जीवनजल छैन स्वास्थ्य संस्थामा

स्वास्थ्य संस्थामा औषधिको अभाव भएसँगै निजी मेडिकलमा भीड लाग्न थालेको छ
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — जिल्लाका सबै स्वास्थ्य संस्थामा सरकारले उपलब्ध गराउनुपर्ने नि:शुल्क औषधि जीवनजललगायत अत्यावश्यक औषधिको अभाव भएको छ । औषधिको अभाव हुँदा बिरामीहरू निजी मेडिकलमा महँगो मूल्य तिर्न बाध्य छन् । 

बझाङका स्वास्थ्य संस्थामा औषधिको अभाव भएपछि निजी क्लिनिकमा लागेको बिरामीको भीड । तस्बिर : वसन्तप्रताप

सिक्स कि कमोडिटिज भनिने ६ प्रकारका मुख्य तथा अत्यावश्यक औषधि जीवनजल र जिंक चक्कीसमेत सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा छैनन् । अभावका कारण बिरामीहरूले सितैमा पाउनुपर्ने औषधि पनि महँगो मूल्यमा खरिद गर्नु परिरहेको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् । वर्षातको समयमा बढी देखिने झाडापखाला रोगका बिरामीको संख्या बढिरहेका बेला प्रारम्भिक उपचारका लागि नभई नहुने यस्ता औषधिको अभाव हुँदा समस्या बढेको हो ।

Yamaha

‘स्वास्थ्य चौकीमा जीवनजल पनि पाइँदैन,’ तल्कोट गाउँपालिकाकी रूपा सुनारले भनिन्, ‘निजी मेडिकलमा जाँदा दस थरी औषधि दिएर सामान्य बिरामीबाट चर्काे शुल्क असुल्छन्,’ उनले सामान्य पखाला लागेको आफ्नो बच्चाको उपचार गर्नका लागि एक हजार ८ सय खर्च गर्नुपरेको बताइन् ।

तल्कोट गाउँपालिकाको स्वास्थ्य शाखा प्रमुख सिद्धराज भण्डारीले गाउँपालिकाले खरिद गर्न अनुमति नभएको र नि:शुल्क औषधिहरू जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले उपलब्ध नगराएका कारण लामो समयदेखि अभाव भएको बताए । उनले भने, ‘जिल्लामा माग गर्‍यो भने हामीसँग ढुवानी गर्ने रकम हुँदैन, कसरी ल्याउने भन्ने जवाफ आउँछ, गाउँपालिकालाई यस्ता औषधि खरिद गर्ने अनुमति नै छैन ।’

गाउँपालिकाभरिका स्वास्थ्य संस्थामा आउने बिरामीमध्ये १५ देखि २० प्रतिशतको हाराहारीमा पखाला र पानीजन्य रोगका बिरामी हुने गरेको बताउँदै उनले भने, ‘धेरै समस्या भइसक्यो, अब त नियममा जे भए पनि गाउँपालिका आफैंले खरिद गर्ने कि भन्ने सोचिरहेका छौं ।’ उनले सिक्स कि कमोडिटिजभित्र पर्ने र गर्भवती महिलालाई दिइने आइरन चक्की र धेरैले प्रयोग गर्ने परिवार नियोजनका साधनहरू डिपो, पिल्स र कण्डम जस्ता वस्तुको पनि अभाव रहेको बताए ।

जिल्लाकै सबैभन्दा बढी जनसंख्या रहेको बुंगल नगरपालिकामा माथिका बाहेक सिटामोल, मेट्रोनिडाजोल, एमोक्सासिलिन, एमक्लोर र बच्चाहरूको उपचारका लागि प्रयोग हुने सिरप (झोल औषधि) हरूको समेत अभाव छ । ‘नगरपालिकाको स्टोरमा कुनै पनि औषधि छैन । स्वास्थ्य संस्थाहरूमा पनि यस्ता औषधि सकिएका छन्,’ बुंगल नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखा प्रमुख वीरबहादुर धामीले भने, ‘खरिदका लागि पहल त गरेका हौं तर रकम निकासा प्रक्रियामा ढिलाइ भएकाले तत्काल खरिद गर्न सकिएको छैन ।’ स्वास्थ्य संस्थामा औषधिको अभाव भएसँगै निजी मेडिकलमा भीड लाग्न थालेको छ ।

‘कुनै–कुनै दिन त दैनिक ६०/७० जनासम्म बिरामी आइरहेका छन्,’ पछिल्लो एक महिनादेखि मेडिकलमा बिरामी चाप बढ्दै गएकामा एकजना मेडिकल सञ्चालक अशोक मल्लले भने, ‘पानीजन्य
रोगको संक्रमणबाट पीडित भएकाहरू धेरैआउने गरेका छन् ।’ उनले मेडिकलमा सरदर दैनिक ३० देखि ३५ जनासम्म बिरामी आउने गरेको बताए ।

यता जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका निमित्त प्रमुख भानुभक्त जोशीले भने अत्यावश्यक मानिने जीवनजल, जिंक चक्कीलगायत ६ प्रकारका औषधिहरू जिल्लामा रहेको तर स्थानीय तहमा ढुवानी गर्ने खर्च कार्यालयमा नहुने भएकाले नपठाएको बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०९:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बगर बने जिउला

सेती नदीले १० वर्षमा ५ हजार रोपनीभन्दा बढी खेत बगाइसकेको छ । नदी किनारका ६ गाउँका सयौं स्थानीय विस्थापित भएका छन् ।
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — दस वर्षअघिसम्म जयपृथ्वी नगरपालिकाको रुइनाबगरकी शंखधारा जोशीको परिवार ‘हुने खानेमा’ गनिन्थ्यो । छानापरीमा रहेको १० रोपनी खेतमा वार्षिक २५ क्विन्टल धान फल्थ्यो । त्यो उत्पादनले खानलाई छेलोखेलो थियो ।

सेती नदीको कटानले बर्सेनि खुम्चिँदै गएको बझाङ, मस्टाको जिउलो र जोखिममा परेका घरहरू । तस्बिर : वसन्तप्रताप

धान बेचेरै वर्षमा ८०/९० हजार नगद भित्रिन्थ्यो । जिल्लाकै उर्वर मानिने उनको खेतमा त्यही हाराहारीमा गहुँ फल्थ्यो । छरछिमेकी साह्रोगाह्रो पर्दा शंखधाराकै परिवारलाई सम्झिन्थे ।

प्रकृतिले उनको परिवारको खुसी धेरै टिक्न दिएन । सेती नदीको कटानले उब्जाउ खेत बर्सेनि बगाउँदै लग्यो । ०७३ सम्म आइपुग्दा छानापरीमा रहेको सबै खेत बगायो ।

हेर्दाहेर्दै उनको परिवार सुकुम्बासी भयो । सडकमा काम गर्दै गरेको अवस्थामा भेटिएकी शंखधाराले भनिन्, ‘पहिलाका दिन सम्झँदा सपना जस्तो लाग्छ । अहिले त मजदुरी गरेको दिन मात्र चुलो बल्छ । नत्र भोकै सुत्नुपर्छ ।’

१० वर्षकै अवधिमा सुकुम्बासी बन्नेमा रुइनाबगरमा शंखधारा मात्र एक्ली होइनन् । सेती नदीको कटानले यहाँका ५० परिवारको ५ सय रोपनीभन्दा बढी जमिन बगर भइसकेको छ । १५ परिवारको हालत शंखधाराको जस्तै छ ।

सेतीको कटान जारी रहेकाले प्रत्येक वर्ष सुकुम्बासीको संख्या थपिँदो छ । स्थानीय प्रयागराज जोशी भन्छन्, ‘जिउलो (धान फल्ने फाँट) को बीचमा सिँचाइ कुलो थियो । नदीले काटा कुलो नै बग्ने अवस्थामा पुगिसक्यो । कटान रोक्न कुनै उपाय अपनाइएन भने दुई तीन वर्षभित्रै गाउँका सबै सुकुम्बासी भइसक्छन् ।’

धेरैजना नदी कटानले सुकुम्बासी हुने लाइनमा छन् । नदी नियन्त्रणका लागि कुनै पनि प्रयास नगरिँदा जिल्लाको अन्न भण्डारका रूपमा रहेका सेती किनारका ५० भन्दा बढी फाँट जोखिममा परेका छन् ।

जयपृथ्वी नगरपालिकाको भोपुर गाउँको त बस्ती नै उठ्ने खतरा छ । यो गाउँको नजिकै रहेको कालाखालीमा २०३६ सम्म विमानस्थल सञ्चालनमा थियो । त्यो भन्दा वर स्थानीयका खेत थिए । बर्सेनि हुने नदी कटानले विमानस्थलको नामोनिसान मेटाइसक्यो । स्थानीयका २ सय ५० रोपनीभन्दा बढी खेत कटान गर्दै नदी गाउँतिर सोझिएको छ ।

घरै बगाउने डरले स्थानीयलाई ठूलो पानी पर्दा निद्रा पर्न छाडेको ईश्वरनाथ जोशीले बताए । उनले भने, ‘खाने खेत त बगायो बगायो । अब घर पनि नरहने भयो । कुन बेला सेती नदी गाउँमा पस्ने हो भन्ने डरले ठूलो पानी परेको दिन सुत्नै सकिँदैन ।’

यहाँका १३ घर कटानको उच्च जोखिममा रहेको स्थानीय रमेश केसीले बताए । उनले नदी नियन्त्रणका लागि जलउत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण कार्यालयमा पटकपटक धाए पनि समस्याको सुनुवाइ नभएको बताए ।

‘कमिसनको सेटिङ मिलाउन सक्नेहरूको एकै ठाउँमा ५/ ६ पटकसम्म पनि योजना परेका छन् । हाम्रो गाउँ नै बग्न लागिसक्यो । कसैले हेरिदिएको छैन,’ उनले भने । सेती नदीको कटानले मस्टा गाउँपालिकाको जिन्नाडा, जाल्तडी, जयपृथ्वी नगरपालिकाको साइलाबगर, सुवेडा, गोलाई बस्टी, डिलबगर, सुतिया, थलाराको आमबगर, मालुमेला, पाराकाट्ने दगाजी र केदार स्युँ गाउँपालिकाको झोता र देउरालगायतका ठाउँमा पनि कटान तीव्र पारेकाले हजारौं रोपनी उब्जाउ खेत बग्ने खतरा रहेको स्थानीयले बताएका छन् ।

जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको तथ्यांकअनुसार सेती नदीले प्रत्येक वर्ष २ हजार रोपनीको हाराहारीमा उब्जाउ भूभाग बगाउने गरेको छ । सेतीले १० वर्षयता ५ हजार रोपनीभन्दा बढी जमिन बगाएको र किनारामा रहेका ६ भन्दा बढी गाउँ विस्थापित भएको जिल्ला कृषि विकास अधिकृत राजेशकुमार केसीले बताए ।

उनले भने, ‘सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने क्षेत्र त्यही हो, तर नदी कटानका कारण प्रत्येक वर्ष बेंसी क्षेत्रको जमिनको क्षेत्रफल घट्ने क्रममा छ ।’ नियन्त्रणको प्रभावकारी प्रयास नगरिए बझाङका जिउलाहरू केही वर्षभित्र बगरमा परिणत हुने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ १०:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT