छाङरु जान सकस

त्रिदेशीय सीमा क्षेत्रका छाङरु र तिंकर जोड्ने घोडेटो बाटो भत्किएपछि सदरमुकामसँगको सम्पर्क टुटेको छ
मनोज बडू

दार्चुला — बर्षा र पहिरोले व्यास गाउँपालिका–२ दुम्लिङदेखि छाङरुसम्मको घोडेटो बाटो भत्किएको छ । त्रिदेशीय सीमा क्षेत्रका छाङरु र तिंकर जोड्ने घोडेटो बाटो भत्किएपछि स्थानीय ठूलो सास्ती भोग्न बाध्य छन् ।

दार्चुलाको व्यास जोड्ने घोडेटो बाटोको अनुगमन गर्दै व्यास गाउापालिकाका जनप्रतिनिधि । तस्बिर : मनोज

जिल्ला सदरमुकाम खलंगासँगको सम्पर्क टुटेको छ । गत वर्षको बजेटमा गाउँपालिकाले पहिलो प्राथमिकतामा राखेर मर्मत गरेको बाटो काम नसकिँदै भत्किएको हो ।

दार्चुला–तिंकर घोडेटो बाटोलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर व्यास गाउँपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा मर्मत सुरु गरेको थियो । राप्लाको दुम्लिङदेखि दोपाखेसम्म मर्मतका लागि गाउँपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा ठेक्का प्रक्रियामार्फत काम गराएको थियो ।

Yamaha

तर आर्थिक वर्षको अन्तिममा मात्र बाटो मर्मतको कार्य सुरु गरिएपछि लक्ष्यअनुसारको काम हुन नसकेको गाउँपालिकाले जनाएको छ । ‘दुईवटा निर्माण कम्पनीलाई बाटो मर्मतको जिम्मेवारी दिइएको थियो,’ गाउँपालिकाका सूचना अधिकारी डम्बर अवस्थीले भने, ‘असारमा निर्धारित कामको परिमाणको प्रगति आधा मात्रै हुन सक्यो, अहिले बाटो भत्कियो ।’

जेठ र असारमा निर्माण र मर्मत गरिएको बाटो वर्षातको पानी र पहिरोले क्षतिग्रस्त बनेको स्थानीयले बताए । ठेकेदारमार्फत मर्मत हुँदै गरेको बाटो ठाउँ–ठाउँमा क्षतिग्रस्त भएको व्यास गाउँपालिका–२ का स्थानीय जमनसिंह धामीले बताए । उक्त बाटो धेरै ठाउँमा क्षतिग्रस्त भएको छ । थिईभीरको फेद, राप्लाको तम्बाकु, दोपाखे, घाँटीबगड नजिकको घोडेटो बाटो भत्किएको हो । अहिले त्यस क्षेत्रमा हिँडडुल गर्न सकिने अवस्था छैन ।

अहिले पनि वर्षा हुने क्रम जारी रहेकाले बाटो निर्माण तथा मर्मतको जिम्मेवारी पाएका ठेकेदारलाई परिचालन गर्न नसकिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँपालिकाका अनुसार असारको अन्तिममा बाटो निर्माण तथा मर्मतमा संलग्न ठेकेदारले म्याद थपका लागि निवेदन दिएका छन् । ‘गाउँ कार्यपालिकाले म्याद थपको निर्णय भने गरेको छैन । अब बस्ने बैठकले ठेक्काको म्याद थप्छ वा थप्दैन त्यो भन्न सकिँदैन,’ सूचना अधिकारी अवस्थीले भने ।

असारसम्म निर्माण गरिएको बाटोको मूल्यांकन गरी ठेकेदारलाई भुक्तानी गरिएको छ । व्यास निर्माण सेवालाई ४ लाख ९९ हजार र नाम्पा निर्माण सेवालाई ४ लाख ९२ हजार भुक्तानी गरिएको उनले जानकारी दिए । दुवै निर्माण कम्पनीलाई भुक्तानी गरिएको रकम ठेक्का सम्झौताको आधा हो ।

व्यास पुग्ने बाटो भएकाले प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाइएको थियो । सम्झौता र प्राविधिक मूल्यांकनअनुसार काम हुन नसकेको स्थलगत अध्ययनपछि गाउँपालिकाका अध्यक्ष दिलीपसिंह बुढाथोकीले बताएका थिए । ‘अध्यक्षज्यूले गत असारको दोस्रो साता स्थलगत भ्रमण गरेका थिए,’ सूचना अधिकारी अवस्थीले भने, ‘प्राविधिकसहितको स्थलगत भ्रमणपछि प्रगति सन्तोषजनक नभेटिएको बताएका थिए ।’

अघिल्ला वर्षहरूमा नेपालको बाटो बिग्रिए भारतीय बाटो प्रयोग गरेर व्यास जाने गरिन्थ्यो । यस वर्ष भारतीय क्षेत्रमा सडक निर्माण कार्य जारी रहेकाले त्यहाँ पनि जोखिम बढेको छ । भारतीय पक्षले हिँडडुल गर्न दिएको छैन।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सम्पत्तिमा महिला स्वामित्व बढ्दै

मनोज बडू

दार्चुला — कानुनले पैतृक सम्पत्तिमा महिला–पुरुषको समान अधिकार स्थापित गरेको भए पनि व्यावहारिक रूपमा भने उक्त नियम लागू हुन सकेको थिएन । पछिल्ला वर्षहरूमा महिलाको नाममा जग्गा दर्ता गरे राजस्व शुल्कमा छुट दिइन थालेपछि पैतृक सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढ्दै गएको छ ।

जिल्ला मालपोत कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा २ सय २१ महिलाको नाममा जग्गा दर्ता भएको छ । अघिल्लो वर्ष एक सय ७१ जना महिलाले आफ्नो नाममा जग्गा दर्जा गराएको तथ्यांक छ ।


जिल्लामा लागू भएको मुक्त हलिया कार्यक्रमको जग्गा खरिद गर्दा महिला–पुरुषको जग्गा दर्ता अनिवार्य गरिएकाले अचल र पैतृक सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढ्दै गएको मालपोतका सूचना अधिकारी नरबहादुर ठगुन्नाले बताए । सरकारले महिलाको नाममा सम्पत्ति दर्ता गरे राजस्व छुट दिने प्रावधान लागू गरेदेखि अहिलेसम्म ३ हजार ४ सय १९ महिलाहरूले आफ्नै र सामूहिक रूपमा जग्गा दर्ता गराएको उनी ठगुन्ना बठाउँछन् ।


सामाजिक चेतना र शिक्षामा महिलाको पहुँच भएसँगै महिलाहरूको सम्पत्तिमा स्वामित्व बढ्दै गएको हो । सरकारले सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व बढाउनका लागि महिलाको नाममा जग्गा पास गर्दा २५ प्रतिशत राजस्वमा छुट दिएपछि महिलाहरू सम्पत्तिको मालिक भएका हुन् । हिमाली जिल्लामा महिलाको नाममा जग्गा दर्ता गरे दस्तुरमा ५० प्रतिशत राजस्व छुट दिने सरकारी नियम छ ।


पैतृक सम्पत्तिमा समान अधिकार कार्यान्वयन हुन थालेपछि घरपरिवारमा महिलाहरूको आत्मविश्वास बढेको मालिकार्जुन गाउँपालिका–७ उकुका तिला लुहारले बताइन् । ‘यसअघि पतिको विश्वासकै भरमा चल्नुपथ्र्यो,’ उनले भनिन्, ‘जब पतिको नाममा रहेको जग्गाको पुर्जामा मेरो नाम पनि थपिँदा खुसी लागेको छ । अहिले वास्तविक सम्पतिको मालिक हामी दुवै हौं भन्ने लागेको छ ।’


अहिले पनि यहाँको समाजमा पुरुषले घर बाहिरको काम गर्ने र पारिवारिक भार महिलाकै टाउकोमा छोड्ने चलन छ । ‘लोग्ने मानिस कमाएर घरमा पुगाइसकेको सोच्छन् । तर घरधन्दा समाल्नु कति गाह्रो हुन्छ, आफूलाई मात्र थाहा छ,’ महाकाली नगरपालिका–२ जानकी साहुले भनिन्, ‘कहिलेकाहीं परिवारको छाक टार्न नै समस्या हुन्छ । तर घरका पुरुषहरूलाई थाहै हुँदैन ।’


हातभरि ठेला बस्ने गरी काम गरेर जोडेको सम्पत्तिमा समेत आफूहरूको अधिकार नहुँदा महिलाहरू परनिर्भर हुनुपर्ने अवस्था थियो । तर, अहिले बिस्तारै सम्पत्तिमा स्वामित्व
बढ्दा खुसी लागेको महिलाहरू बताउँछन् । सम्पत्तिमा महिलाको अधिकार नहुँदा विभिन्न हिंसा भोग्नुपर्ने बाध्यता उस्तै हुन्छ ।


तर पछिल्लो समय महिलाहरूको अवस्था बिस्तारै परिवर्तन हुँदै गएको उनले बताइन् । भूमिमा महिलाको स्वामित्व बढाउने उद्देश्यले सरकारले ०६९ सालमा ‘संयुक्त पुर्जा’ को अवधारणा अघि सारेको थियो । सुरुमा जनचेतना अभावले पुर्जा बनाउन ज्यादै न्यून इच्छुक भएका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ १२:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT