महाकालीमा तुइनकै भर

दुई वर्षभित्र देशभरका तुइन विस्थापित गर्ने घोषणा गरिए पनि तुइनबाटै काली नदी वारपार गर्नुपर्ने बाध्यता
मनोज बडू

दार्चुला — एउटा मसिनो रसी जस्तो ग्याबिन तारमा झुन्डिएर महाकाली नदी वारपार गर्न निकै कठिन हुन्छ । नदी तर्दै गर्दा बिग्रियो वा तर्न नसकेर बीचमै अड्किँदा नदीमा खस्ने सम्भावना उत्तिकै रहन्छ । दार्चुलाको उत्तरपश्चिमी गाउँका स्थानीयबासिन्दा भने वर्षौंदेखि यस्तै कहालीलाग्दो यथार्थ दिनदिनै भोगिरहेका छन् ।

पहिलो पटक ०७२ मा प्रधानमन्त्री भएका केपी ओलीले दुई वर्षभित्र देशभरका तुइन विस्थापित गर्ने घोषणा गरे । तर, दार्चुलाका स्थानीयले भने अहिले पनि तुइनबाटै काली नदी वारपार गर्नुपर्ने बाध्यताबाट छुटकारा पाउन सकेका छैनन् । भारतसँग सीमा जोडिएको महाकाली नदीमा पुल नहुँदा स्थानीय तुइनकै भर पर्न बाध्य छन् ।


जिल्ला सदरमुकाम खलंगा जान तथा दैनिक उपभोग्य वस्तु खरिद गर्नका लागि व्यास गाउँपालिकाका बासिन्दा तुइन प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताउँछन् । यो नदीमा तुइनबाट वारपार गर्नु अत्यधिक खतरा मानिन्छ ।

Yamaha


ग्याबिन जाली बुन्ने २/३ वटा तार एउटैमा राखेर तुइन बनाइएको हुन्छ । नदीको वारिपारि काठको पोलमा मसिनो रसी जस्तै ग्याबिनको तार बाँधेर बाँदरले जस्तै उल्टो गरी झुन्डिएर वारपार गर्न निकै सास्ती हुने गरेको स्थानीयले बताए ।


‘दैनिक उपभोग्य वस्तु ल्याउन र सरकारी कामकाजका लागि सदरमुकाम जानैपर्छ । नदी तर्न तुइनबाहेक अर्को विकल्प छैन,’ व्यास–२ का संग्रामसिंह धामीले भने, ‘नदी वारपार गर्न तुइन बाहेक अरू उपाय छैन, सकीनसकी तुइन तर्नैपर्छ ।’ कतिखेर तार चुँडिन्छ कि भन्ने डर भए पनि जोस निकालेर तुइन तर्न सकिने उनले बताए ।

पुल निर्माण नहुँदा व्यास गाउँपालिकाका बासिन्दाले तुइनको सकस खेप्दै आएका छन् । जिल्ला सदरमुकाम जान विदेशको बाटो प्रयोग गर्नुपर्छ । ‘स्वदेशबाट सदरमुकाम पुग्न एक दिन पूरै लाग्छ । वर्षात्मा झन् बाढी–पहिरोको जोखिम मोल्नुपर्ने हुन्छ,’ व्यास–४ डोकटकी धनादेवी विष्टले भनिन्, ‘भारतमा गाडी सुविधा हुनाले एक दिनमै सदरमुकामको काम भ्याएर घर पुगिन्छ । एक दिन बजार बस्नुपर्ने बाध्यताबाट मुक्त पाउनका लागि खतरा मोलेर भए पनि तुइन तर्दै आएका छौं ।’


स्थानीय बासिन्दा सदरमुकाम जानुपर्ने काम आइलाग्दा अघिल्लै दिनदेखि दिक्दार मान्छन् । ‘महिलालाई त तुइन तर्न झन् असहज हुन्छ,’ विष्टले भनिन्, ‘घरमा लोग्ने मान्छे नहँुदा आफैं सदरमुकाम जानुपर्छ ।’ चार बालबालिका र सासूसहित ६ जनाको परिवारलाई सदरमुकामबाटै खाद्यान्न ल्याएर छाक टार्ने गरेको उनले सुनाइन् । जिल्लाका उत्तरी महाकाली तटीय क्षेत्र आसपासका स्थानीयको दैनिकी तुइनमार्फत चलेको हुन्छ । तुइनको सकस सकिएपछि भारतको मोटर मार्ग प्रयोग गरे सजिलै सदरमुकाम पुग्ने हुँदा यहाँका स्थानीय तुइनको जोखिम मोल्ने गर्छन् । नेपालतर्फ भरपर्दो बाटो नहुँदा आफूहरू भारतीय बाटो प्रयोग गर्न बाध्य भएको व्यास–२ का वडाध्यक्ष धीरेन्द्रसिंह बुढाथोकीले बताए । सबथोक भारतबाटै ल्याउनुपर्ने हँुदा तुइन नतरे परिवार भोकै बस्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनको भनाइ छ ।


व्यास गाउँपालिकाकै तिग्रममा नेपाल–भारत जोड्ने झोलुंगे पुल बने पनि अन्य ठाउँमा अझै तुइन विस्थापनको नारा सफल हुन सकेको छैन । लेकम गाउँपालिकाको लालीमा पुल निर्माण कार्य अगाडि बढेको भए पनि निर्माण कार्य अझै पूरा हुन सकेको छैन । लेकम क्षेत्रका बासिन्दा ट्युब चढेर महाकाली तर्दै आएका छन् ।


दार्चुलाको अर्को ठूलो नदी चमेलियामा भने सरकारको तुइन विस्थापन कार्यक्रममार्फत पुल निर्माण भएका छन् । जिल्ला समन्वय समितिमा प्राविधिक फाँट प्रमुख मदनराज जोशीले उक्त नदीको गोकुलेश्वर, सितोलीघाट सिमार र जारबगड देथला गरी तीन ठाउँमा झोलुंगे पुल बनिसकेको जानकारी दिए । महाकाली नदीका तुइन विस्थापनको काम सस्पेन्सन ब्रिज कार्यालय काठमाडौंले हेर्ने हुँदा आफूहरूलाई त्यसबारे धेरै जानकारी नभएको जोशीको भनाइ छ । व्यास गाउँपालिकाका आधा दर्जन ठाउँमा तुइनमार्फत आवतजावत गर्ने भए पनि तीन ठाउँका तुइन विस्थापन हुने देखिन्छन् । व्यास गाउँपालिकाको माल, बत्तीघाट, बडूगाउँ र मालिकार्जुन गाउँपालिकाको बाकुमा झोलुंगे पुल निर्माण हुने भनिए पनि भारतबाट निर्माणको अनुमति नआउँदा रोकिएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ १२:३३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

छाङरु जान सकस

त्रिदेशीय सीमा क्षेत्रका छाङरु र तिंकर जोड्ने घोडेटो बाटो भत्किएपछि सदरमुकामसँगको सम्पर्क टुटेको छ
मनोज बडू

दार्चुला — बर्षा र पहिरोले व्यास गाउँपालिका–२ दुम्लिङदेखि छाङरुसम्मको घोडेटो बाटो भत्किएको छ । त्रिदेशीय सीमा क्षेत्रका छाङरु र तिंकर जोड्ने घोडेटो बाटो भत्किएपछि स्थानीय ठूलो सास्ती भोग्न बाध्य छन् ।

दार्चुलाको व्यास जोड्ने घोडेटो बाटोको अनुगमन गर्दै व्यास गाउापालिकाका जनप्रतिनिधि । तस्बिर : मनोज

जिल्ला सदरमुकाम खलंगासँगको सम्पर्क टुटेको छ । गत वर्षको बजेटमा गाउँपालिकाले पहिलो प्राथमिकतामा राखेर मर्मत गरेको बाटो काम नसकिँदै भत्किएको हो ।

दार्चुला–तिंकर घोडेटो बाटोलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर व्यास गाउँपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा मर्मत सुरु गरेको थियो । राप्लाको दुम्लिङदेखि दोपाखेसम्म मर्मतका लागि गाउँपालिकाले गत आर्थिक वर्षमा ठेक्का प्रक्रियामार्फत काम गराएको थियो ।

तर आर्थिक वर्षको अन्तिममा मात्र बाटो मर्मतको कार्य सुरु गरिएपछि लक्ष्यअनुसारको काम हुन नसकेको गाउँपालिकाले जनाएको छ । ‘दुईवटा निर्माण कम्पनीलाई बाटो मर्मतको जिम्मेवारी दिइएको थियो,’ गाउँपालिकाका सूचना अधिकारी डम्बर अवस्थीले भने, ‘असारमा निर्धारित कामको परिमाणको प्रगति आधा मात्रै हुन सक्यो, अहिले बाटो भत्कियो ।’

जेठ र असारमा निर्माण र मर्मत गरिएको बाटो वर्षातको पानी र पहिरोले क्षतिग्रस्त बनेको स्थानीयले बताए । ठेकेदारमार्फत मर्मत हुँदै गरेको बाटो ठाउँ–ठाउँमा क्षतिग्रस्त भएको व्यास गाउँपालिका–२ का स्थानीय जमनसिंह धामीले बताए । उक्त बाटो धेरै ठाउँमा क्षतिग्रस्त भएको छ । थिईभीरको फेद, राप्लाको तम्बाकु, दोपाखे, घाँटीबगड नजिकको घोडेटो बाटो भत्किएको हो । अहिले त्यस क्षेत्रमा हिँडडुल गर्न सकिने अवस्था छैन ।

अहिले पनि वर्षा हुने क्रम जारी रहेकाले बाटो निर्माण तथा मर्मतको जिम्मेवारी पाएका ठेकेदारलाई परिचालन गर्न नसकिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँपालिकाका अनुसार असारको अन्तिममा बाटो निर्माण तथा मर्मतमा संलग्न ठेकेदारले म्याद थपका लागि निवेदन दिएका छन् । ‘गाउँ कार्यपालिकाले म्याद थपको निर्णय भने गरेको छैन । अब बस्ने बैठकले ठेक्काको म्याद थप्छ वा थप्दैन त्यो भन्न सकिँदैन,’ सूचना अधिकारी अवस्थीले भने ।

असारसम्म निर्माण गरिएको बाटोको मूल्यांकन गरी ठेकेदारलाई भुक्तानी गरिएको छ । व्यास निर्माण सेवालाई ४ लाख ९९ हजार र नाम्पा निर्माण सेवालाई ४ लाख ९२ हजार भुक्तानी गरिएको उनले जानकारी दिए । दुवै निर्माण कम्पनीलाई भुक्तानी गरिएको रकम ठेक्का सम्झौताको आधा हो ।

व्यास पुग्ने बाटो भएकाले प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाइएको थियो । सम्झौता र प्राविधिक मूल्यांकनअनुसार काम हुन नसकेको स्थलगत अध्ययनपछि गाउँपालिकाका अध्यक्ष दिलीपसिंह बुढाथोकीले बताएका थिए । ‘अध्यक्षज्यूले गत असारको दोस्रो साता स्थलगत भ्रमण गरेका थिए,’ सूचना अधिकारी अवस्थीले भने, ‘प्राविधिकसहितको स्थलगत भ्रमणपछि प्रगति सन्तोषजनक नभेटिएको बताएका थिए ।’

अघिल्ला वर्षहरूमा नेपालको बाटो बिग्रिए भारतीय बाटो प्रयोग गरेर व्यास जाने गरिन्थ्यो । यस वर्ष भारतीय क्षेत्रमा सडक निर्माण कार्य जारी रहेकाले त्यहाँ पनि जोखिम बढेको छ । भारतीय पक्षले हिँडडुल गर्न दिएको छैन।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०९:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT