जहाँ कर्मचारी छैनन्

मोहन शाही

डोटी — वडा कार्यालयमा वडाध्यक्ष नारायण पछेरा शुक्रबार असिनपसिन भइरहेका भेटिए । कार्यालयमा सिफारिस लिन आउनेको ओइरो थियो । उनी सेवाग्राहीका सिफारिस फारम भर्नेदेखि दर्ता चलानी र राजस्व काट्ने काम एक्लै भ्याइरहेका थिए ।

आदर्श गाउँपालिका वडा नं. ४ को वडा कार्यालय । तस्बिर : मोहन

सेवाग्राहीको कामबाट बेफुर्सदिला देखिएका उनलाई बाहिर भने आमा समूह र स्वयंसेविकाहरू स्वास्थ्यसम्बन्धी छलफलका लागि दुई घण्टादेखि कुरिरहेका थिए । ‘अब एक्लै कता कता भ्याउने’ निराश देखिएका उनी गुनासो गर्न लागे, ‘म कर्मचारी हुँ कि जनप्रतिनिधि हुँ छुट्याउनै गाह्रो भइरहेको छ ।’

आदर्श गाउँपालिका वडा नं. ४ महादेवस्थान वडा कार्यालय कर्मचारीविहीन छ । कर्मचारीका नाममा एक निरक्षर एकल महिला कार्यालय सहयोगीका रूपमा छिन् । कर्मचारीविहीन भएपछि वडाध्यक्ष पछेरा कर्मचारी र जनप्रतिनिधिका दुवै काम एक्लै भ्याइरहेका छन् । एक्लैले काम भ्याउन नसक्दा सेवाग्राहीको गुनासो पनि उनीमाथि थपिँदै गएको छ । त्यसैले आजभोलि उनी रुनु न हाँस्नुको अवस्थामा छन् ।

Yamaha

‘के के न सोचेर जनताको हितका लागि काम गर्छु भनेर जनप्रतिनिधि बनियो,’ आँसु झार्न मात्र नसकेका उनले मधुरो स्वरमा भने,‘जिम्मेवारी पाएर आएपछि यहाँको व्यवस्था देख्दा आत्मग्लानि महसुस हुन्छ ।’

कर्मचारी नभएपछि अध्यक्ष आफैं कर्मचारीको काम गर्दै । तस्बिर : मोहन

साबिकको महादेवस्थान गाविस अहिले आदर्श गाउँपालिकाको वडा नं. ३ र ४ बनेको छ । वडा नं. ३ का लागि गाउँपालिकाले सामाजिक परिचालक डिलबहादुर रोकायालाई नियुक्त गरेको छ । तर वडा नं. ४ का लागि छैन । दुवै वडामा जीविकोपार्जनसँग सम्बन्धित विश्वेश्वरप्रसाद कार्यक्रम लागू छ । यद्यपि गाउँपालिकाले सो कार्यक्रमअन्तर्गतका कर्मचारी पनि वडा नं. ३ मै लगेर राखिदिएको छ ।

‘अन्य वडामा सामाजिक परिचालक राख्ने, करारमा कर्मचारी राख्ने’ स्थानीय लालबहादुर अवस्थीले दुखेसो गरे, ‘हाम्रो वडामा भएका कर्मचारीलाई पनि अन्यत्र तान्ने काम गरिएको छ यो भन्दा बढी अन्याय के हुन सक्छ ।’ स्थानीयले वडालाई कर्मचारीविहीन बनाइँदा केन्द्रको सिंहदरबार गाउँमा आएको अनुभूति पाउन नसकेको आरोप लगाए ।

वडा कार्यालयलाई कर्मचारीविहीन बनाउनुको कारण भने राजनैतिक रहेको स्थानीय बताउँछन् । आदर्श गाउँपालिकामा रहेका ७ वडामध्ये पछेरामात्र कांग्रेसबाट निर्वाचित एक्ला वडाध्यक्ष हुन् । अध्यक्ष, उपाध्यक्षदेखि सबै अन्य पार्टीबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि छन् ।

‘एक्लो वडाध्यक्ष भएकाले मेरो रमिता हेर्न वडा कार्यालय कर्मचारीविहीन बनाइदिए,’ वडाध्यक्ष पछेराले भने, ‘बिहान १० बजेदेखि ४ बजेसम्म कार्यालय कुरेर सेवाग्राहीको काम गर्छु, जनप्रतिनिधिका रूपमा गर्नुपर्ने काम साँझ, बिहान गरिरहेको छु ।’ उनको सबैभन्दा बढी गुनासो वडा नं. ४ का बासिन्दामाथि राजनैतिक पूर्वाग्रह राखेर गाउँपालिकाको नेतृत्व नै असफल बनाउन प्रयास गरिरहेको प्रति छ ।

तर गाउँपालिका अध्यक्ष टेकबहादुर रोकाया भने राजनैतिक पूर्वाग्रह गरेको आरोपको खण्डन गर्छन् । उनले कर्मचारी अभाव भएकाले नै सिंगो गाउँपालिकामा काम गर्न कठिनाइ भएको तर्क गरे । ‘लामो समय कार्यकारी अधिकृत नहुँदा सचिवले नै चलाउनुभएको थियो,’ उनले भने, ‘एउटै सचिवले ४ वडा हेरिरहनुपरेको अवस्थामा कहाँबाट कर्मचारी ४ नं. मा खटाउने ?’

प्रत्येक चौमासिकमा गाउँपालिकाले सामाजिक सुरक्षा भत्ता ल्याएर उनको हातमा थमाइदिन्छ । उनी कागजात र पैसा बोकेर सामाजिक सुरक्षा भत्ता बाँड्न टोलटोल पस्छन् । घटना पञ्जीकरण गर्न झोलामै सिफारिस फारम, छाप र राजस्व काट्नका लागि बिल ठेली सँगै बोकेर हिंड्छन् । ‘वडाध्यक्षको मर्म देखेर साह्रै दया लाग्छ,’ स्थानीय हरिना जोशीले भनिन्, ‘अबका चार वर्षसम्म यही हालत हो भने वडावासीलाई नै असर पर्छ ।’

उनको वडामा वडासचिव गणेश ओझालाई जिम्मेवारी दिएको छ । तर उनलाई ४ नं. वडा सँगै अन्य ३ वटा वडाको पनि जिम्मेवारी छ । एउटा वडामा साता दिन दिए पनि उनलाई समय पुग्दैन । ‘एक्लै कहाँ कहाँ जानु’ वडा सचिव ओझाले भने, ‘सँगसँगै गाउँपालिकामा पनि काम गर्नुपर्ने भएकाले वडामा जान फुर्सदै हुन्न, समय पाएसम्म जाने गरेको छु ।’

उनी महिना, दुई महिनाका लागि पुग्ने गरी सिफारिस लगायतका अन्य फारममा हस्ताक्षर र छाप लगाएर वडा कार्यालयमा छाडिदिने गर्छन् । सेवाग्राही आएमा वडाध्यक्ष पछेराले फारम भरेर सिफारिस गरी पठाउने गरेको वडासचिव ओझाले बताए । कतिपय कागजात आफंै बोक्ने भएकाले सिफारिस सचिवले गरिदिन्छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ १०:०५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बाबुराम दम्पतीको अटोरिक्सा मोह

गणेश चौधरी

टीकापुर — मुक्त कमैया दम्पती बाबुराम र सीमा दुवैको पेसा अहिल अटोरिक्सा चालक हुन पुगेको छ । टीकापुर नगरपालिका–१ शक्तिनगरका यी दम्पतीको दैनिकी बिहानदेखि साँझसम्म आ–आफ्नो अटोरिक्सामा व्यस्त हुनु हो ।

रिक्सामा बाबुराम र सीमा । यो मुक्त कमैया दम्पती टीकापुर बजारमा रिक्सा चलाउन व्यस्त छ । अटोरिक्साको आम्दानीले जीवन धान्न सजिलो भएको उनीहरू बताउँछन् । तस्बिर : कान्तिपुर

बाबुराम पेट्रोलबाट चल्ने अटोरिक्सा चलाउँछन् । सीमा भने ब्याट्रीबाट चल्ने इलेक्ट्रिक अटोरिक्सा ।

यी उनै टीकापुरका मुक्त कमैया बाबुराम हुन्, शक्तिनगरको उनको घरमा जहाँ तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले एक रात बिताएका थिए । भट्टराईको एक रातको बसाइले त्यतिबेला निकै चर्चा बटुलेको थियो ।

पूर्वकमैया बाबुराम मात्र होइन उनकी श्रीमती सीमा पनि आजभोलि अटोरिक्सा चलाउन थालेका छन् । सुरुसुरुमा अटोरिक्सा चलाउन अलि अप्ठ्यारो जस्तो भए पनि अहिले कुनै अप्ठ्यारो नलाग्ने सीमा बताउँछिन् । कुराकानीकै क्रममा फोन आएपछि हतारिँदै उनले भनिन्, ‘गाडी मोटर महिलाले चलाएको देखेकी थिएँ । अरू महिलाले सक्छन् भने मैले किन नसक्ने । मेरो पेसेन्जरको फोन आयो । म हिंड्छु ।’

‘एउटा रिक्साबाट मासिक करिब २० हजार जति आम्दानी भइहाल्छ,’ सीमा हिंडेपछि उनका श्रीमान् बाबुरामले भने, ‘अरूको मजदुरी गर्नुभन्दा त यो धेरै राम्रो छ । सजिलो पनि आम्दानी पनि ।’ जग्गाजमिन नहुनु नै गरिब मुक्त कमैयाका लागि अटोरिक्सा चलाउन सजिलो र आम्दानी पनि हुने भए पनि किन्न भने निकै अप्ठ्यारो रहेको बाबुरामले सुनाए ।

उनले भने, ‘रकम धेरै लाग्छ । एकमुष्ट रकम हामी मुक्त कमैयासित हुने कुरै भएन ।’ बाबुरामले अटोरिक्सा खरिद गर्न कसरी रकमको जोहो गरे भन्ने अवस्था सुनाउँदै भने, ‘अटोरिक्सा यहाँ हो । यसबाट राम्रो आम्दानी हुन्छ भन्ने लाग्यो तर किन्नलाई पैसा थिएन । हामीसँग भएको जग्गाको लालपुर्जा पनि बैंकमा राख्न नमिल्ने सरकारी नियम बनाइदिएको छ । बैंकबाट पनि ऋण निकाल्न नसकिने भो ।

अटोरिक्सा चलाउने रहर त गरियो तर पैसा नहुने भो । पछि महिलाहरूको समूहबाट चर्को ब्याजमा भए पनि ऋण निकालेर रिक्सा किन्यौं । राम्रो आम्दानी भो । एउटा अटोरिक्साको पैसा तिरेर अर्को पनि थप्यौं । अहिले दुवै जनाले चलाउँछौं ।’

कमैया मुक्तिपछि बाबुराम दम्पती ज्याला मजदुरीमा लाग्यो । यसबाट उनीहरू सन्तुष्ट भएनन् । बाबुरामले साइकल मर्मतको तालिम लिए । केही समय साइकल मर्मतमा बिताए । त्यसबाट पनि उनी सन्तुष्ट भएनन् । अटोरिक्सा चलाउन थाले । यसबाट राम्रो आम्दानी पाएपछि दम्पती नै अटोरिक्सा चलाउन व्यस्त छ ।

आफूले पढ्न नपाए पनि छोरालाई भने पढाउने यी दम्पतीको इच्छा थियो तर छोराले नै नपढिदिएपछि उनीहरूको केही लागेन । पढ्न नसकेपछि छोरालाई प्लम्बिङको काम लगाएको बाबुरामले बताए । उनले भने, ‘सीप सिक्नु पनि एक किसिमको पढाइ हो । राम्रो प्लम्बर बने भइहाल्यो ।’

बाबुराम दम्पतीले अटोरिक्सा चलाएर राम्रो आम्दानी गरेको देखेपछि गाउँकै विष्णु चौधरी र उनकी श्रीमतीले पनि अटोरिक्सा चलाउन सुरु गरेको उनले बताए । उनले भने, ‘टीकापुर बजारमा बाटोघाटो विस्तार हुँदैछ । अटोरिक्सा चलाउने रोजगार पनि फस्टाउँदै गएको छ । चलाउने मान्छे पनि बढ्दै गएका छन् ।’

यी दम्पतीे २०६७ साल पहिले टीकापुरको एयरपोर्टमा बस्दै आएको हो । टीकापुरको एयरपोर्ट कब्जा गरी बसेका मुक्त कमैयालाई यहाँका राजनीतिक दलका स्थानीय नेताको सल्लाहमा टीकापुर विकास समितिबाट जग्गा उपलब्ध गराइएको हो । यही ३ सय ९८ घरपरिवारमध्येको एउटा परिवार बाबुरामको हो ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ १०:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT