नौगाडमा बाढी र पहिरो

मनोज बडू

दार्चुला — लगातारको वर्षाले नौगाड खोलामा बाढी र पहिरो आएको छ । नौगाड खोलामा मंगलबार रातिदेखि बहाव बढेपछि नदीले जमिन कटान गर्नुका साथै आधा दर्जन घरमा बाढीले क्षति पुर्‍याएको छ ।

बाढीले नौगाड खोलाका काठेपुल बगाएसँगै गाउँपालिकाको अधिकांश ठाउँ बाढी र पहिरोको उच्च जोखिममा रहेको स्थानीयले बताएका छन् । नौगाड–४ कपडेका लालमणि ठगुन्नाका दुई घरमा पहिरोले क्षति र होपरीगाडमा रहेको मनवीर ठगुन्नाको एउटा पसल बगाएको छ । नौगाड–१ का खडकसिंह ठगुन्नाको घर पहिरोले पुरिँदा पशुचौपाया, अन्नबालीलगायत अन्य सामग्री पहिरोले पुरिएको नौगाड गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेमसिंह धामीले बताए ।

यसै वर्ष निर्माण सम्पन्न भएका खारको आरसीसी पुल र गोधानी पुल बाढीले बगाउँदा आवतजावत बन्द भएको छ । धुलीगडा र होपरी जोड्ने गरी गत वर्ष झन्डै २० लाख रुपैयाँको लागतमा निर्माण गरिएको कपडे भेलको पर्खाल बगाएपछि खार–धुलिगडा सडक पूरै अवरुद्ध भएको छ । नौगाड–१ मा रहेको गोधानी खोला लघु जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत्गृहमा क्षति पुगेको छ । गोधानी खोला, सेइल खोला, दह खोलामा राखिएका काठेपुल पनि बगाउँदा आवतजावत बन्द भएको इयरकोटका स्थानीय जनकराज भट्टले जानकारी दिए ।

‘होपरीगाड बस्तीका सयौं घर/पसल बाढी र पहिरोको उच्च जोखिममा रहेका छन्,’ नौगाड गाउँपालिकाका अध्यक्ष धामीले भने, ‘राति दुई बजेदेखि खोलामा बाढी आएको हो । बाढीबाट मानवीय क्षति नभए पनि भौतिक भने ठूलो मात्रामा भएको छ ।’ अहिले बाढीपहिरो प्रभावितलाई सुरक्षित स्थानतर्फ व्यवस्थापन गर्ने कार्य भइरहेको उनले बताए ।

बाटो पूरै बगाएर अवरुद्ध पारेपछि प्रहरीलाई प्रभावित ठाउँमा जान कठिनाइ भएको प्रहरीले जनाएको छ । उक्त स्थानमा बिहानदेखि इलाका प्रहरी चौकी गोकुलेश्वरबाट प्रहरी खटिइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय दार्चुलाले जनाएको छ । ‘विभिन्न चौकीबाट बाढी प्रभावित क्षेत्रमा प्रहरी खटाइएको भए पनि सम्पर्क हुन सकेको छैन,’ दार्चुलाका डीएसपी नवराज अधिकारीले भने, ‘यहाँबाट सम्पर्क गर्ने प्रयास गरिरहेका छाैं । सम्पर्क हुन सकेको छैन ।’ मानवीय क्षति भएको खबर आएको छैन । तर, केही घरपरिवार विस्थापित भएको खबर आफूहरूलाई प्राप्त भएको उनको भनाइ छ ।

पुल बगाउँदा परीक्षा स्थगित
नौगाड–६ स्थित नौगाड खोलामा आएको बाढीले पुल बगाएपछि जनहित माविमा सञ्चालन भइरहेको प्रथम चौमासिक परीक्षा स्थगित भएको छ । विद्यालय जान खोलामा निर्माण गरिएको काठेपुल बाढीले बगाएपछि परीक्षा स्थगित गरिएको विद्यालयका सहायक प्रधानाध्यापक प्रेमसिंह ठगुन्नाले जानकारी दिए । बाढीले पुल बगाउँदा विद्यार्थी विद्यालय जानबाट वञ्चित भएका छन् ।

सञ्चारसम्पर्क अवरुद्ध
विद्युतीय उपकरणमा बाढीले क्षति पुर्‍याएपछि नौगाडका केही बस्तीमा सञ्चार सेवा नै अवरुद्ध भएको छ । घाम लागेका बेला मात्रै टेलिफोन सेवा उपलब्ध हुने उक्त बस्तीमा अहिले टेलिफोन सम्पर्क नहुँदा थप समस्या निम्त्याएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालयले इलाका प्रहरी कार्यालय गोकुलेश्वर, प्रहरी चौकी सिप्टी र दल्लेकबाट प्रहरी टोली उद्धारका लागि प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ ।

प्रकाशित : असार २९, २०७५ १०:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बाख्रापालनबाट आत्मनिर्भर

९ बाख्राबाट व्यवसाय थालेका सुरेश गाहामगरसँग अहिले एक सय आठ उन्नत जातका खसी/बोका र बाख्रा छन् 
विप्लव महर्जन

सल्यान — यहाँका किसानले व्यावसायिक बाख्रापालनबाट राम्रो आम्दानी गरेका छन् । बजारको अभाव नहुने र आम्दानी मनग्गे हुने भएपछि किसानको बाख्रापालनमा आकर्षण बढेको हो । यसबाट उनीहरू आत्मनिर्भर बन्दै गएका छन् ।

व्यावसायिक रूपमा बाख्रापालन गर्दै आएका त्रिवेणीका किसान खोपीराम भण्डारीले पालेका बाख्रा । तस्बिर: विप्लव

जिल्ला पशुसेवा कार्यालयबाट १० लाख रुपैयाँ अनुदान लिई सुधारिएको गोठ निर्माण गरेर बाख्रापालन गर्ने ५५ किसान छन् । केही किसानले बाख्रापालनसँगै घाँस खेतीलाई निरन्तरता दिएका छन् । व्यावसायिक बाख्रापालनबाट आएको रकमले घर खर्चसहित छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिंदै आएको किसानको भनाइ छ ।

कालिमाटी गाउँपालिका, दम्दवालीका सुरेश गाहामगर पेसाले शिक्षक हुन् । उनले शिक्षणसँगै चार वर्षदेखि बाख्रापालनलाई निरन्तरता दिएका छन् । सुशांक एग्रिकल्चर फर्ममार्फत ९ बाख्राबाट व्यवसाय थालेका उनीसँग अहिले एक सय आठ उन्नत जातका खसीबोका र बाख्रा छन् । बाख्रापालनबाट वार्षिक पाँच लाख बढी आम्दानी गर्दै आएको उनको भनाइ छ । गाहामगरले बाख्रापालनकै रकमले १२ जनाको परिवार पालिरहेको बताए । नजिकै जंगल हुँदा घाँसको समस्या नभएको र परिश्रम पनि धेरै नभएको उनको भनाइ छ । १५ हेक्टर जग्गामा गरिएको घाँस खेतीबाट पनि आम्दानी बढिरहेको उनले जनाए ।

शारदा नगरपालिका–२ डाँडागाउँका कृष्णराज उपाध्यायले पनि बाख्रापालनबाट वार्षिक तीन लाख बढी आम्दानी गर्दै आइरहेका छन् । तीन वर्षदेखि बाख्रा पाल्न थालेका उनका गोठमा स्थानीय र बोयर जातका ८४ खसी/बोका र बाख्रा छन् । यसै वर्षदेखि आम्दानी दोब्बर हुने उनले जनाए । उनले फर्ममा १८ लाख रकम लगानी गरेको बताए । तीन महिनाअघि २० हजारका दरले ६ बोयर जातका पाठा, ३० हजारका दरले दुई बोका र ८० हजारको मल बिक्री गरेको उनको भनाइ छ । उत्पादित बोयर जातका बोका र पाठापाठी पशु कार्यालयले खरिद गरेर अन्य किसानलाई वितरण गर्दै आइरहेको छ ।

शारदा नगरपालिका–८ मार्केका जीवराज बोहराले समेत सिर्जनशील बाख्रा फार्म खालेर व्यावसायिक बाख्रापालन गरेका छन । ७० बोका र बाख्रा पालिरहेका उनले समेत वार्षिक तीन लाख बढी कमाउँदै आएको बताए । ‘बाख्रापालनबाट ६ जनाको परिवार सजिलै पाल्दै आएको छु,’ उनले भने, ‘फर्ममा दुई जनालाई रोजगारी पनि दिएको छु ।’

व्यावसायिक बाख्रापालनमा लागेपछि राम्रै आम्दानी भएको कुमाख गाउँपालिका–२, स्विकोटकी सम्झना बुढाथोकीले बताइन् । यसमा लागेपछि परिवार पाल्न सजिलो हुनुका साथै रकम बचत गर्ने अवसर मिलेको उनको भनाइ छ । ‘पहिले चार/पाँचवटा पाल्दा खासै कमाई हुन्थेन । बिक्री गर्दा घरखर्च चलाउन गाह्रो हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘व्यावसायिक रूपमा लाग्दा मनग्गे कमाइ भइरहेको छ ।’

जिल्ला पशु कार्यालयका प्रमुख डा. बालकुमार श्रेष्ठले किसानका लागि उन्नत बीउबिजन कार्यक्रमअन्तर्गत किसानलाई विभिन्न अनुदान दिंदै आएको बताए । उनले दुई वर्षको अवधिमा झन्डै दुई सय बोयर जातका उन्नत बोका र पाठी वितरण गरेको जानकारी गराए । उनका अनुसार जिल्लाभरि ५ लाख ४७ हजार ५ सय ९४ खसी/बोका र बाख्रा छन् । पशुपालनमा लागेका करिब ८० प्रतिशत किसानले बाख्रापालन गरेका छन् ।

बोकाबाट मासिक २ लाख
त्रिवेणी गाउँपालिकाको लुहामस्थित त्रिवेणी बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाले उन्नत जातको बोकाबाट मासिक दुई लाख आम्दानी गर्दै आएको छ । सहकारीले जमुनापारि जातको बोका ल्याएको ९ महिनामै १८ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको जनाएको छ ।

स्थानीय जातका बाख्रामा गर्भधारण गराएबापत मासिक दुई लाख बढी आम्दानी हुँदै आएको सहकारीका सदस्य टीकाराम केसीले बताए । उनका अनुसार बोकाबाट गर्भधारण गराएबापत बाख्रापालक किसानबाट रकम लिने गरिएको हो । सहकारीभित्रका सदस्यले पालन गरेको बाख्रालाई गर्भधारण गराएबापत ६ सय र सहकारी बाहिरका किसानबाट ६ सय ५० रकम लिने गरिएको छ । उन्नत जातको बाख्रामा उन्नत जातको बोकाबाट गर्भधारण गराउँदा जन्मने पाठापाठीसमेत उन्नत जातका हुने गरेको किसानको भनाइ छ ।

गर्भधारणका लागि त्रिवेणी गाउँपालिकाको फलाबाङ, सिम्ख, ढुंगेबजार, काभ्रालगायतका गाउँबाट बाख्रा ल्याएर किसान सहकारीमा आउने गरेका छन् ।

पशु सेवा कार्यालयको सहयोगमा सहकारीले बोका खरिद गरेको हो । बोकाबाट आम्दानी भएको रकमबाट कृषकलाई ऋण प्रवाह गरिरहेको उनको भनाइ छ । ‘बेलनबाट राम्रो आम्दानी भएपछि अर्को उन्नत जातको बोका ल्याउने तयारी गरेका छौं,’ सदस्य केसीले भने, ‘जमुनापारि र स्थानीय जातको क्रस गराउँदा पाठापाठी पनि उन्नत जातकै जन्मने गरेका छन् ।’ सहकारीमा एक सय सात सदस्य छन् । सहकारीमा आबद्ध अधिकांशले बाख्रापालन गरिरहेका छन् ।

प्रकाशित : असार २९, २०७५ १०:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT