माघीको तयारी : सिँगारियो  थारू बस्ती

गणेश चौधरी

टीकापुर — पश्चिम नेपालका थारू समुदाय माघी पर्वको तयारीमा जुटेका छन् । माघीका लागि दुनाटपरी, जाँडरक्सी तथा मासुको जोहो गर्नेदेखि माघी मेलाको तयारी भइरहेको छ ।

माघीका लागि गाउँ नजिकका नदी/खोलामा बडघरको अगुवाइमा नुहाउन घाट सरसफाइको काम र कतिपय स्थानीय तहले माघी मेलाको तयारी गरेका छन् ।

Citizen


लम्कीचुहा नगरपालिकाको सहयोगमा माघी मिलन तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमको तयारी चलिरहेको लम्कीचुहा नगरपालिका–४ बलियाका पर्शुराम चौधरीले बताए । उनले भने, ‘थारूको संस्कृति परम्परा हराउँदै गएको छ । यसलाई जोगाउनका लागि माघी मिलनको कार्यक्रम बनाएका छौं । माघी मिलनमा थारूका खानपान रसांस्कृतिक कार्यक्रम हुनेछ ।’

थारू समुदायको चाडपर्वमा मुख्य परिकारका रूपमा रहेको ढिकरी बनाउन चामलको पीठो पिसाउने, घर लिपपोत गर्ने, आफन्त साथीभाइलाई माघीमा आमन्त्रण गर्ने क्रम चलिरहेको टीकापुर नगरपालिका–१ का छपीलाल चौधरीले बताए । उनले भने, ‘कामका सिलसिलामा टाढा गएकाहरू पनि आउने क्रम चलेको छ । साथीभाइ आफन्तसितको भेटघाट,आफूभन्दा ठूलाबडाको आशिष लिने र मीठो मसिनो खाएर माघी मनाउने भएका छौं ।’

माघी पर्वमा आफन्त तथा साथीभाइलाई थारू जातिको पकवान्न ढिकरी तथा सुँगुर/बंगुरको मासु खाने/खुवाउने चलन छ । गाउँभरिका थारूले एकै ठाउँमा सुँगुर/बंगुर काट्ने हुँदा आफ्नो परिवारलाई चाहिने मासुको जोहो भइसकेको उनीहरूले बताएका छन् । पछिल्लो समय माघीमा नुहाउने घाटमा मेला लगाउने चलन बढ्दै गएको छ । कैलालीका घोडाघोडी ताल, पथरैया नदी तथा कर्णाली नदीका विभिन्न घाटमा माघी मेला लाग्छ ।

माघी पर्वलाई थारू जातिले नयाँ वर्षका रूपमा पनि लिने भएकाले यो पर्वपछि वर्षभरिको योजना बनाउने काम पनि थारू गाउँमा हुने गर्छ । माघी पर्व ३ दिनसम्म धुमधामसाथ मान्ने र नयाँ योजना अनुसार वर्षभरिका लागि सबै आ–आफ्नाकाममा लाग्ने चलन थारू समुदायमा छ ।

थारू गाउँका लागि चाहिने बडघर, चौकीदार र गुरुवा छान्ने काम पनि यो बेला हुन्छ । कमैया मुक्तिको घोषणापूर्व कमैया राख्नका लागि हुने खोज्नीबोज्नीको परम्परा भने अहिले हटेको छ । कमैया प्रथा हटेपछि किसानका जग्गा गरिब किसानले जोत्ने भएकाले त्यो जग्गा अधियाँमा जोत्ने/नजोत्ने छिनोफानो भने यही बेला हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७५ ०९:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अदुवाले मूल्य पाउँदा खुसी

मोहन शाही

डोटी — अदुवाले आकर्षक मूल्य पाउँदा डोटीका किसान खुसी छन् । गत वर्ष मूल्य नपाउँदा सुकाएर बेच्न बाध्य किसानले अहिले राहत महसुस गरेका छन् । 

सूदुरपश्चिमको कैलाली र डोटीको चुरे क्षेत्र अदुवा खेतीका लागि उर्वर क्षेत्र मानिन्छ । बडीकेदार गाउँपालिकाका किसान खडक मौनीले राम्रो मूल्य पाएकाले अदुवा बिक्री गरिसकेको बताए । ‘गत वर्ष जम्मा १५ हजार जति मात्र कमाइ भयो,’ उनले भने, ‘१५ क्विन्टल फलाएको भए पनि मूल्य घटेकाले व्यापारीहरूले किन्न पनि मानेनन् ।’

उनले गत वर्ष बीपीनगर बजारमा आफैं अदुवाको भारी बोकेर बेच्न लग्नुपरेको पीडा सुनाए । तर यस वर्ष व्यापारी तथा अदुवा कम्पनीहरू घरघरमै आएर अदुवा लैजान लागेका छन् ।

गत वर्ष किसानहरूले मुस्किलले अधिकतम २० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा बिक्री गरेका थिए । यो वर्ष भने अदुवाको न्यूनतम मूल्य किसानले ३५ रुपैयाँ पाएको बलबहादुर बुढामगरले बताए । गत वर्ष अदुवाबाट ३० हजार मात्र कमाएका उनले यो वर्ष एक लाख २० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरेका छन् ।

मूल्य नपाउँदा गत वर्ष अधिकांश किसानहरूले अदुवा सुठो बनाएर बिक्री गरेका थिए । डोटीमा भारतका व्यापारीहरू स्थानीय व्यापारीसँग सहकार्य गरी अदुवा संकलनका लागि गाउँ छिर्ने गर्छन् । डोटीको बीपीनगर, निरौली, बर्छैन, मान्नाकापडी, घाङ्गल, लाना, चवराचौतारा, केदारअखडा, सिमचौर लगायतका गाउँमा अदुवा अत्यधिक उत्पादन हुने गर्छ ।

डोटीमा मात्रै वार्षिक १० हजार मेट्रिक टन अदुवा उत्पादन हुने सुदूरपश्चिम प्रदेश कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयको कृषि प्रवद्र्धन महाशाखा प्रमुख यज्ञराज जोशीले जानकारी दिए । पहाडको अदुवामा तेल बढी हुने, सुगन्धित र स्वास्थ्यका लागि हितकारी हुने भएकाले पनि बजारमा माग बढ्दै गएको बताए ।

पछिल्लो समय नेपालको अदुवालाई स्तरीकरण गरेर बाहिरी मुलुक निर्यात गर्ने गरेका कारण किसानहरूले राम्रो मूल्य पाउने गरेको जोशीको दाबी छ । ‘अहिले नेपालमै अदुवा प्रशोधन गरेर पनि बाहिर निर्यात हुने गरेको छ,’ उनले भने, ‘यसअघि किसानले खेतबाट खनेर बोरामा हालेर बाहिर पठाउँदा मूल्य दिन अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारीहरूले मानेका थिएनन् ।’

डोटी र कैलालीका किसानहरूले उत्पादन गर्ने अदुवालाई लक्षित गरी कैलालीको चुरे क्षेत्र सहजपुरमा अदुवा प्रशोधन गर्ने ओएमसी नामक कम्पनी स्थापना गरिएको छ । ग्रामीण पहुँच विकास केन्द्र तेस्रो चरणको सहयोग र समन्वय स्थापना गरिएको सो कम्पनीले डोटीको अदुवा प्रशोधन गरेर जर्मन लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्यात गर्ने गरेको ग्रामीण पहुँच विकास केन्द्र तेस्रो चरणका जिल्ला प्रबन्धक राजेन्द्र गिरीले बताए ।

प्रकाशित : पुस २६, २०७५ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्