पहिराेले पैदल बाटो हिँड्न पनि कठिन

अधिकांश गोरेटो बाटो माथिबाट खसेको पहिरोले भत्किएका छन्
मेनुका ढुंगाना

अछाम — रामारोशन गाउँपालिका–७ सुतारमा २ वर्षको अवधिमा ग्रामीण सडकबाट खसेको पहिरोमा परी ६ बालबालिकाको मृत्यु भइसकेको छ । गत वर्ष सुतारका स्थानीय कृष्ण सिंहकी ५ वर्षीया छोरी पूजा सिंहको सडकमा खस्दै गरेको पहिरोको ढुंगा लागेर ज्यान गयो ।

अर्का स्थानीय मानसिंह अयडीकी ४ वर्षीया छोरी निर्मलाको सडकमा जमेको पानीमा डुबेर मृत्यु भएको थियो । ‘डोजर प्रयोग गरेर जथाभावी सडकको ट्रयाक खोल्दा २ वर्षमा ६ बालबालिकाले ज्यान गुमाउनुपर्‍यो,’ स्थानीय एकेन्द्र साउदले भने ।

वर्षाद्मा सडकको पहिरो खसेर गोरेटो बाटोमा पैदल हिँड्न पनि कठिन छ । अधिकांश गोरेटो बाटो माथिबाट खसेको पहिरोले भत्किएका छन् । पैदल हिँड्ने गोरेटो बाटो माथिबाट डोजरद्वारा सडक बनाउँदा अधिकांश गोरेटो बाटो अवरुद्ध भएका हुन् । वृद्धवृद्धा र बालबालिकालाई त यस्तो बाटोमा हिँड्नै सास्ती छ ।

Yamaha

सदरमुकाम मंगलसेनसँगै जोडिएको पीपलतोली बस्तीमा आवतजावत गर्ने बाटो नै बन्द भएको छ । २५ घर रहेको उक्त टोलमा जाने गोरेटो बाटोमै सडक निर्माण हुँदा गोरेटो बाटो खोलामा परिणत भएको स्थानीय कोषराज ढुंगाना बताउँछन् । ‘पहिरोको कारण अस्पतालको क्वाटर र पीपलतालीका दर्जनौं घर जोखिमा छन्,’ ढुंगानाले भने, ‘बाटोमै पहिरो जाँदा पानी परेको दिन केटाकेटी विद्यालय जान पाउँदैनन् ।’

यस टोलका २७ जना बालबालिका पानी परेको दिन स्कुल नजाने गरेको स्थाानीयले बताए । ‘सिकिस्त बिरामी, गर्भवती, सुत्केरी र वृद्धवृद्धालाई अस्पताल लैजाने बाटो छैन,’ स्थानीय धनसरा सुवेदीले भनिन्, ‘आमा समूहले पटक–पटक मर्मतको माग गर्दा पनि कसैले वास्ता गरेका छैनन् । हाम्रा केटाकेटी स्कुल जानबाट वञ्चित छन् ।’ स्थानीय तहले गाउँ–गाउँमा सडक निर्माणलाई प्राथामिकतामा पारेका छन् । तर सडक निर्माणको मापदण्ड कुनैपनि स्थानीय तहले कार्यान्वयन गरेका छैनन् । स्थानीय तह आफैंले पनि सडक निर्माणको कुनै मापदण्ड बनाएका छैनन् । उपभोक्ता समिति र दलका नेतालाई जहाँ मन लाग्यो त्यहीँ सडक निर्माण भइरहेको स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन् । ‘गाउँका जान्नेबुझ्नेहरू नै आफ्नो घरछेउमा सडक लैजान खोज्छन्,’ सुतारका स्थानीय लाल चँदाराले भने, ‘डोजर प्रयोगमा कडाइ नगरेसम्म विकासको सट्टा विनाश मात्र हुने देखिन्छ ।’

मापदण्ड बनाएर मात्रै नयाँ ट्रयाक खोल्न डोजर प्रयोगका लागि अनुमति दिनुपर्ने भए पनि यो नियम कार्यान्वयन हुन नसकेको इन्जिनियर माधव अधिकारी बताउँछन् ।

प्राविधिक अध्ययन नगरी जथाभावी निर्माण गरिएका सडक र त्यहाँ प्रयोग गरिएका डोजरकै कारण पहिरोको जोखिम बढेको जिल्ला विपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजनाले जनाएको छ । डोजरको प्रयोगपछि अछामका २० बस्ती पहिरोको उच्च जोखिममा छन् ।

६१ भन्दा बढी बस्तीलाई प्रभावित क्षेत्रका रूपमा राखिएको छ । सो योजनाअनुसार १७ हजार ४७६ घरधुरी प्रभावित सूचीमा छन् । त्यस्तै, जिल्लाका ६७ विद्यालय, १५ स्वास्थ्य संस्था, एक सय ३२ खानेपानीका धारा, ४८ कुलो, २१ पानीघट्ट र १४ लघु जलविद्युत् आयोजना पहिरोको उच्च जोखिममा रहेको प्रतिकार्य योजनामा उल्लेख छ ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भीमदत्त संग्रहालय बन्दै

सरकारले पहिलो पटक विकास बजेट छुट्याएर सहिद पन्तको नामबाट संग्रहालय र आदर्श ग्राम निर्माण सुरु गरेको हो ।
डीआर पन्त

डडेलधुरा — सहिद भीमदत्त पन्तका नामबाट उनको जन्मस्थल अमरगढी नगरपालिकाको कारीगाउँमा संग्रहालय र आदर्श बस्ती निर्माण कार्य सुरु गरिएको छ । सरकारले पहिलो पटक विकास बजेट छुट्याएर सहिद पन्तको नामबाट संग्रहालय र आदर्श ग्राम निर्माण सुरु गरेको हो ।

सहिद भीमदत्त पन्त संग्रहालय निर्माण हुने उनको डडेलधुरा अमरगढीस्थित पुख्र्याैली घर । तस्बिर : डीआर । कान्तिपुर

पन्तले सात दशकअघि सुदूरपश्चिमबाट किसान, दलित र गरिबका पक्षमा सशस्त्र क्रान्ति सुरु गरेका थिए ।

यसअघि भीमदत्त प्रतिष्ठानमार्फत खर्च हुने गरी सरकारले बजेट विनियोजन गर्दै आएको थियो । अहिले अमरगढी नगरपालिका र प्रदेश सरकारको साझेदारीमा संग्रहालय र आदर्श बस्ती निर्माण कार्य सुरु गर्न लागिएको छ । पन्तको जन्मस्थल कारीगाउँमा १६ कोठे भवन भाडामा लिएर काम सुरु गरिएको छ । निर्माणको सबै रेखदेख र जिम्मेवारी अमरगढी नगरपालिकाले लिने गरी प्रदेश सरकारले उक्त योजनामा बजेट छुट्याएको छ ।

‘उनको जन्मस्थल अमरगढी कारीगाउँमा संग्रहालय र आदर्श बस्ती निर्माण कार्य सुरु गरिएको हो,’ अमगरगढी नगरपालिका प्रमुख विश्वेश्वर ओझाले भने, ‘संग्रहालय निर्माणको प्रारम्भिक काम सुरु भइसकेको छ ।’ सहिद पन्तको घरलाई नै संग्रहालयमा परिणत गर्न आवश्यक पूर्वाधार र गुरुयोजना निर्माणका लागि विज्ञहरूको टोलीलाई जिम्मा दिइएको प्रमुख ओझाले जानकारी दिए । उनले भने, ‘संग्रहालयसँगै आदर्श बस्ती निर्माण कार्य पनि सुरु भएको छ ।’

दुवै योजनाको विस्तृत अध्ययनपछि प्रदेश सरकार र अमगरगढी नगरपालिकाले आवश्यक बजेट विनियोजन गर्ने जानकारी ओझाले दिए । विज्ञहरूको अध्ययनपछि मात्र ठूलो बजेट विनियोजन गरेर निर्माण कार्य सुरु गर्ने प्रमुख ओझाले बताए । संग्रहालय निर्माणका लागि प्रदेश सरकारले १५ लाख र अमरगढी नगरपालिकाले ८ लाख खर्च गर्ने भएका छन् ।

संग्रहालयमा ७ सालको क्रान्ति, भीमदत्त पन्तले गरेको किसान आन्दोलन, नुन आन्दोलन र जातीय छुवाछूत विरुद्धको आन्दोलनमा प्रयोग भएका सामग्री र जानकारी राखिनेछ । उनले कञ्चनपुरको बेलौरी र ब्रह्मदेवमा गरेको सशस्त्र आन्दोलनमा प्रयोग भएका हतियारको पनि खोजी गरी संग्रहालयमा ल्याउन आवश्यक अनुसन्धान गरिने भएको छ ।

उनको हत्या भएको स्थल डडेलधुरा र डोटी सिमानाको गलेकमा रहेका भीमदत्त पन्तसँग सम्बन्धित वस्तु पनि संग्रह गरिने जानकारी अमरगढी नगरपालिकाले दिएको छ । ‘यो ठूलो परियोजना हो,’ अमरगढी नगरपालिका प्रमुख ओझाले भने, ‘तत्काल नगरपालिकाले विस्तृत अध्ययन गरी संग्रहालय र आदर्श बस्ती निर्माणका लागि स्रोत जुटाउनेछ ।’ डडेलधुरा सदरमुकामसँगै जोडिएको सहिद भीमदत्त पन्तको जन्मस्थल कारिगाउँमा संग्रहालयसँगै होमस्टे पनि सुरु गरिने भएको छ ।

होमस्टे निर्माणका लागि अमरगढी नगरपालिकाले स्थानीय बासिन्दासँग आवश्यक परामर्श सुरु गरिसकेको छ । नगरपालिकाले नै सञ्चालन गर्ने गरी होमस्टे सुरु हुने जानकारी अमरगढी नगरपालिकाले दिएको छ । सुरुमा स्थानीयका घर भाडामा लिएर होमस्टे सुरु गर्न लागिएको बताउँदै ओझाले भने, ‘मापदण्ड अनुसार स्थानीयले पनि होमस्टे सञ्चालन गर्न सक्नेछन् ।’

सहिद भीमदत्त पन्तले क्रान्ति सुरु गरेको ६० वर्षपछि नेपाल सरकारले उनलाई ७ वर्षअघि सहिद घोषणा गरेको थियो । राजा, राणा र कांग्रेसबीच भएको दिल्ली सम्झौताले जनताको हात सदैव तल परेको बताउँदै उनले ७ सालको क्रान्तिपछि सामाजिक क्रान्ति सुरु गरेका थिए ।

भीमदत्त संग्रहालयले जिल्लाको पर्यटकीय विकासमा ठूलो टेवा पुर्‍याउने विश्वास स्थानीय व्यवसायीहरूले गरेका छन् । प्रचार–प्रसारको अभावमा नेपाल एकीकरणको ऐतिहासिक किल्ला ओझेलमा परेको बताउँदै स्थानीय व्यावसायीहरूले भीमदत्त संग्रहालय, अमरगढी किल्ला, घटाल बाबा क्षेत्र, उग्रतारा दर्शन र प्राचीन डोटी राज्यको राजधानी अजयमेरु कोटलाई जोडेर एकीकृत विकास गर्न नगरपालिकासँग माग गरेका छन् ।

भीमदत्त संग्रहालय तथा आदर्श बस्तीसँग जिल्लाका प्रमुख पर्यटकीय र ऐतिहासिक क्षेत्रलाई जोडेर एकीकृत विकास गर्न सके जिल्लाको विकासमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हुन सक्छ’ डडेलधुराका अगुवा पर्यटन व्यवसायी दानबहादुर भण्डारीले भने, ‘नगरपालिकाले सुरु गरेको कार्यले जिल्लाको पर्यटन विकासको ढोका खुल्नेछ ।’

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT