बाटौमै सुत्केरी

स्वास्थ्य एकाई स्थापना गरिए पनि भौतिक पूर्वाधार, दक्ष जनशक्ति र उपकरण नहुँदा गाउँमै प्रसूति गराउन कठिन 
तुलाराम पाण्डे

कालिकोट — खाँडाचक्र ११, बदालकोटकी १८ वर्षीया कमला दर्जीलाई गत शुक्रबार बेलुकी ३ बजे सुत्केरी व्यथाले च्याप्यो । दिन घर्किएकाले ३ घण्टा टाढाको जिल्ला अस्पतालमा सुत्केरी गराउन लैजान छिमेकीले स्टेचर खोजी गरे । स्ट्रेचर खोज्दै अबेर भएपछि उनले ७ बजे घरमै छोरी जन्माइन् । 

राति अत्यधिक रक्तश्राव भएपछि गाउँबाट आधा घण्टा टाढा रेगिंलमा बस्ने अनमी यमुना शाहीलाई आफन्तले बोलाए । उनी राति आएर ‘इन्जेक्सन’ दिएपछि रक्तश्राव रोकियो र उनको ज्यान बच्यो । ‘अस्पताल पुर्‍याउनै कठिन छ,’ खाडाचक्र नगरपालिकाले करार सेवा नियुक्त गरेकी अनमी शाहीले भनिन् ‘न सडक छ, न गाउमा सेवा सुविधा छ, गर्भवती महिलालाई धेरै समस्या छ ।’

गत चैत्रमा एसइई दिएकी कमलाले १६ वर्षकै उमेरमा भागी विवाह गरेकी थिइन् । जिल्ला अस्पताल आउने बाटो अप्ठेरो र टाढा भएकाले अस्पताल लैजाने मन भए पनि नसकिएको पति अनुरुपले बताए । स्थानीयलाई प्राथमिक उपचार गर्न स्वास्थ्य इकाई स्थापना गरिए पनि भौतिक पूर्वाधार, दक्ष जनशक्ति र उपकरण नहुँदा गाउँमै प्रसूति गराउन कठिनाइ छ । स्वास्थ्य इकाई भवनको लागि बल्ल टेण्डर भएको वडाध्यक्ष पुष्पराज गिरीले बताए ।

‘गर्भवती महिलालाई स्वास्थ्य संस्थामा पुर्‍याउनै कठिन छ,’ उनले भने, ‘अस्पताल टाढा भएकाले कतिपय महिलाले त बाटौमै बच्चा जन्माउने गरेका छन् ।’ शुभकालिका १ छातीकी २० वर्षीया विमला सुनारलाई असार पहिलो साता प्रसूति व्यथा लाग्यो । स्वास्थ्य संस्था टाढा भएकाले स्वास्थ्य संस्था लिन आफन्तले वास्ता गरेनन् । ३ दिनसम्म पनि बच्चा जन्माउन नसकेपछि गाउँका ६ जना युवाले बोकेर भर्तास्थित स्वास्थ्य संस्था लैजान स्टेचरमा बोके ।

घरबाट २ घण्टा टाढाको बाटोमा पर्ने ओखाडामा उनले छोरा जन्माइन् । स्वास्थ्य संस्था टाढा भएकाले प्रसूति गराउन बोकेर लैजानुपर्ने र हिड्न सक्नेलाई हिडाउँदा पनि बाटोमै असुरक्षित बच्चा जन्माउनुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीय अगुवा जवानसिंह सुनारले बताए ।

दुई साताअघि तिलागुफा ७ छाप्रे माथिवाडाकी २३ वर्षीया एक महिलाले सुत्केरी हुन जाने क्रममा बाटोमै बच्चा जन्माएकी थिइन् । स्वास्थ्य संस्था टाढा हुनु, सडकको पहुँच नहुनु, सडक भए पनि गाडी उपलब्ध नहुनु, अन्तिम अवस्थामा स्वास्थ्य संस्था लैजाने र जाने गर्नुलगायत कारण महिलाले बाटोमै बच्चा जन्माउने गरेका छन् ।

गाउँबाट जिल्ला अस्पताल मान्म पुग्न ३ घण्टा पैदल हिड्नुपर्ने बाध्ययता रहेको खाडाचक्र ४, दलित टोलका अधिकांश महिलाहरूले बाटोमै बच्चा जन्माउने गरेको अधिकारकर्मी बाले विश्वकर्माले बताए । उनका अनुसार एक वर्षमा ताडी दलित टोलका ५ जना महिलाले बाटोमा बच्चा जन्माएका छन् ।

खाडाचक्र ४ की ३८ वर्षीया मीमकोशा विश्वकर्मा, ३३ वर्षीया पवित्रा विक, अम्मिाका विक, व्योति विक, विष्ना विकले ताडीको उकालोमै बच्चा जन्माएका थिए । २५ वर्षीया विष्ना विश्वकर्माको बच्चा पनि बाटैमा जन्मिएको थियो । प्रसूति टाढा भएका खाडाचक्र ११ बदालकोट, वडा नं २ पोरिपाल्नी, वडा नं ४ ताडी बद्रिगाउ, वडा नं ७ पिली र वडा नं १० पाखाको चौकी गाउँका महिला बाटोमा बच्चा जन्माउन बाध्य छन् ।

त्यसैगरी, नरहरिनाथको लालु साझपानी, माल्कोट, दुदुल्ली र उत्छव, भाटगाउ, सान्नीत्रिवेणीको लुयाटा, पचालझरनाको खार्दु, बाझकोट, बोलुगाउका महिला पनि प्रसूति सेवाबाट बञ्चित छन् । खीनको जाफे, शुभकालिकाको छाती, सुकाटियाको हाउडी, महाबैको गेला, औल, गेला बस्ती पनि स्वास्थ्य संस्थाबाटटाढा छन् ।

स्थानीय सरकारले वडामा सामुदायिक स्वास्थ्य इकाइ राखे पनि भौतिक पूर्वाधारको कमी, दक्ष जनशक्ति र उपकरणको अभावले प्रसूति गृह स्थापना गर्न नसकिएको निमित्त जिल्ला स्वास्थ्य प्रमुख कटक महतले बताए । प्रायः बाटोमा बच्चा जन्माए पनि सरकारले दिने सुविधा पाउने र खोप लगाउनुपर्ने भएकाले बाटोमै बच्चा जन्माउनेको रेकर्ड स्वास्थ्य संस्थामा भेटिदैन ।

‘सुविधा लिएपछि बाटोमा जन्मिएको भन्न मिल्दैन,’ खाडाचक्रका नगर स्वास्थ्य संयोजक रविन्द्र सेजुवालले भने ‘अन्तिम अवस्थामा स्वास्थ्य संस्था लैजाने गरिएकाले त्यस्तो समस्या आएको हो ।’ घरमा हुने सुत्केरी दर कम गर्न र ४ पटक गर्भजाँच गर्न प्रोत्साहित गर्नेगरी पोषिलो पिठो र आयोडिनयुक्त नून वितरण कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको उनले जानकारी दिए । स्वास्थ्य संस्था टाढा रहेका गाउँवस्तीलाई लक्षित गरी यस वर्ष खाडाचक्रका ७ वडामा भवन निर्माण सुरु गरिएको उनको भनाइ छ ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार गत वर्ष सुत्केरी हुन नसक्दा धौलागोह, फूकोट, स्युना, चिल्खाया, दाहाका ६ जना महिलाले ज्यान गुमाएका थिए । खाडाचक्रको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार २४ प्रतिशत महिलाले अझै घरमै बच्चा जन्माउने गरेका छन् । मापदण्डअनुसार ४ पटक गर्भजाँच गराउने महिला ३२ प्रतिशत मात्र छन् ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७६ ०९:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जथाभावी सडकले पहिरो

कालीकोटका ३ नगर र ६ गाउँपालिकामा यस वर्ष खनिएका ४३ मध्ये १७ सडकले पहिरोको जोखिम बढाए
तुलाराम पाण्डे

(कालीकोट) — स्थानीय सरकारले जथाभावी निर्माण गरेका अधिकांश सडकका कारण पहिरो खस्ने समस्या बढदै गएको छ । स्थानीय तहमा टोल-टोलमा सडक पुर्‍याउन डोजरमार्फत खनिएका अधिकांश सडकले पहिरो निम्त्याएको हो ।‘पहिरो त पहिले पनि जान्थ्यो,’ सान्नीत्रिवेणी १, का नमराज सुवेदीले भने, ‘यस वर्ष डोजरले खनेका सडकको बेहाल छ, जताततै पहिरो गएर पैदल हिँड्न पनि कठिनाइ भयो ।’

उनका अनुसार सान्नीत्रिवेणी गाउँपालिकाले रकु, मेहेलमुडी र मुम्रालाई कर्णाली करिडोरसँग जोड्न रेगिंल-लुसा, रेगिंल-रकु र सान्नीगाड-मेहेलमुडी शाखा सडक खनेको छ । आसपासका क्षेत्रमा पहिरो खस्ने क्रम बढेको उनी बताउँछन् ।

गाउँपालिका अध्यक्ष डिबी शाहीले यस वर्ष मात्र सडक निर्माणमा ५ करोड रुपैयाँ खर्च भएको जानकारी दिए । जिल्लाका ३ नगर र ६ गाउँपालिकामा यस वर्ष खनिएका ४३ सडकमध्ये १७ सडकले पहिरोको जोखिम बढाएका छन् । वर्षाले माटो गलाएकाले पहिरो गएको शुभकालिका गाउँपालिका उपाध्यक्ष पम्फाकुमारी शाहीले बताइन् । उनका अनुसार सेरिघाटदेखि भर्ता जोड्न बनाइएको सडक भत्किएको छ भने सडक भत्किएपछि डोजर भीरमा अडकएको छ ।

वातावरणीय स्वमूल्यांकनबिना डोजरबाट खनिएका सडकबाट बगाएको ढुंगामाटोले कर्णाली राजमार्ग सुर्खेत(जुम्ला सडक र कर्णाली करिडोर खुलालु(लैफु हुम्ला सडक बिगारेरको छ । रारा-कर्णाली यातायात समिति अध्यक्ष हस्त बमले शाखा सडकबाट बगेको ढुंगा, माटो र पहिरोले कर्णाली राजमार्ग हिलाम्मे हुने गरेको बताए । स्थानीय सरकारले खनेका सडकले ठाउँ-ठाउँमा पिच सडक बिगारेको चालकको गुनासो छ ।

‘स्थानीय सरकारले सडक बिगारे,’ बस चालक निर्मल सुनारले गुनासो पोखे, ‘सडकमा पहिरो खस्दा २/३ दिन बाटो अवरुद्ध हुने गरेको छ ।’ जताततै डोजर लगाएर सडक खन्दा गाडी चल्नेभन्दा पैसा सक्ने काम बढी भएको उनको आरोप छ । स्थानीय तहले खनेका सडकले कर्णाली राजमार्गमा पर्ने दैलेखका मैनीखोला, सियाला, पाली, सांगेताडा, राकमलगायत ठाउँमा सडक विग्रिएको छ । कालीकोटको खाडाचक्र नगरपालिकाले खनेका मेग्र, ताडी, राताडाब, पिली, तिलागुफा नगरपालिकाको बाली, भैसे गौडा, राचुलीलगायत खण्डमा माथिबाट आएको ढुंगा, माटोले सडक बिग्रिएको छ ।

कतिपय ठाउँका फलामे सेफ्टी बार पनि भाँचिएका छन् । जुबिथा हरिचौर हुँदै छाप्रे पुग्ने सडकमा पानी परेलगतै खसेको ढुंगा माटो बगेर कर्णाली राजमार्गको जुबिथा गाल्जेदेखि भैंसेगोडासम्मको सडक २ दिन अवरुद्ध भयो । सडक अवरुद्ध हुँदा रारा जान हिँडेका सय बढी पर्यटक अलपत्र परेका थिए ।

डोजरमार्फत खनिएको लालीघाट(कोटवाडा, रकु(लुसा, आमतडा(रकु, माने(लुयाटा, स्युना(फुकोट, भुराबगर(कोटिलालगायत शाखा सडकले कर्णाली करिडोरमा असर परेको छ । कर्णाली करिडोर निर्माणधीन भएकाले पक्की संरचना नभए पनि कर्णाली राजमार्ग सुर्खेत(जुम्ला ओटासिल कालोपत्रे सडक स्थानीय शाखा सडकले पुरै बिगारेको छ । स्थानीय तहलाई सडक नबिगारेर वातावरणीय पक्ष ध्यान राखी खन्न अनुरोध गर्दा उल्टै धम्की दिने गरेको सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाका एक इन्जिनियर बताउँछन् । कर्णाली राजमार्ग बिगारेको ठाउँमा बनाइदिन स्थानीय तहका सरकारलाई पत्राचार गरिएको जिल्ला प्रशासनले जनाएको छ । जिल्लाका स्थानीय तहले गत वर्ष मात्र सडक निर्माणमा ५० करोड रुपैयाँभन्दा बढी खर्च गरेको महालेखा परीक्षकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

यस वर्ष पनि त्यही हाराहारीको रकम विनियोजन भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७६ १२:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT