शल्यक्रिया गरेका महिलामा समस्या बल्झिँदै

क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालयले ९ हजार ५ सय जनामा गरेको परीक्षणमा १ सय ८३ जनाको पाठेघर खसेको पाइयो
मोहन शाही

डोटी — बोगटान गाउँपालिका चवरा चौताराकी नरपता धामीले पाठेघरको शल्यक्रिया गराएको वर्षदिनसम्म केही भएन । तर, वर्ष दिनपछि अहिले उनको समस्या बल्झिएको छ । गत साता गाउँमै आएको स्वास्थ्य शिविरमा जाँच गराउँदा डाक्टरले उनलाई प्रजनन् अंगहरू कमजोर भइसकेकाले बाहिर लत्रेको बताएपछि उनी झस्किइन् ।

उपचार गरेको वर्ष दिनमा समस्या बल्झिँदा पाठेघरको शल्यक्रिया राम्रोसँग नगरिएकाले दुःख भएको उनले अनुमान गरिन् । ‘म त पाठेघरकै शल्यक्रिया राम्ररी नभएकाले समस्या दोहोरिएको हुनसक्ने सम्झिरहेकी थिए,’ नरपताले भनिन्, ‘डाक्टरले फेरि शल्यक्रिया गर्नुपर्ने भनेपछि त झस्केकी छुँ ।’ यौन सम्बन्ध राख्न असहज हुने, पिसाब फेर्न गाह्रो हुने, हिँड्डुल गर्दा दुखाइ हुने अर्की एक बिरामीले बताइन् । भल्ट प्रोल्याप्सको समस्या पाठेघरको शल्यक्रिया गरेका १ प्रतिशतमा यस्तो समस्या देखिने गरेको भए पनि पहाडी क्षेत्रका महिलामा भने केही बढी देखापरेको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

‘हामी यसलाई भल्ट प्रोल्याप्स भन्छौं, पाठेघरको शल्यक्रिया गरेका महिलाहरूमा यस्तो समस्या देखिन्छ,’ शिविरमा आएका कोहलपुर मेडिकल कलेजका डा. होमनाथ अधिकारीले भने, ‘पाठेघरको शल्यक्रिया गर्नेबित्तिकै काममा लाग्ने, उकाली–ओराली हिँड्ने महिलाहरूमा यस्तो बढी देखिन्छ ।’

पछिल्लो समय यस्तो समस्या पाठेघर खसेर शल्यक्रिया गराएकाहरूमा देखिने गरेको छ । बोगटानमा क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालयले सञ्चालन गरेको उक्त शिविरमा नरपतासँगै अन्य २ महिलामा पनि समस्या देखिएको छ । यसै वर्ष डोटीमा ११ महिला पीडित भेटिएको चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

गत महिना डडेल्धुरामा सञ्चालन गरिएको निःशुल्क पाठेघर शल्यक्रिया शिविरमा पनि ४ महिलामा भल्ट प्रोल्याप्सको समस्या देखिएको कोहलपुर मेडिकल कलेजका सामाजिक एकाइ प्रमुख रामबहादुर मल्लले बताए ।

कलेजले लामो समयदेखि निर्देशनालयसँगको सहकार्यमा सूदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लाहरूमा पाठेघर खसेका महिलाहरूको उपचार गर्दै आएको छ । एकाइ प्रमुख मल्लले विगतमा पाठेघर खस्ने विरामी मात्र देखा पर्ने गरे पनि पछिल्लो समय पाठेघरको शल्यक्रिया गरिसकेका महिलाहरूमा फुनः समस्या देखिने क्रम बढेको बताए ।

‘शल्यत्रिया गराएका केही महिलाहरूमा समस्या देखियो,’ उनले भने, ‘पाठेघर फालिसकेपछि केही समस्या आउदैन भन्ने यहाँका ग्रामीण महिलाहरूको बुझाइ रहेछ ।’ जनचेतना अभाव तथा लापरवाही पहिलाजस्तै दुख झेल्नुपर्ने बाध्यता आउने उनी बताउँछन् । निःशुल्क शिविरमा जाँच गर्न आएका १ हजार २ सय ७२ मध्ये ११ जनामा पाठेघरको शल्यक्रिया गर्नुपर्ने अवस्थाका महिलाहरू थिए । यी मध्ये ३ जना भल्ट प्रोल्याप्सका बिरामी भेटिएको क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालयका निमित्त निर्देशक रमेश मलासीले बताए ।

निर्देशनालयले सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लामा सञ्चालन गरेको स्वास्थ्य शिविरमा ५० जना महिलामा भल्ट प्रोल्याप्सको समस्या देखिएको निर्देशनालयमा कार्यरत मीनराज जोशीले बताए । हालसम्म निर्देशनालयले ९ हजार ५ सय जनामा गरिएको स्वास्थ्य परीक्षणमा १ सय ८३ जनाको पाठेघर खसेको छ । त्यसबाहेक ५० जनामा भने भल्ट प्रोल्याप्सको समस्या बल्झिएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १३:४५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

फेरिँदै तल्लो स्वराड

डीआर पन्त

बैतडी — तल्लो स्वराड असुरका ७६ वर्षीय जयबहादुर लुहारले ५० नकटदै आफ्नै आंँखाले गाउंँ रित्तिँदै गएको देखे । कोही गाउंँ छोडेर छिमेकी जिल्लाका लेक क्षेत्र पुगे । कोही डडेलधुराको रंगुन उपत्यकातिर लागे । आर्थिक अवस्था अलि राम्रो भएकाहरू तराइ झरे । ‘एक समय त यस्तो पनि आयो मेरो गाउंँ मात्र होइन पुरै तल्लो स्वराड क्षेत्रका गाउंँ सुनसान भए,’ जयबहादुरले भने, ‘मुर्दा उठाउन पनि दुई–तीन गाउंँ जम्मा नभई नहुने अवस्था आयो ।’

‘स्वास्थ्य उपचार, बिजुली बत्ती, सडक यातायातको त हामीले कल्पना पनि गरेका थिएनौं खानेपानीसमेत दैनिक ६ घण्टा पैदल हिँड्नुपर्ने अवस्था थियो,’ महाकाली किनारको तल्लोस्वराड कुलाउंँका पूर्वशिक्षक धर्मराज भट्ट विगत सम्झँदै भन्छन, ‘समय यसरी कोल्टे फेर्ला भन्ने हाम्रो पुस्ताका मान्छेले सोचेकै थिएनन् ।’

उनका अनुसार यहाँका ७० प्रतिशत बढी बासिन्दाले महाकाली पारि भारतीय बजारहरूमा मजदुरी गरी साँझ–बिहानको छाक टार्ने गर्थे । बिरामी भए पनि तुइन तरेर महाकाली पारी जानुपर्ने बेग्लै पीडा थियो । ‘यस क्षेत्रका बासिन्दाका लागि राज्यको अनुभूति नै थिएन,’ शिक्षक भट्टले भने, ‘तर ८/१० वर्षमै यो क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन भएको छ । आफ्नो देशको रुपैयाँसमेत नचिन्ने क्षेत्रका वासिन्दा देशको मूलधारमा जोडिन थालेका छन् ।’


पछिल्लो समय तल्लो स्वराडका लुहार र भट्टले भने जस्तो छैन, गाउँबस्ती पुरै फेरिएका छन् । डडेलधुराको भागेश्वर गाउंँपालिकावाट तल्लो स्वराडको बिशालपुर छिर्ने बित्तिकै घर–घरमा बिजुली देखिन्छ । आंँगन अगाडी १/२ भैंसी, एक हल गोरु र २/४ बाख्रा नभएको घरै भेटिँदैन । अलि माथि उक्लदै असुर र रोकटा गाउँं पुगेपछि पक्की घरहरू पनि भेटिन्छन् । घर–घरमा डिसहोमका छाता जोडेको देख्न सकिन्छ । हरेक टोलमा खानेपानीका धारा छन् । कुनै समय जस्तो उजाड नभएर गाउँंहरूमा हरियाली छाएको छ ।

‘गाउंँ छोडेर छिमेकी जिल्लाका लेक डांँडा तिर जीवनयापन गर्न हिंँडेकाहरू गाउंँ फर्किएका छन्,’ कोटी गाउँंका युवा हर्क ठगुन्नाले भन,े ‘यस क्षेत्रका युवा रोजगारीका लागि तेस्रो मुलुक जान थालेपछि पछिल्लो दशकमा बिस्तारै जीवन शैलीमा परिवर्तन भएको हो ।’ ठगुन्नाका अनुसार राज्यले लामो समय उपेक्षा गरेको यो क्षेत्रमा लोकतन्त्र आएपछि सरकारी योजनाहरू आउन थाले । ‘विभिन्न अन्तरर्राष्ट्रिय दातृ निकायका कार्यक्रमहरू पनि आए,’ उनले भने, ‘स्थानीयतहको निर्वाचनपछि गाउंँमै आएको ठूलो विकास बजेटका कारण आर्थिक गतिविधि निकै वढेका कारण जीवन शैलीमा पनि परिवर्तन आउन थालेको हो ।’

सर्वसाधारणहरू गाउंमै खुलेका बैंक र सहकारी संस्थामा खाता खोलेर रकम जम्मा गर्न थालेका छन् । ‘८/१० वर्षमा ठूलै परिवर्तन भएको छ,’ पाटनमा रहेको ग्लोबल बैंकका प्रबन्धक भरतराज भट्ट भन्छन, ‘१० वर्ष अघि र अहिलेको तल्लो स्वराड क्षेत्रमा तुलना गर्दा कल्पना गर्न नसकिएको परिवर्तन भएको देख्न सकिन्छ ।’ वैकिंग सेवासंँग जोडीनेको संख्या हेर्दा पनि २/४ वर्ष यो क्षेत्रमा ठूलो आर्थिक विकास भएको मान्न सकिन्छ ।’ परम्परागत रुपमा दैनिक जीवन निर्वाह गर्न भारत जाने परम्परा छोडेर युवाहरू तेस्रो मुलुक जान थालेपछि आर्थिक रुपमा यस क्षेत्रको जीवनशैलीमा परिवर्तन आएको भट्टले वताए ।

२०३३ सालमा डडेलधुराका ९ गाउँपञ्चायत बैतडीमा गाभेपछि तल्लो स्वराड क्षेत्र दुवै जिल्लावाट दुर्गममा परेको हो । ८ वर्षअघि डडेलधुराको भागेश्वर हुंदै तल्लो स्वराड जोड्ने एनडीप्रकाश राजमार्गमा यातायात सञ्चालन सुरु भयो । ६ वर्षअघि पाटन पञ्चेश्वर सडकमा पनि यातायात सुरु भयो । उता बैतडी सदरमुकामदेखि पनि सडक सञ्जालले तल्लो स्वराडलाइ छोएपछि यस क्षेत्रमा आर्थिक गतिबिधि वढेको हो । पाटन नगरपालिका प्रमुख केशव चन्द भन्छन्, ‘विगतभन्दा धेरै परिवर्तन भएको छ तर अझै गर्नुपर्ने धेरै वाँकी छ । शिक्षा स्वास्थ्य, कृषि, यातायात विकासका पूर्वाधार तयार भइरहेका छन् ।’

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ १३:४५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT