चैतेधानका लागि जहिल्यै सिँचाइ अभाव

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — यस वर्ष पनि विगत झैं चैतेधान खेतीका लागि सिंँचाइ हुन सकेको छैन  । महाकाली सिँंचाइ आयोजनाको नहरमा लामो समयदेखि पानी बन्द हुँदा किसानले चैते धान रोप्न पाएका छैनन्  ।

कतिपय ठाउँमा रोपेको धान पनि सुक्न थालेको छ । 'बेर्ना राखेको डेढ महिना नाघिसक्यो, पानी नभएर रोपाइ गर्न सकिएको छैन,' भीमदत्त नगरपालिका १६ का पदम थापाले भने, 'चैते धान रोपाइका बखत जहिल्यै सिंँचाइको समस्या हुन्छ ।' उनका अनुसार धानको बेर्ना २०/२५ दिनमा रोपिसक्नुपर्छ । त्यसपछि ढिलो गरि रोपेकेा धानको उत्पादन राम्रो हुदैन ।

थापाले ५ कठ्ठामा चैते धान लगाउने योजनासहित बेर्ना तयार गरेका हुन् । बेर्ना राखेदेखि नै नहरमा पानी नआएको उनले बताए । 'बेर्ना त जेनतेन जोगाएँ, रोपाइ सुरु गर्न सकिएन,' उनले भने, 'अब पनि १/२ दिनमा नहरमा पानी नआए बेर्ना काटेर गाइ भैंसीलाई खुवाउनु बाहेक अरु काम छैन ।'

शारदा ब्यारेजको बनबसा पुलमा मर्मतको काम चलिरहेकाले लामो समयदेखि नेपाल तर्फको महाकाली सिँंचाइ आयोजनाको नहरमा पानी बन्द गरिएको छ । अहिले पनि मर्मतको काम चलिरहेका छ । नहरमा पानी नआउने भएपछि कतिपय कृषकले बोरिंगबाट समेत सिंँचाइको व्यवस्था मिलाएका छन् । एक साताअघि एकदिनका लागि नहरमा पानी आएको थियो । तर दोस्रो दिनदेखि फेरी बन्द भयो ।


'चैते धानको रोपाइका बेला जहिल्यै नहरमा पानी बन्द हुने भएपछि बोरिंग नै जडान गरें,' भीमदत्त नगरपालिका १९ का कृषक दामोदर पाण्डेयले भने, 'विगतको भन्दा चैते धानको खेती पनि घटाएको छु ।' उनले वैशाख-जेठमा बोरिङको पानीबाट खेत सिंँचाइ गर्न धेरै समय र खर्चिलो हुने भएकाले सानो तिनो मात्रामा मात्रै बोरिंग प्रयोग गर्ने गरेकेा बताए ।

कृषि ज्ञान केन्द्र कैलाली कञ्चनपुरका अनुसार केही वर्षयता कञ्चनपुरमा चैते धान खेती हुने क्षेत्रफल घटदै गएको छ । जसको प्रमुख कारण सिँंचाईकै अभाव हो । 'कुनै समय कञ्चनपुरका विभिन्न ठाउँमा २ सय हेक्टरसम्म चैते धान खेती गरिन्थ्यो,' ज्ञान केन्द्रका प्रमुख गोकुल बोहोराले भने, 'तर अहिले ४०/५० हेक्टरमा मात्रै सिमित भएको छ, यो पनि कृषकहरूले विभिन्न स्रोतबाट सिंँचाइको व्यवस्था गरेका छन् ।


सुदूरपश्चिम प्रदेशको कृषि मन्त्रालयले यस वर्ष सय हेक्टरमा चैते धान खेती बढाउने योजना बनाएको थियो । तर कञ्चनपुरमा विगतमा भईरहेको खेती समेत घटेर ५० हेक्टरमा झरेको छ । खासगरि सिंँचाई सुविधाको अभाव र वाली भित्र्याउने बेला प्रविधिको अभावका कारण कृषकहरूको चैते धानखेती तर्फ आकर्षण कम हँुदै गएको हो । चैते धान असारमा पाक्छ । तर त्यतिबेला वषर्ाले वाली भित्र्याउन निकै समस्या हुन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख १८, २०७६ १२:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

५ लाख केराका बिरुवा उत्पादन

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — कञ्चनपुरमा यस वर्ष ५ लाख बढी केराका बिरुवा उत्पादन भइरहेका छन्  । विभिन्न ठाउँका कृषकहरूले व्यक्तिगत र सरकारी सहकार्यमा ‘टिस्यु कल्चर’ प्रविधिबाट नर्सरीमा ठूलो परिमाणमा केराका बिरुवा उत्पादन गरिरहेका हुन्  ।

केरा खेतीमै लागेका कृषकहरूले स्थानीय तह र प्रदेश सरकारको आिर्थक सहयोगमा केराका बिरुवा उत्पादन गरेका हुन् । पोली हाउस निर्माण गरेर एकै ठाउँमा १ लाख बढी बिरुवा उत्पादन भइरहेका छन् । ‘यहाँ आवश्यक पर्ने बिरुवा अब हामीले नै उत्पादन गरिरहेका छौं,’ केरा उत्पादन तथा प्रवर्द्धन कृषि सहकारी संस्थाका अध्यक्ष पूर्णसिंह साउदले भने, ‘यहाँको माग धान्ने गरी नै उत्पादन भइरहेको छ ।’

जिल्लाको भीमदत्त नगरपालिका, कृष्णपुर र बेलौरीमा टिस्यु कल्चर प्रविधिबाट ५ ठाउँमा केराका बिरुवा उत्पादन भइरहेको हो । विगतमा कञ्चनपुरमा केरा खेती गर्ने कृषकले कैलालीको टीकापुर र बांकेको कोहलपुरबाट बिरुवा ल्याउनुपर्ने बाध्यता थियो । जिल्लामै आधुनिक प्रविधिबाट बिरुवा उत्पादन हुन थालेपछि अब केरा खेती गर्ने कृषकलाई सहज भएको छ ।

कञ्चनपुरमा ५/६ वर्ष यता मात्रै टिस्यु कल्चर प्रविधिबाट केराको बिरुवा उत्पादन हुन थालेका हो । विगतमा सनोतिनो मात्रामा उत्पादन हुने भएपनि गत वर्षदेखि कृषकहरूले ठुलो परिमाणमा उत्पादन गर्न थालेका हुन् । केरा खेतीतर्फ कृषकहरूको आकर्षण बढै गएपछि बिरुवा उत्पादनमा पनि लगानी बढेको हो । १ लाख केराका बिरुवा उत्पादनका लागि ३० देखि ३५ लाखसम्म खर्च हुने गरेको कृषकहरू बताउँछन् ।

यहांँ खासगरी ‘जी नाइन’ जातको केरा खेती भइरहेको छ । यस वर्षदेखि रातो केराको पनि खेती सुरु गरिएको छ । यसैगरी मालभोग केराका बिरुवा पनि उत्पादन भइरहेको अध्यक्ष साउदले बताए । कृषकहरूले बढीजसो जी नाइन नै रुचाउने गरेका छन् । यस वर्ष रातो केराका बिरुवा पनि उत्पादन गरिने उनले जानकारी दिए । कञ्चनपुरमा परीक्षणका रुपमा रातो केराको पनि खेती सुरु भएको छ ।

कृषि ल्याबमा स्वच्छ केराको जराबाट उत्पादन भएका सूक्ष्म बिरुवा पोली हाउसभित्रको नर्सरीमा पोलिब्यागमा रोपिन्छ । निश्चित तापक्रम, पानी र मलको व्यवस्थापनबाट मात्रै बिरुवा उत्पादन हुन्छ । ‘६ देखि ८ इन्चको बिरुवा हुन एक/डेढ महिना लाग्छ,’ ४ वर्षदेखि केराका बिरुवा उत्पादनमा लागेका बेलौरीका कृषक करमसिंह रानाले भने, ‘जेठ अन्तिमदेखि असार पहिलो हप्ताभित्र रोपिसकिने गरी हामीले बिरुवा उत्पादन गरिरहेका छौं ।’

यस वर्ष उत्पादन हुने बिरुवाले २ सय हेक्टरमा केरा खेती विस्तार हुनेछ । सुदूरपश्चिम प्रदेशको कृषि मन्त्रालयले पनि यस वर्ष २ सय हेक्टर केरा खेती बढाउने योजना ल्याएको छ । जसमध्ये कञ्चनपुरका लागि ४० हेक्टर छुट्याएको छ । कञ्चनपुरमा ५ सय हेक्टरमा केरा खेती गरिँदै आएको छ ।

पुरानो बोटहरू विस्थापित गरेर नयाँ लगाउने तथा नयाँ खेती विस्तार गर्नेहरूका लागि अहिले उत्पादन भइरहेका बिरुवा पर्याप्त हुने कृषि ज्ञान केन्द्र कैलाली कञ्चनपुरका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत गोकुल बोहराले बताए । उनले मूल बीउ ल्याएर नर्सरीबाटै उत्पादन हुने भएकाले रोग तथा संक्रमणको खतरा पनि कम हुने बताए ।

कृषि ज्ञान केन्द्रले केरा खेती गर्ने कृषकका लागि अनुदान पनि आह्वान गरेको छ । केन्द्रले प्रति बिरुवा ५० प्रतिशत अनुदान दिने बताएको छ । वैशाख तेस्रो सातासम्म निवेदन आएपछि बिरुवा अनुदानमा उपलब्ध गराइने वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत बोहराले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख १७, २०७६ १०:२०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT