एउटा विद्यार्थीलाई चार शिक्षक

शिक्षक हरेक दिन बिहान १० बजे विद्यालय आएर विद्यार्थी कुर्छन् । एक घण्टासम्म बाटो हेर्छन् । त्यति बेलासम्म विद्यार्थी नआए हाजिर गरेर घर फर्किन्छन् ।
डीआर पन्त

डडेलधुरा — सदरमुकामको पूर्णागिरि आधारभूत विद्यालयमा एक जना विद्यार्थी छन् । एक्ला विद्यार्थीलाई पढाउँछन्, ४ जना शिक्षक ।

डडेलधुरा सदरमुकाम नजिकको पूर्णागिरि आधारभूत विद्यालय । यहाँ एकजना विद्यार्थीलाई पढाउन ४ जना शिक्षक कार्यरत छन् । तस्बिर : डीआर

चालु शैक्षिक सत्रमा भर्ना भएका ३ मध्ये दुईजना विद्यार्थीले विद्यालय छाडेपछि एकजना मात्रै रहेका हुन् । ती विद्यार्थी पनि विद्यालय नआएको महिनौं भइसकेको छ ।

शिक्षक हरेक दिन बिहान १० बजे विद्यालय आएर विद्यार्थी कुर्छन् । एक घण्टासम्म विद्यार्थीको बाटो हेर्छन् । त्यसबेलासम्म विद्यार्थी नआए हाजिर गरेर घर फर्किन्छन् । सदरमुकाम क्षेत्रका अभिभावकले बालबालिकालाई निजी विद्यालयमा भर्ना गरेकाले आफू कार्यरत विद्यालयमा विद्यार्थी भर्ना नभएको शिक्षिका कल्पना ओझाले बताइन् । ‘सदरमुकामका निजी विद्यालयले न्यून शुल्कमा अध्यापन गराउन थालेपछि सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थी भर्ना नभएका हुन्,’ उनले भनिन् । आफू पढाउने विद्यालयमा विगतदेखि नै विद्यार्थी संख्या दर्जन पनि नहुने गरेको उनले बताइन् ।

Yamaha

सदरमुकाम नजिकको अर्को असिग्राम आधारभूत विद्यालयको अवस्था पनि पूर्णागिरिको झैं छ । ६ जना शिक्षक कार्यरत असिग्राममा यस वर्ष जम्मा १४ जना विद्यार्थी भर्ना भए । ती मध्ये ८ जनाले विद्यालय आउन छोडेका छन् । ६ जना शिक्षकशिक्षिका विद्यालय पुगेर हाजिर गर्छन् र घर फर्किन्छन् ।

सदरमुकामका यी दुई विद्यालय उदाहरण मात्र हुन् । डडेलधुरामा एक दर्जन विद्यालयको अवस्था यस्तै छ । विद्यार्थी संख्या दर्जन पनि नभएका तर राजनीतिक दलका नेताको आडमा सञ्चालन भइरहेका यस्ता विद्यालयले वर्षौंदेखि सरकारी अनुदानको समेत दुरुपयोग गरिरहेको स्थानीय अभिभावकको आरोप छ ।

स्थानीय तहको निर्वाचनपछि पनि यी विद्यालयलाई समायोजन नगरी राजनीतिक दलको आडमा यसरी नै सरकारी अनुदानको दुरुपयोग भइरहेको छ । विद्यार्थी नै नभएका यस्ता विद्यालयमा अन्यत्रको तुलनामा सरकारी अनुदान पनि बढी जाने गरेको छ ।

शिक्षा नियमावली २०५९ अनुसार पहाडी जिल्लामा ४५ जना विद्यार्थीको अनुपातमा एक जना शिक्षक रहने व्यवस्था गरिएको छ । तर यी विद्यालय भने वर्षौंदेखि विद्यार्थी विना नै सञ्चालन भइरहेका छन् । ‘यी विद्यालयको अवस्था दशकदेखि यस्तै छ,’ शिक्षा कार्यालयका एकजना कर्मचारीले भने, ‘दर्जन बढी शिक्षा अधिकारी परिवर्तन भए तर यस्ता विद्यालयलाई कसैले पनि चलाउने हिम्मत गर्न सकेनन् ।’

७ स्थानीय तहमध्ये परशुराम नगरपालिका, आलीताल गाउँपालिका र नवदुर्गा गाउँपालिकाका विद्यालयमा धेरै विद्यार्थी छन् । तर त्यहाँ शिक्षक अभाव छ । सदरमुकामका विद्यालयमा भने शिक्षकहरूले बिना कुनै परिश्रम राम्रो सेवा–सुविधा लिइरहेका छन् । सदरमुकाम नजिकका सामुदायिक विद्यालय छोडेर विद्यार्थी निजी विद्यालयमा पढ्न जाने भएकाले विद्यार्थी संख्या न्यून हुने गरे पनि दुर्गम क्षेत्रका दर्जन विद्यालय भने राजनीतिक आडमा केहीलाई जागिर खुवाउनकै लागि मात्र खोलिएको स्थानीयको भनाइ छ । शक्तिको आडमा हचुवाका भरमा यसरी विद्यालय खोलिएका कारण समस्या भएको जिल्ला शिक्षा कार्यालयका अधिकारीहरू बताउँछन् ।

जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाईका प्रमुख मदनराज जोशीले भने, ‘समुदायको सहमतिबिना शिक्षक चलाउन नपाउने भएका कारण समस्या भइरहेको छ ।’ विद्यार्थी संख्या नभएका विद्यालयलाई समायोजन गर्ने तयारी भइरहेको उनले जानकारी दिए । ‘जिल्लाभरिमा यस्ता विद्यालय धेरै छैनन्,’ प्रमुख जोशीले भने, ‘विद्यार्थी संख्याका आधारमा विद्यालयहरू मर्ज गर्नका लागि आवश्यक तयारी भइरहेको छ ।’ जिल्लामा यस्ता विद्यालयको संख्याका विषयमा भने इकाई प्रमुख जोशीले जानकारी नभएको बताए ।

जिल्लाका दुर्गम क्षेत्रभन्दा सदरमुकाम छेउछाउमा नै यस्ता विद्यालय धेरै रहेको इकाईका एक कर्मचारीले बताए । अधिकांश विद्यालयमा काल्पनिक विद्यार्थी देखाएर राज्यबाट प्राप्त अनुदान लिने गरेको पनि उनले बताए । विगतमा जिल्ला शिक्षा अधिकारीहरूको मिलोमतोमा यस्ता विद्यालय निर्बाध रूपमा कागजमा मात्र सञ्चालन भइरहेका थिए । कागजमा मात्र विद्यार्थी भएका विद्यालय खोज्ने हो भने एक दर्जन बढी भेटिने दाबी जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाईका ती कर्मचारीले गरे ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:३६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सुरु भयो गौरा पर्वको रौनक

डीआर पन्त

भागेश्वर (डडेलधुरा) — गाउँमा गौरा घर लिपपोत सुरु भएको छ । वर्षातले भत्किएका बाटाघाटा मर्मत र सरसफाइमा गाउँलेहरू जुटिसकेको छन् । गौरा विसर्जन गर्ने मठमन्दिरको सरसफाइ पनि सुरु भइसकेको छ ।

गौरा भित्र्याउन ५ दिन मात्र बाँकी रहँदा डडेलधुरकाका हरेक गाउँ र टोलमा गौरा महोत्सवको उल्लास देखिन थालेको छ । सुदूरको प्रमुख धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व गौरा मनाउनका लागि जताततै रौनक देखिन्छ ।


पुरुषहरूले मठमन्दिरहरू सरसफाइ गरी गौरा भित्र्याउन देवताका चैत, धुमारी र ठाडो खेल सुरु गरिसकेका छन् । गौरापर्व मनाउनकै लागि थातथलो छोडेर बाहिर गएकाहरू पनि धमाधम फर्कन थालेका छन् । डडेलधुरा सदरमुकाममा गौरा महोत्सव मूल आयोजक समिति गठन गरी तयारी सुरु गरिएको १६ दिन भइसकेको छ । जिल्ला सदरमुकामसँगै गाउँगाउँमा मनाइने गौरा महोत्सवका लागि सूचना प्रसारण र प्रकाशन भइरहेका छन् ।


सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लामा परम्परागत रूपमा मनाइने गौरा पर्वको रौनक तराईका जिल्लामा पनि उत्तिकै देखिएको छ । पहाडबाट बसाइ सरेर तराई झर्ने क्रमसँगै पहाडका देवीदेउता र पम्परा पनि तराई झरेका छन् । सुदूर र कर्णालीमा मनाइने गौराको रौनक अहिले तराईका कैलाली कञ्चनपुरमा पनि उत्तिकै देखिएको छ । प्रदेशको अस्थायी राजधानी धनगढीमा गौरा महोत्सव मूल समिति निर्माण गरी तयारी सुरु गरिएको छ । विविध धार्मिक कार्यक्रमसँगै गौरा पर्वलाई सांस्कृतिक पर्वका रूपमा मनाउन महोत्सवको आयोजना गर्न लागिएको मूल समितिका संयोजक सुरत रावल डोटेली कान्छाले बताए ।


पहाडी जिल्लाको केन्द्रका रूपमा रहेको डडेलधुरामा पनि गौरा महोत्सवको भव्य तयारी गरिएको छ । एक सातासम्म धुमधामसँग महोत्सव मनाउन स्थानीय कृष्ण मन्दिरमा तयारी गरिएको मूल समितिका संयोजक पं देवराज भट्टले जानकारी दिए ।


जिल्ला सदरमुकामसँगै गाउँगाउँमा गौरा महोत्सव भइरहेका छन्, कुनै गाउँ, टोल यस्तो बाँकी छैन जहाँ गौरा पूजनसँगै महोत्सवको तयारी नभएको होस् । सुदूरपश्चिमाञ्चल संस्कृति संवद्र्धन समितिका पूर्वअध्यक्ष संस्कृतिविद् जनकराज पाण्डेयले भने, ‘सुदूरको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व भएकाले यसको महत्त्व पनि त्यत्तिकै ठूलो छ ।’ ‘गौरा केवल पर्व मात्र होइन’, संस्कृतिविद् तथा साहित्यकार पदमराज जोशी भन्छन्, ‘यो रामायणकालीन सभ्यताको निरन्तरता हो र सामूहिक उत्तरदायित्व झल्काउने पर्व पनि हो ।’ कुनै जातीय वा वर्गीय विभेद नहुने धार्मिक पर्व गौरा यस क्षेत्रमा सामाजिक एकताको पर्वका रूपमा समेत कायम रहेको छ ।


एकातिर देवीदेउताका चैत, फाग, धुमारी, ठाडो खेल र डेउडा गाएर धार्मिक लोककाव्य जीवन्त राख्ने परम्परा छ । अर्कोतिर नेपाल एकीकरणका वीरगाथा डेउडाका रूपमा गाएर राष्ट्रिय एकतालाई पनि गौरा पर्वले संरक्षण गरेको हुन्छ । संस्कृतिविद् प्राध्यापक डा. भोजराज पन्त भन्छन्, ‘यो धार्मिक तथा सामाजिक महत्त्वको अद्भुत सांस्कृतिक पर्व हो ।’ सामाजिक अनुशासन, धार्मिक अनुशासनसँगै पारिवारिक अनुशासनसँग पनि पर्वको महत्त्व जोडिएको छ पन्तले भने, ‘रामायण काल, महाभारत काल र आधुनिक कालखण्डलाई जोड्ने गौरा पर्वले विगतलाई सम्झिने, वर्तमान र भविष्यलाई सुखद बनाउने लक्ष्यअनुरूप मनाउने गरेको पाइन्छ । पाँच प्रकारका बिरुडा (अन्न) भिजाएर बनाइने क्वाँटी भिजाउने बिरुडा पञ्चमीदेखि सुरु हुने गौरा झन्डै एक हप्तासम्म धुमधामका साथ मनाइने परम्परा छ । विशुद्ध धार्मिक पर्वका रूपमा मनाइने गौरा शिव–पार्वतीको परम्परागत पूजासँगै डोटेली संस्कृतिमा देव जागरण पर्वका रूपमा समेत मनाउने गरिएको छ । बल, तील, गुभा, धान र साउँका बोटबाट बनाइने गौरा र शिवका रूपमा काठको प्रतिमा स्थापित गरी एक हप्तासम्म पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ ।


अविवाहित कन्याहरूले घर भित्र्याउने गौरा विर्सजन गर्दा विवाहित बुहारीहरूले टाउकोमा नचाउँदै धार्मिक गीत गाउँदै स्थानीय मठमन्दिरमा लैजान्छन् । मठमन्दिरमा धामी, पुजारीहरूले गौरालाई विधिवत् विर्सजन गर्ने परम्परा रहेको छ । नेपालको सुदूरपश्चिम मात्र नभई कर्णाली प्रदेश, भारतको कुमाउँं, गडवाल, हिमाञ्चलको केही भूभाग हँंदै कश्मीरसम्म मनाउने परम्परा रहेको छ । कुमाउँ गढवाल र सुदूरपश्चिममा गौरा मनाउने परम्परा एउटै भए पनि हिंमाञ्चल र कश्मीरमा भने भिन्न रहेको पाइन्छ ।


अमुक्ताभरण सप्तमीका दिन भित्र्याइने गौरा एक हप्तासम्म पूजाअर्चना गरी स्थानीय देवीदेवताका मठमन्दिरमा लगेर विर्सजन गरिने गरिन्छ । प्राध्यापक डा. भोजराज पन्त भन्छन्, ‘माइतबाट चेलीबेटी बिदा गरेजस्तै गौरा देवीको बिदाइ हुन्छ, समाजका हरेक वर्गको गौरा पर्वमा आफ्नै खाले भूमिका हुने हुँदा बिदाइको क्षण चेलीबेटी बिदाइजस्तै मार्मिक हुने गरेको छ ।’ हरेक गाउँ र टोलपिच्छे गौरा भित्र्याउने र सामूहिक रूपमा गौरा विर्सजन गर्ने परम्पराले पनि यो पर्व सामाजिक मिलनका पर्वका रूपमा विशिष्ट रहेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ १२:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT