नीति तथा कार्यक्रम घोषणामै सीमित

राजबहादुर शाही

मुगु — छायाँनाथरारा नगरपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा नीति तथा कार्यक्रममा समाबेश गरेका अधिकांश कार्यक्रम घोषणामै सीमित भएका छन् । बढी महत्वाकांक्षी कार्यक्रम समावेश गर्दा कार्यान्वयनमा समस्या देखिएको हो । 

छायाँनाथरारामा वडाध्यक्षको विरोधका कारण नगरसभा ढिलोगरी भएको हो । वडाध्यक्षले सबै वडामा समान रुपले बजेट विनियोजन गरिनुपर्ने भन्दै यसअघि नगरसभा वहिष्कार गरेका थिए ।

सोमबार नगरपालिकाले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को बजेटमा पनि गत वर्षजस्तै केही महत्वाकांक्षी योजना अघि सारिएको छ । गत वर्ष पुरा नभएका कार्यक्रमलाई फेरि कार्यान्वयन गर्नेगरी नीति तथा कार्यक्रममा समाबेश गरेपछि बजेट कार्यान्वयनमा थप चुनौती देखिएको छ । गत वर्ष घोषणा गरिएको ‘नमस्ते रारा’, ‘रारा जाऔं अभियान’ ‘एक छोरी एक खाता’, ‘नगर प्रमुख रोजगार’, ‘गरिबसँग नगर प्रमुख कार्यक्रम’, ‘दुई सन्तान’ लगायत कार्यक्रम कार्यान्वयन हुन सकेनन् । यस वर्ष पनि ती कार्यक्रम समाबेश गरिएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षका लागि नगर प्रमुख रोजगार कार्यक्रममा १ करोड, गरिबसँग नगर प्रमुख कार्यक्रममा ५० लाख, कवर्ड हल तथा खेल मैदान निर्माणमा ७० लाख, एक छोरी एक खाताअन्तर्गत ५ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ । यी सबै कार्यक्रम गत वर्ष पनि घोषणा गरिएको थियो । त्यस्तै भ्यू टावर तथा पार्क निर्माणमा ५१ लाख बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

यस वर्ष करिव ७५ प्रतिशत योजना टुक्रे बनाइएको छ । गत वर्षकै अधिकांश कार्यक्रम अलपत्र परेपछि नगरले विभिन्न योजनामा ३० हजारदेखि १ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । यस वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा ‘एक गाउँ एक सडक’, ‘हिलोमुक्त गाउँ’, ‘उच्च शिक्षा अभियान’ लगायतका महत्वाकांक्षी कार्यक्रम समावेश गरेको छ । नगर सभामा नीति तथा कार्यक्रम पेश गर्दै प्रमुख हरिजंग शाहीले यो वर्ष ‘महिलासँग उप प्रमुख’ कार्यक्रम पनि थप गरिएको जानकारी दिए । कार्यक्रममा महिला शसक्तिकरण, हिंसा न्यूनीकरण, क्षमता अभिबृद्धिलगायत योजना समाबेश गरिएको छ ।

नगरले लोकप्रिय हुने नाममा केही कार्यक्रम तयारी बिना ल्याएकाले कार्यान्वयनमा चुनौती देखिएको वडा नं ७ का वडाध्यक्ष हरिचन्द्र शाहीले बताए । ‘स्थानीयको आवश्कतालाई वेबास्ता गरी कार्यक्रम ल्याइदा गत वर्ष पनि केही कार्यक्रम कार्यान्वयन हुन सकेनन्,’ उनले भने, ‘हामीले यसबारे ध्यानाकर्षण पनि गराएका हौं तर वास्ता नगरी नीति तथा कार्यक्रममा महत्वाकांक्षी कार्यक्रम ल्याइयो ।’

विगत वर्षका टुक्रे कार्यक्रमलाई यस वर्ष प्राथमिता नदिएको नगर प्रमुख शाहीले दावी गरे । यस वर्ष नगर सभामार्फत केही नगर गौरवका योजनासहित ३१ करोड ८५ लाख रुपैयाँको बजेट विनियोजन गरिएको उनले जानकारी दिए । उनका अनुसार १४ वडामा ४५ लाख रुपैयाँका दरले भागबन्डा गरिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २, २०७६ ०९:३५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

दु:ख गरेर संकलन गरेको यार्चा झोलामै थन्कियो

राजबहादुर शाही

(मुगु) — मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको मह गाउँका छिरिङछोर्मे तामाङले पाँचसय गोटा यार्चागुम्बु संकलन गरे । ज्यानको बाजी थापेर कष्टले टिपेको यार्चा अहिलेसम्म बिक्री नहुँदा भने उनी समस्यामा छन् । 

मुगु गाउँका पासाङ तामाङले संकलन गरेका ६५ गोटा यार्चा पनि बिकेको छैन । उनीहरू मात्र होइन, मुगु गाउँका करिब डेढ सय परिवारले संकलन गरेको करोडौं मूल्यको यार्चा झोलामै थन्किएको छ । एक महिनासम्म पाटनमा दुःख गरेर टिपेको यार्चाले बजार नपाउँदा संकलक निराश बनेका हुन् ।

मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाका करिब ४ हजार स्थानीय यार्चा संकलन गर्न पाटन पुगेका थिए । विगत वर्षमा व्यापारी यार्चा किन्न पाटनमा जाने गरेको भए पनि यस वर्ष नजाँदा समस्या भएको हो । लुटपाट र चोरीको डरले यो वर्ष यार्चा व्यापारी पाटन पुगेनन् । अघिल्लो वर्ष ७ सयवटा यार्चा टिपेर पाटनमै बिक्री गरेको छिरिङछोर्मेको भनाइ छ । कुहिने र किराले खाने डरले दिनदिनै यार्चा सुकाउनुपरेको उनी बताउँछन् । ‘यार्चा बेचेर कमाएको रकमले ऋण तिर्ने सोचाइ थियो,’ उनले भने, ‘यस वर्ष त यार्चा नै बिकेन ।’

मुगमकार्मारोङ गाउँपालिका अध्यक्ष छिरिङक्याप्ने लामाले यार्चा बिक्री नहुँदा स्थानीय समस्यामा परेको बताए । तिब्बतका व्यापारीले मूल्य निर्धारण नगर्दा व्यापारीले संकलकबाट यार्चार् किन्ने आँट नगरेको उनी बताउँछन् । ‘सबैको यार्चा झोलामै थन्किएको छ,’ उनले भने, ‘विकासको काम, खेती र पठनपाठन छोडी पाटनमा पुगेका स्थानीय समस्यामा परेका छन् ।’ उनका अनुसार अधिकांश स्थानीय ऋण काडेरै यार्चा टिप्न पाटन पुगेका थिए ।

२० हजार ऋण गरेर यार्चा टिप्न पाटन गए पनि बिक्री नहुँदा सास्ती भएको रिउस गाउँका टाँसी तामाङले बताए । उनले यस वर्ष डेढ सय गोटा यार्चा टिपेका छन् । ३ वर्षयता क्रमिक रूपले यार्चाको मूल्यमा गिरावट आउँदा संकलकले घाटा ब्योहोरेको उनी बताउँछन् । तिब्बतबाट यार्चाको मूल्यसूची पाएपछि व्यापारीले आफूलाई फाइदा हुने गरी यार्चा खरिद गर्ने गरेको उनले जानकारी दिए । पहिल्यै यार्चा खरिद गरेपछि घाटा लाग्ने भएकाले खरिदमा समस्या भएको यार्चा व्यापारी प्रवीण तामाङको भनाइ छ । उनका अनुसार यार्चाको मूल्य वर्षेनि घट्दै गइरहेको छ ।

२०७० सालदेखि यार्चा संकलकको संख्यासमेत घट्दै गएको गाउँपालिका अध्यक्ष लामाले बताए । उनका अनुसार त्यसअघि पाटनमा ८ हजार बढीले यार्चा संकलन गर्ने गरेका थिए । २०७१ सालयता संकलको संख्या घटेको उनको भनाइ छ । मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको पाटन क्षेत्रमा उत्पादन हुने मध्यम खालको यार्चा गत वर्ष प्रतिगोटा ३ सयदेखि ५ सय र ठूलो यार्चा प्रतिगोटा ८ सयदेखि १ हजार रुपैयाँमा बिक्री भएको थियो । व्यापारीले जिल्लाको यार्चा प्रतिकिलो ८ लाखदेखि १२ लाख रुपैयाँमा बिक्री गर्ने गरेका छन् ।

माथिमाथि सर्दै यार्चा
विगतका वर्षमा समुद्र सतहदेखि करिब ४ हजार ५ सय मिटर उचाइमा यार्चा पाइन्थ्यो । केही वर्षयता माथि माथि सर्दै गएको छ । अहिले ५ हजार ५ सयदेखि ५ हजार ६ सय मिटर उचाइमा सरेको डिभिजन वन कार्यालयले जनाएको छ ।

जलवायु परिर्वतन र संकलन क्षेत्रमा फोहर बढ्दै गएपछि यस्तो भएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । यार्चा हरेक वर्ष माथिल्लो क्षेत्रमा सर्दै गएको किम्री गाउँका गुरुछिरिङ तामाङले बताए । उनका अनुसार केही वर्षअघि मुगु गाउँको वरपर यार्चा संकलन हुन्थ्यो । अहिले सानो कोइकी, ठूलो कोइकी, रिमार, टाँकेलगायत क्षेत्रमा यार्चा पाइन्छ । डिभिजन वन कार्यालयका अनुसार पाँच वर्षअघिसम्म करिब ३५ देखि ४० किलो यार्चा पाइने यहाँका पाटनमा उत्पादन पनि घटेको छ ।

कार्यालयका अनुसार अहिले १५ देखि २० किलोसम्म यार्चा संकलन हुने गरेको छ । यस्तै यस वर्ष डिभिजन वन कार्यालयबाट यार्चा खरिद पुर्जी लिने घटेका छन् । यसले सरकारी राजस्वमा समेत गिरावट आएको छ । असार अन्तिम सातासम्म छजनाले मात्र यार्चा खरिद पुर्जी लिएको कार्यालयका सूचना अधिकारी वसन्तकुमारी शाहीले बताइन् । प्रतिखरिद पुर्जी ३० हजारका दरले राजस्व लिइएको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्