हिउँदमा धूलो, बर्खामा हिलो

मोहना–अत्तरिया ६ लेन सडक
मोहन बुढाऐर

धनगढी — मोहना–अत्तरिया ६ लेन सडक निर्माण सुस्त छ । स्थानीय टेलिफोन, बिजुली र खानेपानी सुबिधाबाट बन्चित छन् । व्यापार व्यवसाय प्रभावित भएको छ ।

धनगढी भन्सार रोडदेखि राजपुरसम्मको ब्यापार प्रभावित भएको हो । ‘समयमै काम
नहुँदा सडक लथालिंग छ । ब्यावसायिक कारोवार घटेको छ,’ स्थानीय पसले पुष्प कुँवरले भने । उनका अनुसार घाम लागेको बेला धूलो उड्छ । पानी पर्दा हिलाम्य हुन्छ । यस्तो समस्याले ग्राहक पसलसम्म पुग्न सक्दैनन् । मोहनादेखि राजपुरसम्मको क्षेत्र धनगढीको व्यापारिक कोरिडोर हो ।

सडक निर्माणको सुरुवातदेखि नै विवाद भइरहेको छ । सडक किनारमा पर्ने घर भत्काउनुपर्ने अवस्थामा सर्वोच्च अदालतसम्म मुद्दा पर्‍यो । त्यसले गर्दा काममा ढिलाइ भयो । गत आर्थिक वर्षमा ३० प्रतिशत मात्रै निर्माण कार्य हुन सक्यो । ठेकेदार कम्पनीसँगको सम्झौताअनुसार चालु आर्थिक वर्षभित्रै निर्माण कार्य सम्पन्न गरिसक्नु पर्ने हो । तर, अहिलेकै गतिमा काम हुने हो भने लक्ष्य धेरै टाढा रहेको स्थानीयले बताए ।

सडक निर्माणमा भएको ढिलासुस्तीले स्थानीयले लामो समयसम्म सास्ती भोग्नुपरेको अर्का स्थानीय सुरेन्द्र विष्टले बताए । सडक पेटी, नाली, कल्भर्ट भत्काउँदा स्थानीय वर्षातमा डुवानमा परिरहेका छन । आउजाउमा समस्या छ । निर्माण क्रममा बिजुली, खानेपानी र टेलिफोनका लाइन काटिएकाले समस्या बढेको छ ।

Yamaha

‘धनगढी नगरको स्वरूपलाई बदल्ने गरी निर्माण भइरहेको ६ लेन सडकमा स्थानीयले अवरोध गरेका छैनन् । उनीहरूको सहयोग जुटेको छ,’ दबाब समूहका गणेश भण्डारीले भने, ‘६ लेन सडकमा आफ्ना घर, पसल आफैं भत्काएर नगरवासीले सहयोग गरेका छन् । व्यापार घाटा सहेर बसेका छन् ।’ तर उनी सडक निर्माणमा भइरहेको ढिलासुस्तीले नगरवासी आक्रोशित हुँदै गएको बताउँछन् ।

राजपुरका भानबहादुर साउँदले बिजुली, खानेपानी र टेलिफोनलगायत असुविधा भोग्नुपरेको बताए । आयोजना कार्यालय र ठेकेदार कम्पनीले निर्माणको क्रममा यस्ता आधारभूत सुविधामा असर नपुग्ने गरी काम गर्नुपर्ने उनले सुझाए । यही गतिमा ६ लेन सडकको निर्माण कार्य समयमै सम्पन्न नहुने उनको दाबी छ ।

पछिल्लो समयमा ६ लेन सडक निर्माणले तीव्रता पाउन सकेको छैन । तर, निर्माण कम्पनी राजेन्द्र निर्माण सेवाका प्रबन्ध निर्देशक राजेन्द्र साउदले वर्षाको २ महिना मात्रै निर्माण कार्य सुस्त भएको दाबी गरे । निर्माण अवधिमा कुनै प्राविधिक तथा अन्य अवरोध नभए समयमै सडक निर्माणको काम सम्पन्न हुने उनले बताए ।

६ लेन सडक आयोजनाका प्राविधिक फाँटका सव–इन्जिनियर भुपेन्द्र बडालले हालसम्म ३५ प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको बताए । काममा अवरोध नभए समयमै निर्माण कार्य पूरा हुने उनको भनाई छ । गत बर्ष झै विभिन्न अवरोध आएमा चालु आर्थिक वर्षको समयावधिमा निर्माण सम्पन्न हुनेमा आफूलाई समेत शंका रहेको बडाल बताउँछन् ।

आयोजना प्रमुख मनीषकुमार साहले ६ लेन सडक निर्माणमा सर्वाेच्च अदालतमा परेको मुद्दाका कारण पनि ढिलो भएको बताए । उनका अनुसार सडक बिस्तार क्षेत्रभित्र परेका संरचनाहरू हटाउन नमानेर केही घरधनीले सर्वाेच्च अदालतमा मुद्दा दर्ता गराएका थिए । उक्त मुद्दामा सर्वाेच्चले अन्तरिम आदेश गरी घर भत्काउन आदेश दिएको थियो ।

साहका अनुसार सर्वाेच्च अदालतले सडक ऐन २०३१ अनुसार निर्माण कार्य अघि बढाउन आदेश दिएको थियो । अन्तरिम आदेशपछि अधिकांश घरधनीले आफ्नो घर आफैं भत्काउन सुरु गरेका थिए । आदेशलाई अटेर गरेका ८/१० जनाको घर आयोजना र नगरपालिकाले जबरजस्ती हटाएर निर्माण अघि बढाएको आयोजना प्रमुख साहले बताए ।

धनगढीको मोहना नदीदेखि अत्तरियासम्मको करिब साढे १४ किमिको ६ लेन सडक १ अर्व ६८ करोडमा निर्माण भइरहेको हो । प्याकेज १, २ र ३ मा निर्माण ठेक्का भएको छ । प्याकेज १ अन्तर्गत नागार्जुन र २ र ३ मा राजेन्द्र निर्माण सेवाले ठेक्का लिएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ११:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अतिक्रमणले खुम्चिँदै किल्ला

डीआर पन्त

डडेलधुरा — ‘म बाघको डमरु हुँ, मलाइँ सिनो खाने कुकुर नसम्झ’ नेपाल एकीकरणका बेला बडाकाजी अमरसिंह थापाले भनेका यी शब्द कुदिएको डडेलधुराको अमरगढी किल्ला अहिले सरकारी उपेक्षाले अलपत्र छ ।

डडेलधुराको ऐतिहासिक अमरगढी किल्ला । तस्बिर : डीआर


९७ वर्षीय स्थानीय कालु टमटालाई उनका बुवाले किल्लाभित्रका तोपको समेत एक पटक मर्मत गरेको सम्झना छ । फूलपातीमा किल्लाभित्रका तोप, भीमसेन नाल बन्दुक र अन्य हतियार टुँडिखेलमा लगेर सेनाले पड्काएको उनले देखेका छन् । तर, पछिल्लो समय नेपाल एकीकरण र अंग्रेजसँगको युद्धमा महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको अमरगढी किल्ला उपेक्षामा परेको टमटाले बताए ।

‘अहिले त किल्लाको स्वरूप नै बिगारिसके,’ उनले भने, ‘किल्लाभित्र रहेको उग्र भैरवको पूजा हुने दिन र फूलपातीका दिनमा मात्र किल्लाभित्र सरोकारवालाहरूले जान पाउँथे ।’ किल्लावरिवरि रहेको जंगल पनि नासियो । किल्ला क्षेत्रको अधिकांश भूभाग अतिक्रमणमा परेको छ । अहिले किल्ला धेरै खुम्चिसकेको उनले बताए ।

तोप हतियार र सैन्य सामग्री २० वर्षअघिसम्म किल्लाभित्रै थिए । २०५८ मा संकटकाल लागेर सेना बस्न थालेपछि किल्ला सर्वसाधारणका लागि बन्द गरियो । २०६६ सम्म नेपाली सेनाको जिम्मा रहेको किल्ला ०६६ पछि अमरगढी नगरपालिकाले जिम्मा लिएको छ ।

नगरपालिकाले जिम्मा लिएपछि किल्ला आसपास क्षेत्रका ऐलानी जग्गा अतिक्रमणमा पर्न थालेको छ । किल्लाको पुरातात्त्विक महत्त्वलाई कायम राखी भवन निर्माण हुनुपर्नेमा त्यसो भएको छैन ।

२१ सय बर्गमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको किल्ला बिस्तारै खुम्चिँदै गएको छ । किल्लाभित्रका ऐतिहासीक सामग्री सेनाले आफूले नलगेको जनाउंँदै आए पनि सेना वस्न थालेपछि ती हातहतियार किल्लावाट अन्यत्र सारिएको खलंगा निवासी ५७ वर्षीय उमा श्रेष्ठले बताइन् ।

नेपाल एकीकरण र अंग्रेजसँगको युद्धमा सामरिक महत्त्वको ऐतिहासिक धरोधर अमरगढी किल्ला राज्यको उपेक्षाका कारण अलपत्र अवस्थामा पुगेको स्थानीयको गुनासो छ । नगरपालिकाको स्वामित्वमा रहेको किल्ला भित्र र वरिपरि जथाभावी निर्माण र सिमेन्टको प्रयोगका कारण वास्तविक स्वरूप बिग्रँंदै जान थालेको छ । अतिक्रमणका कारण किल्ला छेउछाउको जंगलसमेत नासिँदै गएको छ ।

किल्लाभित्र रहेका थुप्रै पुरातात्त्विक र ऐतिहासिक महत्त्वका सामग्री गायब भएको पनि वर्षौं भइसकेको छ । किल्लामा ५ वटा तोप, दर्जनौं घरेलु हतियार, सयभन्दा बढी बन्दुक देख्नेहरू अहिले पनि थुप्रै छन् । ‘किल्लाभित्र दर्जनौं हतियार थिए,’ वृद्ध टमटाले भने, ‘हामीले भीमसेन नाल बन्दुक सफा पनि गरेका हौं ।’

प्रदेश ७ को व्यापारिक केन्द्र कैलालीबाट १ सय ४० किलोमिटर कालोपत्रे सडक मार्ग पार गरेपछि डडेलधुरा सदरमुकामको अमरगढी किल्लामा पुग्न सकिन्छ । नेपाल एकीकरण र नेपाल ब्रिटिस युद्धमा मात्र होइन् यो किल्लाले माओबादी द्वन्द्वमा समेत सामरिक महत्त्व राखेको थियो । त्यो बेला सेनाको ब्यारेक यही किल्लामा स्थापना गरिएको थियो ।

समुद्री सतहदेखि २ हजार १ सय मिटरको उचाइमा रहेको अमगरगढी किल्लाको उचित संरक्षण र प्रचार हुन सक्ने हो भने पर्यटकीय विकासमा यो किल्ला महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ । यहाबाट खप्तड, अपि, साइपाललगायत हिमाल देखिन्छन् । सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लामा रहेका पर्यटकीय स्थल जान किल्लाकै बाटो तय गर्नुपर्छ ।

प्रदेश ७ का ७ पहाडी जिल्ला जान डडेलधुरा टेक्नैपर्ने हुन्छ । डडेलधधुरा सदरमुकाम पुग्न ५ किलोमिटर मात्र दूरीमा रहेको स्याउलेबाट डोटी, अछाम र बाजुरा जाने लोकमार्ग छुट्टिन्छ । त्यस्तै डडेलधुरा सदरमुकाम हुँदै बैतडी लोकमार्गमा पर्ने खोडपेबाट बझाङ र सतबाँझबाट दार्चुला जाने लोकमार्ग छुट्टिन्छ ।

अमरगढी किल्लाको निर्माण विसं १८४७ मा बडाकाजी अमरसिंह थापाले गरेका थिए । विभिन्न कलात्मक ढुंगाहरूले कुदेर निर्माण गरिएको किल्लाको भित्री भागमा लडाइँ लड्ने २२ वटा गुफा छन । सैनिकहरू बस्ने र सैनिक अधिकारी बस्ने अलगअलग गुफा र घर भएको किल्लाका अधिकांस भाग जीर्ण भइसकेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ११:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT