स्रोत बाँडफाँटमा विवाद: साउनमै सक्नुपर्ने ठेक्का अझै लागेन

महाकाली नदीबाट निर्माण सामग्री उत्खनन, माछा मार्ने र झोलुंगेपुलको करको बाँडफाँट नमिल्दा अहिलेसम्म ठेक्का हुन सकेको छैन
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — नयाँ आर्थिक वर्षको सुरुआतसँगै स्थानीय तहबीच स्रोत बाँडफाँटमा विवाद बढेको छ । सीमा क्षेत्रमा पर्ने नदी–नाला उत्खननबापतको राजस्व, माछा मार्ने कर संकलनलगायत विषयको बाँडफाँट स्थानीय तहका लागि पेचिलो बन्दै गएको छ ।

जेठ अन्तिम साता भीमदत्त नगरपालिका १२ ऐरी नजिकै महाकाली नदी किनारमा निर्माण सामग्री संकलन र ढुवानी गरिरहेका कामदारहरू । तस्बिर : भवानी

भीमदत्त र महाकाली नगरपालिकाका बीच महाकाली नदीबाट निर्माण सामग्री उत्खनन, माछा मार्ने र झोलुंगेपुलको करको बाँडफाँट नमिल्दा अहिलेसम्म ठेक्का हुन सकेको छैन । दुवै नगरपालिकाले कार्यदल निर्माण गरेर ५०/५० प्रतिशत बाँडफाँट गर्ने भने पनि कार्यपालिकाले उक्त निर्णय पास नगरेको हो । ‘अहिलेसम्म ठेक्का भइसक्नुपर्ने हो तर कुरा नमिल्दा रोकिएको छ,’ एक जनप्रतिनिधिले भने ।

टेन्डर प्रक्रियामा लाग्ने खर्च, नदी किनारका वडालाई दिनुपर्ने क्षतिपूर्ति र प्रदेश सरकारलाई दिनुपर्ने रकम कटाएर दुवै नगरपालिकाले ५०/५० प्रतिशत बाँड्ने प्रारम्भिक सहमति गरेका थिए । महाकाली नगरपालिकाको कार्यपालिकाले उक्त निर्णय पारित गरिसकेको छ । भीमदत्तमा भने अझै उक्त निर्णय कार्यपालिकामा पेस हुन सकेको छैन ।

Yamaha

‘यो वडाध्यक्षको कार्यदलले बनाएको एउटा खाका हो,’ कार्यदलमा सहभागी भीमदत्त १७ का वडाध्यक्ष हिमाल चन्दले भने, ‘कार्यपालिकामा पेस भए पनि पारित हुने सम्भावना कम छ ।’ उनले प्राविधिक हिसाबले कता बढी प्रदूषण हुन्छ, बाटोघाटो कतातिर बढी प्रयोग हुन्छ र कुन नगरपालिकातर्फबाट बढी निर्माण सामग्री उत्खनन हुन्छ ? तिनै कुरा हेरेर पुन: छलफल गर्नुपर्ने बताए । उनले भीमदत्त नगरपालिकामै बढी निर्माण सामग्री आउने भएकाले बढी राजस्व पाउनुपर्ने दाबी गरे ।

महाकाली नगरपालिकाले पनि नदीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित दोधारा चाँदनी हुने भएकाले ५० प्रतिशत पनि कम भएको जनाएको छ । ‘महाकालीको बाढीको सबैभन्दा बढी क्षति हामीले बेहोर्छाैं,’ बाँडफाँटसम्बन्धी छलफलका लागि गठित कार्यदलका सदस्यसमेत रहेका महाकाली–१ का वडाध्यक्ष अर्जुनदत्त भट्टले भने, ‘त्यही आधारमा हामीले लाभांश पनि पाउनुपर्छ ।’ उनले नदीको कटान तथा बाढीबाट बर्सेनि दोधारा चाँदनीले ठूलो क्षति बेहोर्नुपरेका कारण त्यहाँबाट संकलन हुने करको बढी अंश पाउनुपर्ने दाबी गरे ।

असोज १ देखि महाकाली नदीबाट निर्माण सामग्री ढुवानी सुरु हुन्छ । अझै पनि ठेक्काका लागि टेन्डर आहवान नहँुदा कसरी निर्माण सामग्री निकाल्ने भन्ने अन्योल छ । यसैगरी माछा मार्ने र झोलुंगेपुलमा मालसामान ढुवानीको करको पनि ठेक्का लाग्न सकेको छैन । गत वर्ष महाकालीमा निर्माण सामग्री उत्खननको मात्रै ४ करोड बढी ठेक्का लागेको थियो ।

‘असोजको सुरुमै ठेक्का नभए नगरपालिकाले आफ्नै कर्मचारी खटाएर संकलन गर्नुपर्ने हुन्छ,’ वडाध्यक्ष चन्दले भने, ‘त्यसअघि एक पटक दुवै नगरपालिकाका प्रमुख बसेर यो विषय टुंग्याउन सके राम्रो हुन्छ ।’ जनप्रतिनिधिसँगै प्राविधिकहरू खटाएर स्रोत साधनको उपयोगका आधारमा बाँडफाँट टुंग्याउन सकिने उनले बताए । जिल्ला समन्वय समिति र प्रदेश सरकारले यसमा समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने जनप्रतिनिधिहरूले बताए ।

महाकाली नदी किनारका दुवै नगरपालिकाका बासिन्दा बाढी र कटानबाट मात्रै नदी उत्खननबाट हुने वातावरण विनाश र प्रदूषणबाट समेत पीडित छन् । उनीहरूले संकलन हुने करको केही अंश भए पनि वातावरण संरक्षण र व्यवस्थित ढंगले उत्खननमा जोड दिनुपर्ने माग गरेका छन् ।

स्थानीय तहहरूले वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकनका आधारमा निश्चित मापदण्डभित्र रहेर मात्रै ढुंगा, बालुवा, गिट्टी र ग्राभेल उत्खनन गर्न दिइनुपर्ने उनीहरू बताउँछन् । भीमदत्त र महाकालीजस्तै अन्य ठाउँमा पनि सानातिना विवाद देखिन थालेका छन् । निर्माण सामग्री उत्खनन हुने ठाउँ एउटा तहमा र सडक अर्काे तहमा पर्दा पनि केही समस्या देखिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०९:२७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

स्टिल बारले यात्रुको सुरक्षा

मोहन शाही

डोटी — दुई वर्षअघि डा.केआईसिंह राजमार्गको कोरालखोला ओरालोमा सिलगढीका नवीन बोहरा दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भए ।

धनगढीबाट सिलगढी आउने क्रममा मोटरसाइकल चिप्लँदा दुर्घटनामा परेका थिए ।

दुर्घटनामा आफू बाँच्नुको कारण भने सडक छेउमा लगाइएको स्टिल बार भएको उनले बताए । ‘बाइक चिप्लिएर बायाँतर्फको भीरतिर सोझियो,’ दुर्घटनाको दिन सम्भँmदै उनी भन्छन्, ‘सडकछेउ लगाइएको स्टिल बारमा मोटरसाइकल ठोक्किँदा भीरमा खस्नबाट जोगिएँ, नत्र मेरो पत्नी र छोरासहित मेरो ज्यान जाने थियो ।’

पहाडी क्षेत्रमा स्टिल बारका कारण दुर्घटनाबाट ज्यान जोगिएका बोहरा मात्र एक्ला होइनन् । पछिल्लो समय सडकछेउमा लगाइएका स्टिल बारले दुर्घटना न्यून हँुदै गएको तथ्यांक जिल्ला प्रहरी कार्यालय डोटीसँग छ । कार्यालयका अनुसार जिल्लामा सवारी दुर्घटनामा परी ज्यान बचेका मध्ये ३५ प्रतिशतले स्टिल बारका कारणले जोगिएको बताएका छन् ।

पहाडी क्षेत्रमा अधिकांश दुर्घटना भीरमा खसेर हुने गरेका छन् । त्यस्ता दुर्घटना रोक्न पछिल्लो समय स्टिल बारले निकै सहयोगी भूमिका खेलेको छ । भीरतिर खस्नबाट बचाउने, अगाडि बढ्नलाई ध्यानाकर्षण गर्ने कार्यमा स्टिल बार सहयोगी भएको उग्रतारा यातायात व्यवसायी समिति दिपायल काउन्टरका प्रमुख कृष्ण भट्टले बताए ।

स्टिल बारले दुर्घटना हुनबाट सुरक्षा मात्र दिएको छैन । स्थानीय क्षेत्रको सौन्दर्य पनि बढाएको छ । हरिया डाँडा अनि पहाडका घुम्तीहरूमा लहरै सडकछेउमा मिलाएर गाडिएका स्टिल बारले सौन्दर्यमा छुट्टै आयाम थपिदिएको छ । र्‍यालिङझैं लाग्ने स्टिल बारमा उभिएर सडक र पहाडका डाँडाकाँडाहरूको रमणीय तस्बिर खिच्नेहरू थुप्रै भेटिन्छन् ।

सडक भिरालो भएको क्षेत्रमा गाडिएका बारले सडकको स्वरूपमा पनि बदलाव देखाएको छ । दिपायल सिलगढी नगरपालिकाको पुन्नामा दुई किलोमिटर लामो स्टिलबारले मन छुने सौन्दर्य थपेको स्थानीय विपिन भट्टले बताए ।

‘ओरालो, एक नजरमा देख्न सकिने तीनवटा लामा घुम्तीमा लगाइएको बारले बेग्लै सुन्दरता थपेको छ,’ उनले भने, ‘स्टिलबार सडकका घुम्तीहरू र टाढा रहेको दिपायल, राजपुर, तिखा, एयरपोर्टलगायत क्षेत्रको पृष्ठभूमि राखेर दर्जनौं व्यक्ति फोटो खिच्छन।’

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०९:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT