार्वजनिक कार्यक्रममा बढीमा पाँच जनाभन्दा बढी अतिथि नराखिने, धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा बाहेक अतिथिलाई अबिर र खादा लाउन नपाउने त्यसको सट्टामा स्थानीय स्तरमा उत्पादित फूल तथा सामग्रीबाट बनाइएका माला लगाउन सकिने आचारसंहिता बनाइएको छ ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिले बढीमा ३० मिनेट र अन्य अतिथिले १० मिनेट मात्रै मन्तव्य राख्ने, आयोजकले २४ घण्टा अगावै प्रमुख अतिथिलाई खबर गर्नुपर्ने आचारसंहिता पनि बनाइएको छ । पत्रमा उल्लेख भएको समयमा उपस्थित नहुने अर्थात् कार्यक्रम सुरु भएको अवधि भन्दा १० मिनेट ढिला गर्ने प्रमुख अतिथि वा अन्य अतिथिलाई अतिथि बनाउन आयोजक बाध्य नहुनेसमेत आचारसंहिता बनाइएको छ ।

आयोजकले तोकिएको समयभन्दा आधा घण्टामा कार्यक्रम सुरु नगरेमा प्रमुख अतिथि, अन्य अतिथि तथा सहभागी उक्त कार्यक्रममा बस्न बाध्य नहुने गरी पनि आचारसंहिता बनाइएको छ । ‘हाम्रो नगरपालिकाको ५१ प्रतिशत जनसंख्या गरीबीको रेखामुनि छ,’ नगर प्रमुख गोर्खबहादुर केसीले भने, ‘विभिन्न कार्यक्रम गर्दा, अनुगमनमा जाँदा सकिनसकी, भ्याइनभ्याइ मासुको व्यवस्था गर्ने परिपाटी हटाउन आचारसंहिता नै बनाइएको हो ।’ सार्वजनिक कार्यक्रममा खसी, कुखुरा काट्नैपर्ने परिपाटी बनेकाले समस्या भएको उनको भनाइ छ ।

मासुले मात्रै धेरै व्ययभार घट्ने ठहर कार्यपालिकाले गरेको छ । नगरपालिकामा दैनिकजसो कुनै न कुनै कार्यक्रम भइरहेका हुन्छन् । हरेक दिन मासु खाँदा स्वस्थबर्द्धक पनि नहुने र व्ययभार पनि बढ्ने भएकाले आचारसंहिता नै बनाइएको नगर प्रमुख केसीले बताए । यसबाट धेरै मासु खाने संस्कृति घट्ने भनाइ उनको छ । आचारसंहिता नै बनाएपछि समूह, समितिलाई मासुका लागि दुःख गर्नुपर्ने थप खर्च गर्नुपर्ने बाध्यता टरेको छ ।

कार्यक्रममा हुने लापरबाहीलाई रोक्न अतिथि तथा आयोजकलाई पनि आचारसंहिता लगाइएको नगर कार्यपालिकाले जनाएको छ । कार्यक्रमका अतिथि लामो समयसम्म कार्यक्रममा नआइदिने आएर पनि घण्टौं भाषण गर्ने परिपाटीको अन्त्यका लागि अचारसंहिता बनाइएको हो । ‘नगरका धेरै कार्यक्रममा हामी अतिथि र सहभागी हुन्छौं, यस आचारसंहिताले हामीलाई नै कस्न खोजेका हौं,’ नगर प्रमुख केसीले भने । समयमै कार्यक्रम सुरु नहुँदा तथा नसकिँदा कार्यक्रमको भाव नै बिग्रिरहेको भनाइ उनको छ ।

आचारसंहिताअनुसार कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिले सुरुमा मन्तव्य राख्ने छन् त्यो पनि ३० मिनेटभित्र मात्रै । त्यसपछि अन्य अतिथिले मन्तव्य राख्नेछन् । अन्य अतिथिले बोल्ने समयसीमा १० मिनेटको मात्रै राखिएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT