विपत् उद्धारको अभ्यासमा विद्यार्थी

मोहन शाही

डोटी — आदर्श गाउँपालिका मौवास्थित शारदा माविका ७ जना विद्यार्थी एकाएक भुइँमा लडे । रगताम्य भएका उनीहरूको कोलाहल सुरु भयो । केही अभिभावकहरूको रुवाबासी गर्न थाले । लगत्तै ६ जना पहेलो टोपी लगाएका स्वयम्सेवक आइपुगे । घाइतेहरूलाई तत्कालै स्टे«चरमा बोकेर सुरक्षित स्थान पुर्‍याएर । उनीहरूको प्राथमिक उपचार पनि गरे ।

विद्यालयको प्रांगणमा भएको घटनाबारे आमाको भूमिका निभाइरहेकी कक्षा १० मा अध्यनरत कलाकार सत्यी भुलले विवरण खुलाइन् । गाउँका सयौं विद्यार्थी, अभिभावक, जनप्रतिनिधि, जिल्लाबाट आएका प्रहरी प्रशासन र पत्रकारलाई उनले विद्यालयको भूकम्प प्रतिरोधात्मक भवन नभएका कारण दुखद घटना हुन पुगेको सन्देश दिइन् । सोमबार शारदा माध्यामिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले भूकम्प र आगलागीबाट हुने क्षतीबाट बच्न सकिने उपायहरूबारे नाटकीय रूपमा कृत्रिम अभ्यास प्रदर्शन गरेका थिए । उनीहरूले आफ्ना अभिभावकलगायत सरोकारवालाहरूलाई भूकम्प प्रतिरोधक भवन बनाउनुपर्छ भन्ने सन्देश दिएका थिए । ‘प्राकृतिक जोखिमबाट बच्ने उपाय र सतर्कता अपनाउनुपर्ने विषयमा समुदायलाई बुझाउने प्रयत्न गरेका हौं,’ बालखेलको भूमिका निर्वाह गरेका कक्षा ८ का दीपक ओझाले भने, ‘भूकम्पका बेला घर भत्केर घाइते भएका व्यक्तिहरूको उद्धार गर्ने तरिका र आगलागी हुँदा अपनाउनुपर्ने सावधानीका कुराहरूसमेत देखायौं ।’


उनीहरूको अभ्यास देखेर अभिभावक, विद्यार्थी, जनप्रतिनीधि देखि पत्रकारहरूसमेत खुसी भएका थिए । डोटीमा पछिल्लो समय प्राकृतिक विपदका कारण हुन सक्ने क्षतिबाट बच्न जनचेतनामूलक अभियानहरू सञ्चालन भइरहेका छन् । ‘विद्यार्थी भाइबहिनीहरूले प्रदर्शन गरेको कृत्रिम अभ्यासबाट हामीलाई धेरै कुरा सिकाउन सहयोग गरेको छ,’ निमित्त प्रमुख जिल्ला अधिकारी टेकनारायण पौडेलले भने, ‘यसको दिगोपनाका लागि हामी सबैले हातेमालो गर्न जरुरी छ, घटना भइसकेपछि पछुताउनुभन्दा पूर्वसतर्कता अपनाउनु नै बुद्धिमानी हुन्छ ।’ गाउँपालिका अध्यक्ष टेकबहादुर रोकायाले विद्यार्थीहरूको कृत्रिम अभ्यासले आफूलाई समेत पाठ सिकाएको बताए ।

Citizen


भूकम्पका बेला विद्यालयमा नै बढी जनधनको क्षति हुन सक्ने भएकाले विद्यालयका भवनहरू भूकम्प प्रतिरोधात्मक बनाउनुपर्नेमा उनको जोड थियो । जिल्लामा अधिकांशलाई अझै पनि भूकम्प प्रतिरोधात्मक भवन निर्माण र अपनाउनुपर्ने पूर्व सतर्कताबारे जानकारी छैन । परम्परागत रूपमा बनेका घर तथा सरकारी भवनहरू अझै निर्माण गर्ने क्रम जारी छ । ‘परम्परागत विचार र सोचमा परिवर्तन ल्याई समुदायमा सुधार ल्याउन विभिन्न क्षेत्रमा प्राकृतिक विपत्ति र जोखिमबारे कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेका छौं,’ सामुदायिक विकास केन्द्रका अध्यक्ष हेमराज जोशीले भने, ‘डोटीको आदर्श, सायल, पूर्वी चौकी र दिपायल सिलगढी नगरपालिकामा पछिल्लो समय भौत्तिक संचरना भूकम्प प्रतिरोधात्मक बनाउने अभियान सुरु भएको छ ।’ सामुदायिक विकास केन्द्रद्वारा सञ्चालित नेपाल विपत् जोखिम न्यूनीकरण परियोजनाले भूकम्पबाट जोगिनका लागि सचेतना अभियानहरू सञ्चालन गर्नुका साथै विद्यालयहरूका भूकम्प प्रतिरोधात्मक नमुना भवनहरू बनाउन थालेको परियोजनाका कार्यक्रम अधिकृत सुरेश नाथले जानकारी दिए ।


आपतकालीन सूचना केन्द्र स्थापना गर्नुका साथै विद्यालयका नमुना भवनहरू निर्माण कार्य तीव्र छ । गत वर्ष नै डोटीका चार स्थानीय तहहरूमा आपतकालीन सूचना केन्द्र स्थापना भइसकेका छन् । सामुदायिक विकास केन्द्रले १० वटा विद्यालयका भूकम्प प्रतिरोधात्मक भवनहरू निर्माण गरिसकेको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २९, २०७५ १२:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘मुआब्जा न्यून मूल्यांकन भयो’

गणेश चौधरी

टीकापुर — रानी जमरा कुलरिया सिंँचाइ आयोजनाको दोस्रो चरणको कार्यक्रमअन्तर्गत लम्कीचुहा नगरपालिकामा नहर निर्माणका लागि अधिग्रहण गर्ने जग्गाको मुआब्जा विवाद भएको छ । जग्गाधनीले जग्गाको मूल्यांकन कम गरेको गुनासो गरेका हुन् । यो आयोजना राष्ट्रिय गौरवको आयोजना हो ।

बाटो भएको जग्गाको पनि बाटो नभएको भनी मूल्यांकन गरिएको, सँगैको जग्गाको फरकफरक मूल्यांकन गरिएको जग्गाधनीको गुनासो छ । अधिग्रहण गरिएको जग्गाको सही मूल्यांकन गरी मुआब्जा नदिए संघर्षमा उत्रिने उनीहरूले बताएका छन् । अधिकरणमा परेको भीमबहादुर मल्लको नाममा रहेको कित्ता नम्बर ५६८ र रोइना डगौरा थारूको कित्ता नम्बर २२७ जग्गा जग्गाको बीचमा ग्राभेल बाटो भए पनि बाटो नभएको उल्लेख गरी मूल्यांकन गरिएको मल्लले बताए ।


मल्लले भने, ‘हाम्रो जग्गा बाटोको ओल्लोपल्लो जग्गा हो । तर सिंचाइ आयोजनाले ५६७ कित्ता नम्बरको प्रतिकट्ठा मूल्यांकन ४ लाख र कित्ता नम्बर २२७ को साढे ७ लाख मूल्यांकन गरेको सूचना प्रकाशित गरेको छ । अधिकांश जग्गाको मूल्यांकन यस्तै त्रुटिपूर्ण छ ।’
दोस्रो चरणको नहर निर्माणका लागि ऐलानीबाहेक २ सय ४ जनाको जग्गा अधिकरणमा परेको रानी जमरा कुलरिया सिंचाइ आयोजनाले सूचना प्रकाशित गरेको छ । त्यसमध्ये ९८ जनाले मुआब्जामा असहमति जनाउँदै आयोजनाको कार्यालयमा निवेदन दिएका छन् ।


सिंँचाइ आयोजनाले निकास नभएको, घर घडेरी र बाटोसित जोडिएको आधारमा जग्गाको मूल्यांकन गरिएको रानी जमरा कुलरिया सिंँचाइ आयोजनाका इन्जिनियर कृष्णबहादुर बिष्टले बताए । उनले भने, ‘कतिपय जग्गाको चलनचल्तीको ग्राभेल बाटो भए पनि नक्सामा बाटो छैन । असहमति जनाउँदै दिइएको निवेदनको छानबिन गरी प्रक्रिया अघि बढ्ला ।’ निर्माण कम्पनीले गर्दै आएको नहर निर्माणको काम बलचौर क्षेत्रमा गरिरहेकाले निर्माणको काममा खासै असर नपरेको विष्टले बताए । उनले भने, ‘यो विवाद समयमै नटुंग्याए निर्माणमा अवरोध हुन सक्ला ।’


अधिग्रहणमा परेका जग्गाको चलनचल्तीको दर प्रतिकट्ठा ८ देखि १० लाख भए पनि आयोजनाले ४ देखि १० लाख मात्र मूल्य निर्धाण गरेको जग्गाधनीहरूले बताएका छन् । रोइना डगौरा थारूले भने, ‘घरबास अधिग्रहणमा परेकाले सिँंचाइ आयोजनाले दिएको मुआब्जा रकमबाट अर्को ठाउँमा घरबास किन्न सक्ने अवस्था रहन्न ।’ उक्त सिँंचाइ आयोजनाको दोस्रो चरणको नहर निर्माणका क्रममा लम्कीचुहा नगरपालिकाको वडा नम्बर ४, ६ र ८ का जग्गाधनीको जग्गा अधिग्रहणमा परेको हो । दोस्रो चरणको नहर निर्माण भए करिब ६ हजार हेक्टर जमिनमा सिंँचाइ सुविधा पुग्ने आयोजनाले जनाएको छ । रानी, जमरा र कुलरिया कुलो सिँंचाइ आयोजना सुरु हुँदा पनि मुआब्जा विवाद भएको हो । विवादका कारण आयोजनाको काम करिब ७ महिनासम्म सुरु हुन सकेको थिएन ।


आयोजना निर्माण सुरु हुने स्थल कर्णाली चिसापानीका बासिन्दाले उचित बसोबास तथा क्षतिपूर्ति नदिएसम्म बस्ती नहटाउने अडान राखेपछि समस्या समाधानका लागि तत्कालीन सिंँचाइ राज्यमन्त्री दलबहादुर सुनारले परियोजना क्षेत्रबाट विस्थापित हुने बासिन्दासँगको छलफलमा त्यहाँका बासिन्दा अन्यत्र जान सहमत भएका थिए । सबै राजनीतिक दलको प्रयास र सहमतिमा आयोजना क्षेत्रबाट विस्थापित हुने १ सय ७४ घर परिवारलाई कर्णाली चिसापानीको राष्ट्रिय निम्न माध्यमिक विद्यालयको पश्चिम उत्तरतर्फ स्थान्तरण गरिएको थियो । विस्थापित हुने कर्णाली चिसापानीवासीले १ सय ७४ घरको मूल्यांकनका आधारमा क्षतिपूर्र्ति, राहतको व्यवस्था गरिएको थियो ।

प्रकाशित : फाल्गुन २९, २०७५ १२:२५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT