सम्पत्तिमा महिला स्वामित्व बढ्दै

मनोज बडू

दार्चुला — कानुनले पैतृक सम्पत्तिमा महिला–पुरुषको समान अधिकार स्थापित गरेको भए पनि व्यावहारिक रूपमा भने उक्त नियम लागू हुन सकेको थिएन । पछिल्ला वर्षहरूमा महिलाको नाममा जग्गा दर्ता गरे राजस्व शुल्कमा छुट दिइन थालेपछि पैतृक सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढ्दै गएको छ ।

जिल्ला मालपोत कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा २ सय २१ महिलाको नाममा जग्गा दर्ता भएको छ । अघिल्लो वर्ष एक सय ७१ जना महिलाले आफ्नो नाममा जग्गा दर्जा गराएको तथ्यांक छ ।


जिल्लामा लागू भएको मुक्त हलिया कार्यक्रमको जग्गा खरिद गर्दा महिला–पुरुषको जग्गा दर्ता अनिवार्य गरिएकाले अचल र पैतृक सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढ्दै गएको मालपोतका सूचना अधिकारी नरबहादुर ठगुन्नाले बताए । सरकारले महिलाको नाममा सम्पत्ति दर्ता गरे राजस्व छुट दिने प्रावधान लागू गरेदेखि अहिलेसम्म ३ हजार ४ सय १९ महिलाहरूले आफ्नै र सामूहिक रूपमा जग्गा दर्ता गराएको उनी ठगुन्ना बठाउँछन् ।

Yamaha


सामाजिक चेतना र शिक्षामा महिलाको पहुँच भएसँगै महिलाहरूको सम्पत्तिमा स्वामित्व बढ्दै गएको हो । सरकारले सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढाउनका लागि महिलाको नाममा जग्गा पास गर्दा २५ प्रतिशत राजस्वमा छुट दिएपछि महिलाहरू सम्पत्तिको मालिक भएका हुन् । हिमाली जिल्लामा महिलाको नाममा जग्गा दर्ता गरे दस्तुरमा ५० प्रतिशत राजस्व छुट दिने सरकारी नियम छ ।


पैतृक सम्पत्तिमा समान अधिकार कार्यान्वयन हुन थालेपछि घरपरिवारमा महिलाहरूको आत्मविश्वास बढेको मालिकार्जुन गाउँपालिका–७ उकुका तिला लुहारले बताइन् । ‘यसअघि पतिको विश्वासकै भरमा चल्नुपथ्र्यो,’ उनले भनिन्, ‘जब पतिको नाममा रहेको जग्गाको पुर्जामा मेरो नाम पनि थपिँदा खुसी लागेको छ । अहिले वास्तविक सम्पतिको मालिक हामी दुवै हौं भन्ने लागेको छ ।’


अहिले पनि यहाँको समाजमा पुरुषले घर बाहिरको काम गर्ने र पारिवारिक भार महिलाकै टाउकोमा छोड्ने चलन छ । ‘लोग्ने मानिस कमाएर घरमा पुगाइसकेको सोच्छन् । तर घरधन्दा समाल्नु कति गाह्रो हुन्छ, आफूलाई मात्र थाहा छ,’ महाकाली नगरपालिका–२ जानकी साहुले भनिन्, ‘कहिलेकाहीं परिवारको छाक टार्न नै समस्या हुन्छ । तर घरका पुरुषहरूलाई थाहै हुँदैन ।’


हातभरि ठेला बस्ने गरी काम गरेर जोडेको सम्पत्तिमा समेत आफूहरूको अधिकार नहुँदा महिलाहरू परनिर्भर हुनुपर्ने अवस्था थियो । तर, अहिले बिस्तारै सम्पत्तिमा स्वामित्व
बढ्दा खुसी लागेको महिलाहरू बताउँछन् । सम्पत्तिमा महिलाको अधिकार नहुँदा विभिन्न हिंसा भोग्नुपर्ने बाध्यता उस्तै हुन्छ ।


तर पछिल्लो समय महिलाहरूको अवस्था बिस्तारै परिवर्तन हुँदै गएको उनले बताइन् । भूमिमा महिलाको स्वामित्व बढाउने उद्देश्यले सरकारले ०६९ सालमा ‘संयुक्त पुर्जा’ को अवधारणा अघि सारेको थियो । सुरुमा जनचेतना अभावले पुर्जा बनाउन ज्यादै न्यून इच्छुक भएका थिए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ १२:५९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

३ दिनमा ३ मृत फेला

‘घटना शंकास्पद देखियो’ –डीएसपी
मनोज बडू

दार्चुला — जिल्लाका विभिन्न स्थानमा ३ दिनमा ३ जना मृत फेला परेका छन् । राति घरमा एक्लै सुतेको अवस्थामा मार्मा गाउँपालिका १, घोल्जरमा ४५ वर्षीय अंबिरसिंह ठगुन्ना मृत अवस्थामा भेटिए ।

सोमबार बेलुका महाकाली नगरपालिका ४, बंगाबगडकी १९ वर्षीया कोमल बुदियालको शव महाकाली नदीकिनार पारिपट्टि भारतको बलुवाकोटमा भारतीय प्रहरीले फेला पारेको थियो । यस्तै, आइतबार नौगाड गाउँपालिका ६ धुलिगडाको खोला किनारमा नौगाड २ की १५ वर्षीया राधिका धामीको शव फेला परेको थियो ।

मार्मा गाउँपालिका १, घोल्जरमा मंगलबार बिहान घरभित्रै मृत अवस्थामा फेला परेका ठगुन्नाको शरीरमा चोट र घटनास्थलको प्रकृति हेर्दा हत्या आशंका गरिएको छ । घटनास्थल वरिपरि रगत भएकाले हत्या गरिएको हुनसक्ने प्रहरीले जनाएको छ ।

गुल्जरको घोल्जरस्थित स्वास्थ्य चौकीका कार्यालय सहयोगीसमेत रहेका ठगुन्ना र सुस्त श्रवण भएका ७८ वर्षीय बुबा मात्रै भएको पारिवारिक स्रोतले जनाएको छ ।

मंगलबार बिहान ८ बजे प्रहरीलाई जानकारी भएको र राति सुतिरहेका बेला हत्या गरिएको आशंका रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ ।

घटनाको अनुसन्धान गर्न जिल्ला प्रहरी कार्यालय र इलाका प्रहरी कार्यालय गोकुलेश्वरबाट २ प्रहरी निरीक्षकको नेतृत्वको टोली घोल्जर पुगेको छ । इलाका प्रहरी कार्यालय गोकुलेश्वर र लटिनाथको टोली मंगलबार दिउँसो र जिल्ला प्रहरीको टोली सोमबार दिउँसो अबेर घटनास्थल पुगेको हो ।

प्रहरीले बुधबार बिहान घटनास्थलको मुचुल्का तयार गरी पोस्टमार्टमका लागि गोकुलेश्वर अस्पताल ल्याएको दार्चुलाका डीएसपी नवराज अधिकारीले जानकारी दिए । ‘घटना निकै शंकास्पद देखिएपछि खलंगा, गोकुलेश्वर र लटिनाथबाट ठूलो संख्यामा प्रहरी परिचालन गरी अनुसन्धान थालिएको छ,’ उनले भने, ‘घटनाको बारेमा मंगलबारदेखि नै अनुसन्धान थालिएको र अहिलेसम्म प्रगति भने केही हुन सकेको छैन ।’ घटनाको प्रकृति हेर्दा हत्या भएको जस्तो देखिए पनि अहिले नै यकिन भन्न सकिने अवस्था नरहेको उनले बताए ।

घटनास्थल पुगेको टोलीले बनाएको रिपोर्ट आइसकेपछि मात्र यसबारे यथार्थ जानकारी हुने प्रहरीको भनाइ छ । प्रहरीका अनुसार घटनास्थल जिल्लाकै विकट र सञ्चारको पहुँच नभएको क्षेत्र भएकाले पछिल्लो जानकारी प्राप्त गर्न समस्या भइरहेको छ ।

त्यस्तै सोमबार बेलुका महाकाली नगरपालिका ४, बांगाबगडका १९ वर्षीय कोमल बुदियालको शव महाकाली नदी किनार पारिपट्टि भारतको बलुवाकोटमा भारतीय प्रहरीले फेला पारेको थियो ।

सोही दिन बिहान घरबाटै कोमल हराएको खबर परिवारले प्रहरीलाई गरेका थिए । उनको शव पोस्टमार्टमका लागि पिथौरागढ लगिएको भारतीय प्रहरीलाई उद्धृत गर्दै जिल्ला प्रहरी कार्यालय दार्चुलाले जनाएको छ ।

त्यसैगरी आइतबार नौगाड गाउँपालिका ६, धुलिगडाको खोला किनारमा नौगाड २ की १५ वर्षीया राधिका धामीको शव फेला परेको थियो । साउन अन्तिमतिर भीरबाट लडेर मृत्यु भएकी धामीको शव खोला किनारमा गाडेको र नदीले बगाएर लगेको हुन सक्ने पारिवारिक स्रोतले जनाएको छ ।

धामीको शव गोकुलेश्वर अस्पतालमा सोमबारै पोस्टमार्टम गरिएको थियो । प्रहरीका अनुसार रिपोर्ट भने अझै आएको छैन । जिल्लामा आपराधिक घटना बढेसँगै स्थानीय बासिन्दा त्रसित छन् । जिल्ला प्रहरी कार्यालयले भने सुरक्षा संयन्त्र मजबुत बनाउँदै गएको बताए पनि आपराधिक घटनामा कमी आउन सकेको छैन ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ १०:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT