बगरमा मिहिनेत

कान्तिपुर संवाददाता

धनगढी — जिल्लाका विभिन्न नदी किनारमा वैशाखको सुरुदेखि किसानको मिहिनेत देख्न सकिन्छ । बगरमा गरिएको खेती नजिकै छाप्रा हालेर उत्पादन बेच्ने लहरै हुन्छन् । उनीहरू बिहानैदेखि राती अबेरसम्म छाप्रामै हुन्छन् । दिनभर बगरमा फलाएका काँक्रा, लौका, फर्सीलगायत अन्य तरकारी बेच्छन् । 

कैलालीको बेली नदी किनारको बगर खेती । तस्बिर : निर्मला/कान्तिपुर

‘मिहिनेत गर्न सक्नुपर्छ हजुर, बालुवामा पैसा कमाउन त्यसै कहाँ सकिन्छ र ?’ २५ वर्षदेखि धनगढी उपमहानगरपालिका १५ को बेलीको नदी किनार बगरमा तरकारी खेती गर्दै आएका डिल्लीराम रिजालले भने, ‘मिहिनेत गर्न सके एक सिजनमा ३/४ लाख कमाइ हुन्छ ।’

Citizen

यो वर्ष बाढी नआए आम्दानी अझ बढ्ने उनी बताउँछन् । ‘अहिले उत्पादन बेच्न उपयुक्त समय छ । बाढी आयो भने उत्पादनको दर घटेर घाटा लाग्छ,’ डिल्लीरामले भने । मंसिर/पुस महिनामा बालुवामा मिहिनत गरी छरेको बिउ माघ/फागुनदेखि फल दिन थाल्छ । ‘माटोमा फलाउनभन्दा बालुवामा उत्पादन फलाउन धेरै मिहिनेत चाहिन्छ,’ उनले थपे, ‘पहिला बालुवालाई मिलाएर राख्नुपर्छ, त्यसपछि त्यसमा मल हालेर बीउ राख्नुपर्छ ।’ बीउ छरेको ४ महिनामै उत्पादन बेच्न पाइने हुनाले विगत लामो समयदेखि यही व्यवसाय गर्दै आएको उनले बताए ।

‘आफ्नो देश (भारत) मा तिहार मनाएर हरेक वर्ष नेपालमै खेती गर्न आउने गरेको छु,’ २० वर्षदेखि बेली नदीकिनार खेती गर्दै आएका रफिल खानले भने, ‘बगर खेतीको सिजनमा त्यहीँ खेती गर्छौं, अघिपछि जग्गा भाडामा लिएर माटोमा तरकारी खेती गर्छौं ।’ एक सिजनमा ५० हजार मुनाफा हुने गरेको उनले बताए ।

रफिल आफू मात्र होइन, उनकी पत्नीसँगै ३ छोरा पनि दीपावली मनाएर यहाँ आएर खेती गर्छन् । ‘म नेपाल आएर खेती गर्न थालेको १६ वर्ष भयो ।’ रफिलका जेठा छोरा सफिदले भने, ‘छोटो समयमै धेरै आम्दानी हुने भएकाले हामी हरेक वर्ष यहाँआउँछौं ।’ उनी विगतभन्दा यो वर्ष समयमा पानी परेकाले आफ्नोबारीमा काँक्रा, तरबुजा, लौका, फर्सी, टमाटर लटरम्म फलेको बताउँछन् । एक सिजनमा ५ लाख लागत लगाएपछि ३ लाख आम्दानी हुने गरेको सफिदले बताए । बोटमा फलफुल फलेका बेला बाढी आएपछि भने घाटा हुने गरेको उनी बताउँछन् ।

नदी किनारमा छाप्रा लगाएर बगर खेतीको उत्पादन बेच्दै गरेका किसान।

कैलालीमा बगरमा खेती गर्नेहरू अधिकांश भारतबाट आउने छन् । ‘हामीहरू समूह बनाएर पैसा जम्मा गर्छौं, अनि नगरपालिकालाई बगरको भाडा तिर्छौं,’ १५ वर्षदेखि बेली नदी किनारमा खेती गर्दै आएकी भारत सितारगंजकी सुनीता बीले भनिन्, ‘म यही खेती गरी घर खर्च र दुई छोराछोरीको पढाइ खर्च धानिरहेकी छु ।’ उनी एक सिजनमा २ लाख जति आम्दानी हुने गरेको बताउँछिन् ।

‘पैसा ब्याजमा लिएर बगर खेती गर्दै आएकी छु म,’ ४ बर्षदेखि नेपालमा बगर खेती गर्दै आएकी भारत सितारगन्जकै रुक्साना खानले भनिन्, ‘वर्ष भरिको खर्च यहि खेतीबाट चलाएकी छु । बगर खेतीबाट आएको पैसाले साँवा–ब्याज तिरेर वर्ष भरिको खर्च चल्छ ।’

यसरी अहिले कैलालीका नदीका बगरहरूमा अहिले बगर खेतीका उत्पादन बेच्नेको लाइन लागेको हुन्छ । उनीहरू असारमा बगर खेतीको सबै उत्पादन सकेर आफ्नो घर फर्कन्छन् । आउँदो कात्तिक, मंसिरमा खेती लगाउन तिहार मनाएर उनीहरू यहीँ फर्किन्छन् ।

–निर्मला खडायत

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७६ ०९:५१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बर्थिङ सेन्टरमै असुरक्षित

मेनुका ढुंगाना

अछाम — मंगलसैन नगरपालिका १४ कि भजन लुहारले गत चैत पहिलो साता कालागाउँ स्वास्थ्य चौकीमै रहेको बर्थिङ सेन्टरमा छोरी जन्माइन् । यसअघिका २ सन्तान घरमै जन्म दिएकी उनी यो पटक सुरक्षित सुत्केरीका लागि स्वास्थ्य चौकी पुगेकी थिइन् ।

स्वास्थ्यचौकी अनुगमनमा गएका सरोकारवाला समक्ष समस्या राख्दै स्वास्थकर्मी । तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर

तर, उनले सोचेको सेवा भने पाइनन् । सानो कोठा, पत्थरले छाएको छानो भएको जीर्ण भवन । उनी प्रसूति कक्ष भित्र पस्ने बेला आकाशगड्याङगुडुङ भयो । हावाहुरी चल्न थालेपछि उनी आत्तिइन् ।

‘व्यथाले च्यापेर म बेहोस जस्तै जुन बेडमा थिएँ, त्यसैमा माथि छानोबाट पानी चुहिन थाल्यो । भुइँमा पानी जम्यो खुट्टा टेक्ने समेत ठाउँ भएन,’ उनले भनिन्, ‘माथिबाट पानीसँगै खसेको माटो आँखामा पर्‍यो । व्यथाको पीडा एकातिर आँखामा माटो खसेको पीडा अर्कोतिर थियो । घरमा भन्दा गाह्रो भयो स्वास्थ्य चौकीमा ।’

कालागाउँकै सरु सार्कीको पीडा पनि उस्तै थियो । सुरक्षित सुत्केरी हुन गत फागुनमा उनी त्यही जीर्ण स्वास्थ्य चौकीमा आइपुगिन् । तर स्वास्थ्य चौकीमा छोरा जन्मेको दिनदेखि उनी तनावमा छिन् । ‘छोरा जन्मेर अर्को बेडमा राख्ने बित्तिकै माथिबाट नाइटोमा माटो खस्यो । त्यही दिनदेखि नाइटोमा घाउ भएर पाक्न थालेको हो । अहिलेसम्म सञ्चो भएको छैन ।’ उनले भनिन्, ‘सुरक्षाका लागि पो हामी यहाँ आउँछौं । तर यहाँ त झनै सास्ती थपिएको छ । बर्थिङ सेन्टरको कोठाबाट पुरै आकाश देखिन्छ ।’

साबिकको कालागाउँमा रहेको एक मात्र स्वास्थ्य चौकीमा प्रसूति गराउन लैजान जोखिम रहेको स्वास्थ्य स्वयंसेविका वसन्ती नेपाली बताउँछिन् । ‘प्रत्येक टोलमा गएर स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुनुपर्छ भनेर सुझाव सल्लाह दिन्छौं । तर चौकीको अवस्था नाजुक छ,’ उनले भनिन्, ‘यही कारणले स्वास्थ्य संस्थामा जानुस् भन्न पनि डर लाग्छ । त्यता केही भइहाल्यो भने हामी जिम्मेवारी लिन सक्दैनौं ।’ महिलालाई स्वास्थ्य चौकीको पहुँचसम्म पुर्‍याउने दायित्व भए पनि सुरक्षाको कारण देखाउँदै कतिपय अझै पनि घरमै सुत्केरी हुने गरेको स्वयंसेविका धनी बोहराले बताइन् । चुहिने घरमा गएर हामीले दुःख पाउनु छैन भन्छन् । यस्तो बेला हामी पनि केही जवाफ दिन सक्दैनौं,’ उनले भनिन् ।

चौकीका अनमी सरस्वती ओखेडाका अनुसार ३ वटै कोठामा पानी चुहिन्छ । ढुक्कले सेवा दिनसक्ने अवस्था छैन । ‘यहाँ भएका औषधि पानी पर्दा छाता ओढाएर जोगाउनुपर्छ । औषधि राख्ने ठाउँ छैन । सबै कोठा चुहिन्छन् । कहिले मुसाले औषधि बर्बाद बनाउँछ,’ उनले भनिन्, ‘बर्थिङ सेन्टरका लागि आवश्यक पर्ने सक्सन मेसिन, बिजुली, बेडमा ओढ्नेओछ्याउने, शौचालय अनिवार्य आवश्यक पर्छ । तर यहाँ केही छैन ।’ स्वास्थ्यकर्मीको दक्षता र सीपले हालसम्म जबर्जस्ती सेवा दिएको र व्यवस्थापन पक्ष फितलो भएको अनमी इन्दु सोडारी बताउँछिन् ।

‘सुत्केरी गराउने संवेदनशील क्षेत्रमा कसैले वास्ता गर्दैनन्,’ उनले भनिन्, ‘अनुगमनमा आएका सबै गाडीमै आउँछन् । एकछिन हेर्छन्, जान्छन् । त्यसपछि कहिल्यै फर्किंदैनन् ।’ जोखिम मोलेर स्वास्थ्य चौकीमा गत साउनदेखि हालसम्म ३१ जना सुत्केरी भएको अनमी सोडारीले बताइन् । ‘व्यथा लागेर आउँछन् । भवन भत्किन सक्छ, नआउनुस् पनि कसरी भन्नु । यस्तो जीर्ण भवनमा सेवा पनि कसरी दिनु ?’ उनले भनिन्, ‘मध्यराति पनि हामी यही जीर्ण भवनमा हुन्छौं । यस्तो अवस्थामा केही भइहाल्छ कि भन्ने डर लाग्छ ।’

स्थानीयका अनुसार स्वास्थ्य चौकीको नयाँ भवन निर्माणको काम सुरु भएको छ । गत पुसमा ढलान सकेपछि निर्माणको जिम्मा पाएको स्वार कन्ट्रसनका कुनै पनि प्रतिनिधि निर्माण स्थलमा देखिएका छैनन् ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७६ ०९:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT