बर्खामा चुहिन्छ बर्थिङ सेन्टर

मेनुका ढुंगाना

अछाम — मंगलसैन नगरपालिका १३ बस्तीको दुईतले कच्ची स्वास्थ्य चौकी मर्मत सम्भारको अभावले जीर्ण बनेको छ । पानी परेका दिन स्वास्थ्यकर्मीलाई सेवा प्रवाह गर्नै मुस्किल पर्छ । चौकीमा नाम मात्रको बर्थिङ सेन्टर छ । 

छेउमा एउटा पुरानो खाट । नजिकै डस्टबिन । एक छेउमा प्रसूति गराउँदा आवश्यक पर्ने सामग्री अस्तव्यस्त छन् । झ्यालबाट आउने प्रकाशको सहायताले सुत्केरी गराउन बाध्य छन्, स्वास्थ्यकर्मी । प्रसूति गराउनका लागि आवश्यक सामग्री भए पनि तिनलाई सुरक्षित राख्ने ठाउँकै अभाव छ । पानी परेको दिन घर चुहिन्छ । भएका सामग्रीमा खिया लागेको छ । यहाँका अधिकांश महिला घरमै सुत्केरी हुन विवश छन् ।

Yamaha

सामान्यतया सुत्केरी गराउन उज्यालो कोठा, सहज वातावरण र दक्ष स्वास्थ्यकर्मीको आवश्यकता पर्छ । यहाँ भने त्यस्तो कुनै सुविधा छैन । बिहान उज्यालो हुँदादेखि साँझ अँध्यारो नहँुदासम्म कोही सुत्केरी व्यथा लागेर बर्थिङ सेन्टर पुगेमा मात्रै सुरक्षित प्रसूति हुन पाउँछन् । राति व्यथा लाग्यो भने त्यो पनि सम्भव छैन ।

‘गाउँभन्दा अलिमाथि नै यो स्वास्थ्य चौकी भवन छ । राति यतै बसेर सेवा दिन हामीलाई निकै समस्या छ,’ स्वास्थ्य चौकी इन्चार्ज विजय श्रेष्ठले भने, ‘३० वर्षअगाडि निर्माण भएको जीर्ण भवन भएकाले राति सेवा दिन अप्ठ्यारो भएको हो ।’
अरू ठाउँमा गएर सुत्केरी हुन यहाँका महिलालाई अर्को विकल्प पनि छैन । गाउँबाट नजिक भनेकै सदरमुकामको जिल्ला अस्पताल हो । त्यहाँ पुग्नै १३ घण्टा लाग्छ । बस्ती, डाडीगडे र बाँडा गरी मुख्य ३ टोल भएको साविकको बस्ती गाविसको केन्द्रमा रहेको स्वास्थ्य चौकीको आफ्नै भवन नहँुदा सेवा प्रभावकारी नभएको स्वास्थ्य चौकी इन्चार्ज श्रेष्ठले बताए ।

‘बस्ती र डाडीगडेका महिलाहरूको यो बर्थिङ सेन्टरसम्म पहुँच छ ।बाडा गाउँबाट यहाँ सेवा लिन आउँदैनन्,’ उनले भने, ‘एक गाउँबाट अर्को गाउँको दुरी ७/८ घण्टाको छ । व्यथा लागेका महिला हिँडेरै यो ठाउँमा पुग्दा ज्यानै जोखिममा पर्ने सम्भावना हुन्छ ।’

उनका अनुसार महिनामा १/२ महिला मात्र प्रसूतिका लागि आउँछन् । स्वास्थ्य चौकीको तथ्यांकअनुसार १ अनमी र २ अहेब भएको स्वास्थ्य चौकीमा आव ०७४ /७५ मा २३ जना मात्रै सुत्केरी भएका छन् ।

जुन ठाउँमा सुरक्षित सेवा पाउने आस बोकेर महिला पुग्छन, त्यही ठाउँको दयनीय अवस्थाले स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी बन्न नसकेको स्थानीय पवित्रा साउँदले बताइन् । ‘मैले नै राति सुत्केरी व्यथा लाग्दा घरमै बच्चा जन्माए,’ उनले भनिन्, ‘यो बर्थिङ सेन्टर हुनु र नहुनुमा हामीलाई कुनै फाइदा छैन ।’

कलिलै उमेरमा बिहे गर्ने चलन भएका कारण यहाँका अधिकांश महिलाको सन्तान जन्माउने औसत उमेर १७ देखि २१ वर्ष हो । जोखिम अवस्थामा घरमै सुत्केरी हँुदा आमा र बच्चाको ज्यान नै असुरक्षित हुने गरेको स्थानीयको भनाइ छ ।

‘कतिपयका बच्चा गर्भमै मरेका हुन्छन् । कतिका जन्मिसकेपछि मर्छन् । हामीले थाहा पाएसम्म घरमै पुगेर जानेबुझे जति सेवा र सुझाव सल्लाह दिन्छौं,’ स्वास्थ्य स्वयंसेविका मातृका ढुंगानाले भनिन्, ‘तर पनि यहाँका महिलाको ज्यानजोखिममै छ ।’

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७५ १३:२५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

असुरक्षित बन्दै बालबालिका

विप्लव महर्जन

सल्यान — कालिमाटी गाउँपालिका–५, का एक व्यक्तिले आफ्नै ११ वर्षीया छोरीलाई बलात्कार गरे । गत वैशाख २० गते राति आफ्नै घरमा बलात्कार गरेको भन्दै मामाले इलाका प्रहरी कार्यालय लुहाममा गत असार ३ गते उजुरी दर्ता गरे । घटनापछि आरोपी फरार छन् । 

सिद्धकुमाख गाउँपालिका–३, मा गत वैशाख ३० गते बेलुकी एक १७ वर्षीय किशोरले नजिकैको जंगलमा लगेर ६ वर्षीया बहिनी नाता पर्ने बालिकालाई बलात्कार गरे । जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा आफन्तले जेठ १ गते उजुरी दर्ता गरेपछि प्रहरीले सोही दिन आरोपीलाईगिरफ्तार गर्‍यो ।
यी दुई उदाहरण मात्र हुन् । पछिल्लो समय जिल्लाका अधिकांश बालबालिका असुरक्षित बन्दै गएका छन् । आफन्तबाट कोही बलात्कृत भएका छन् भने कसैको हत्या गरिएको छ । प्रहरीका अनुसार कोही कुटपिटका कारण पीडित बन्दै आएका छन् ।

केही बालबालिका बाबुआमाले छोडेपछि अलपत्र परेका छन् । केही बालबालिका अभिभावकले बहुविवाह गर्दा पनि समस्यामा छन् । कतिपय बालबालिका बाबुआमाले बेवास्ता गर्दा असुरक्षित भएको अधिकारकर्मीको भनाइ छ । जसका कारण बालबालिकाको ज्यानसमेत उच्च जोखिममा पर्दै आएको छ । परिवारकै सदस्यहरू बाबुबाट छोरी, दाइबाट बहिनी, ससुराबाट बुहारी, काकाबाट भतिजीमाथि बलात्कार तथा बलात्कारको प्रयास हुने गरेको इन्सेक प्रतिनिधि मीना बुढाथोकीले बताइन् ।

उनका अनुसार असुरक्षाका घटना विगतको तुलनामा बढ्दै गएका छन् । अभिभावकमा चेतनाको अभावका कारण पनि बालबालिका जोखिममा पर्दै आएको उनको भनाइ छ । उनले यो वर्ष मात्र सात जना बालिका आफन्तबाट बलात्कृत भएको जानकारी दिइन् । ‘आमा नभएका बालबालिका असुरक्षामा बढी परेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘असुरक्षित हुनबाट बचाउन सचेतना कार्यक्रम विभिन्न निकायबाट सञ्चालन भइरहेका छन् तर घटना बढ्दो अवस्थामा छन् ।’

उनले बालबालिकालाई असुरक्षाबाट बचाउन घर परिवार र अभिभावकको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुने जनाइन् ।

आफन्तलाई बालबालिकाले विश्वास गर्दा नै घटना बढ्न थालेको जिल्ला प्रहरी प्रमुख (डीएसपी) वीरेन्द्रबहादुर शाहीले बताए । उनका अनुसार गलत मनसाय भएका व्यक्तिले विभिन्न मौका छोपी जबरजस्ती बलात्कार, अपहरण, कुटपिट, दुव्र्यवहार र हत्या गर्ने गर्ने गरेका छन् । ‘बाबुआमाको कमजोरीका कारण पनि बालबालिका असुरक्षित बन्दै गएका छन्,’ उनले भने, ‘बालबालिका पनि विभिन्न आपराधिक कार्य हुनबाट जोगिन सतर्क हुन जरुरी छ ।’

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ मा १६ बलात्कारका घटनामध्ये पाँच र २०७४/०७५ मा २१ मध्ये पाँच जना बालिका बलात्कारको सिकार बनेका छन् । चालु आर्थिक वर्षमा भएका पाँच घटनाध्ये तीन जना बालिका आफन्तबाटै बलात्कृत भएका छन् । प्रहरीका अनुसार यो वर्ष एक बालिकाको हत्या भएको छ ।

गरिबी, बाबुआमाको मृत्यु, अभिभाबकको संरक्षण अभावलगायत कारण बालबालिका असुरक्षित बनेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी कमलराज ढकालले बताए । उनका अनुसार बाबु रोजगारीका लागि विदेश जाने र आमाले अर्कोसँग विवाह गर्ने क्रम बढेकाले पनि बालबालिका समस्यामा पर्ने गरेका हुन् ।

‘मदिराको जथाभावी सेवनका कारण पनि बालबालिका असुरक्षित बन्दै गएका छन्,’ उनले भने, ‘सानो उमेरमा विवाह गर्दा र बहुविवाहले पनि बालबालिकामा विभिन्न समस्यानिम्त्याएको छ ।’

प्रकाशित : मंसिर १९, २०७५ १३:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT