अझै बनेन अछाम दरबार

'अछाम दरबारसँग हाम्रा पुर्खाको इतिहास जोडिएको छ, दरबार बनाउँछौं भनेर पटक-पटक अलमल्याएर जनतालाई ठग्न पाइँदैन । अब हामी नै यसका विरूद्ध उत्रिनेछौं ।' 
मेनुका ढुंगाना

अछाम — माओवादी आक्रमणका बखत २०५८ मा ध्वस्त भएको अछाम दरबारको अझै पुनर्निर्माण भएको छैन । दरबार पुनर्निर्माणको काम २०६५ मै सुरु भयो । तर काम सुरु भएको ११ वर्ष बितिसक्दा पनि निर्माण सम्पन्न हुन सकेको छैन । ७ वर्षदेखि अवरुद्ध भएको काम २०७५ भदौदेखि पुनः सुरु भएको छ । 

एघार वर्षसम्म पुनर्निर्माण हुँदै रोकिँदै गरेको अछाम दरबार ।  तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर 

अछामको पहिचान बोकेको दरबार निर्माणमा लापरबाही हुँदा स्थानीय आक्रोशित बनेका छन् । 'अछाम दरबारसँग हाम्रा पुर्खाको इतिहास जोडिएको छ,' स्थानीय गंगाराम भाटले भने, 'दरबार बनाउँछौं भनेर पटक पटक अलमल्याएर जनतालाई ठग्न पाइँदैन । अब हामी नै यसका विरुद्ध उत्रिनेछौं ।'

दरबार नजिकै घर भएका मंगलसैनका ७६ वषर्ीय उदयराम ढुंगाना दरबार बन्छ भन्नेमा विश्वस्त छैनन् । 'दरबार पुनर्निर्माणको काम सुरु भएको बेला म धेरै खुसी भएको थिए । तर यत्रो वर्ष हँुदा पनि जस्ताको तस्तै छ । अब बन्ला जस्तो लाग्दैन ।' उनले भने, 'म जस्ता थुप्रै वृद्धवृद्धाको अन्तिम इच्छा पुर्खाको इतिहास बोकेको दरबार बनेको हर्ने हो ।'

पटकपटक दरबारको विषयमा बैठक बसेर ठेकेदारलाई काम गर्न दबाब दिने गरेको भएता पनि काम सम्पन्न हुन नसकेको जिल्ला समन्वय समिति अछामका प्रमुख प्रमुख नरबहादुर कुँवरले बताए । 'ठेकेदारले जहिल्यै काठ अभाव भयो भन्दै बहाना बनाएको पाइयो । एघार वर्षसम्म काठको कारण देखाउँदै काम गर्दैनन् । गत भदौमा आवश्यक पर्ने काठ जता पाइन्छ त्यताबाट ल्याउन प्रशासनले सहज गराइदिएर काम सुचारु भएको हो ।'

उनले भने, 'अनेक बहाना बनाएर ठेकेदारले नै लापरबाही गरेको छ ।' अछाम दरबारको निर्माणको काम बारेसमेत ठेकेदार र सहरी डिभिजनले चाँसो नदिएको कुँवर बताउँछन् । 'सहरी डिभिजन कार्यालयका प्रमुख, प्राविधिक र ठेकेदारको मिलेमतोमा दरबारको काम अघि नबढेको महसुस भएको छ ।'

मंगलसैन नगरपालिकाका प्रमुख पदमबहादुर बोहराले भने, 'होइन भने ११ वर्षसम्म दरबार किन बनेन ।' स्थानीयस्तरमा निर्माण भइरहेका योजनाको बारे स्थानीय तहलाई जानकारी दिनुपर्ने उनले बताए । सदरमुकामको बीच भागमा अलपत्र अवस्था रहेको दरबार हेरेर जनताले जनप्रतिनिधिलाई गाली गर्ने तर ठेकेदारले वास्ता नगर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।

दरबार निर्माणको ठेक्का २ करोड २५ लाखमा स्वीकृत भएको थियो । ५० प्रतिशतभन्दा बढी काम सम्पन्न गरेको दाबी गर्ने ठेकेदार जयबहादुर साउदले काम गरेबापतको ९० लाख रकम निकासा गरिएको बताए । 'आवश्यक पर्ने निर्माण सामग्री सहज ढंगले उपलब्ध गराउन नसक्दा काम रोकिएको हो । अहिले सामग्री खोजी रहेको छु । यो काम चाँडो सक्नुपर्छ भनेरै लागेको छु,' ठेकेदार साउदले भने ।

२०६७ सालमै निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी सम्झौता भएको बताउँदै साउदले काठ अभावको कारण ११ वर्ष काम रोकिएको बताए । 'सुरुका २ वर्ष काम भयो, विभिन्न किसिमका अप्ठ्यारा आए,' उनले भने, 'अहिले सामानको भाउ पहिले भन्दा दोब्बर बढ्यो तर त्यो पनि पाइँदैन ।' पटकपटक ठेक्काको म्याद थप्दै २०७५ असारसम्म अन्तिम म्याद थपिएको थियो । त्यो म्याद पनि सकिएपछि
दरबार निर्माण हुनेमा शंका लागेकोसरोेकारवाला बताउँछन् ।

सहरी डिभिजन कार्यालयबाट संचालित भएको दरबारको काम सुचारु नभए निर्माणको विकल्प खोजिने सहरी विकास डिभिजन धनगढीका प्रमुख सुरेश वाग्लेले बताए । अछाम दरबार पुनर्निर्माणमा ठेकेदारले काठको अभाव देखाउँदै ढिलासुस्ती गरेको उनले बताए । 'काठ अभाव भएकै हो भने उपलब्ध कहाँबाट कसरी हुन्छ त्यो सहजीकरण गर्छौं । त्यति गर्दा पनि भएन भने अर्को प्रक्रियामा जाने छौं', उनले भने ।

दरबारमा पहिले जिल्ला प्रशासन कार्यालय, तत्कालीन जिल्ला पञ्चायत, मालपोत, जिल्ला अदालतलगायत कार्यालय सञ्चालन भए पनि सदरमुकाम आक्रमणका बेला भने जिल्ला प्रशासन कार्यालय मात्र थियो । आक्रमणमा प्रजिअ मोहनसिंह खत्रीसमेत मारिएका थिए ।

घटनामा क्याप्टेनसहित ५३ सेना, ५९ प्रहरी, २ निजामती कर्मचारी र ८ सर्वसाधारण गरी १ सय २२ जनाको ज्यान गएको थियो । जिल्लाका अन्य सरकारी कार्यालय पुनर्निर्माण गर्न तोकिएको समयसीमा नाघेपछि पुनर्निर्माण समितिले ठेकेदारलाई हर्जाना तिराए पनि दरबार राष्ट्रिय महत्वको क्षेत्र भएकाले यसका ठेकेदारलाई भने केही गरिएको छैन ।

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७६ ०९:२६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बालविवाहविरुद्ध किशोरी

बालविवाह हुन लागेको जानकारी पाएपछि उनीहरुले अभिभावकलाई सम्झाउने गरेका छन् 
मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछाममा बालविवाह न्यूनीकरण गर्न स्थानीय किशोरी जुट्न थालेका छन् । बालविवाह घटाउन विभिन्न प्रयास गरिएपनि कमि नआएपछि उनीहरू अग्रसर हुन थालेका छन् । जिल्लाका विभिन्न स्थानीय विद्यालयका किशोरीले यो अभियान सुरु गरेका हुन् ।

बालविवाहविरुद्धको अभियानमा लागेका अछाम ढकारीका किशोरी । तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर

संगठित रुपमा अघि बढे समाजमा जरा गाडेको बालविवाह जस्तो कुरिती अन्त्य गर्न सकिने भन्दै स्थानीय किशोरी समुहवद्ध भएका छन् । उनीहरूले बालविवाह हुन लागेको जानकारी पाएपछि अभिभावक र किशोरीलाई सम्झाउने गर्छन । जिल्लाका धेरै ठाउँमा हुनै लागेका बालविवाह समेत रोक्न थालेका छन् । बालविवाह रोकथामको लागि समूहमा छलफल हुने गरेको छ । समुहमा बसेर किशोरीहरू आपसमा अन्य समस्यासमेत हल गर्ने गरेको ढकारी ३ कि पानसरा थापाले बताइन् । गाउकै कालिका माविमा कक्षा ११ र १२ मा पढिरहेका उनीहरू आफैं समूहमा आबद्ध भएर बालबिबाह विरुद्ध लागेका हुन् ।

बालविवाहबाट हुने हानी, कानुनी प्रावधान तथा सजायबारे सर्वसाधारणलाई जानकारी गराउन थालेको पानसरा बताउछिन । यसअघि विभिन्न संघसंस्थाले जिल्लाका विभिन्न क्षेत्रमा बालविवाह न्यूनीकरणको लागि धार्मिक अगुवा, धामी, झाक्री, पुजारीलाई समेत तालिम दिइएको थियो । धामी, पुजारीले बालविवाहका बेफाइदाबारे जानकारी गराउँदा सर्वसाधारणमा राम्रो प्रभाव पर्ने भएपछि धार्मिक अगुवालाई अघि सारिएको हो ।

‘चेतना अभाव र धार्मिक अन्धविश्वासले यहाँ बालविवाह गर्ने क्रम रोकिएको छैन । छोरीलाई कम उमेरमै कन्यादान गर्दा पुण्य पाइन्छ भन्ने मान्यताले बालविवाह जटिल समस्याको रुपमा रहेको छ’ अर्की किशोरी पद्मा शाहीले भनिन् । बालविवाहबारे चेतना मात्र होइन समाजका अन्य गलत संस्कारलाई समेत हटाउने प्रयास गर्दै आएको उनले बताइन् ।

‘जाँड रक्सी, जुवातास र बहुविवाह लैंगिक हिंसालगायतका विकृतिबारे पनि समाजमा जानकारी गराउछौं’ उनले भनिन, ‘पछिल्लो समय अभिभावकको मञ्जुरी नलिइ किशोरीहरू आफैं भागेर विवाह गर्ने क्रम बढेकाले किशोरीहरूलाई सचेत गराउन आवश्यक भएर जनचेतनाका कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छौं।’

बालविवाह न्यूनीकरण गर्न किशोरीहरू अग्रसर भएपछि बालविवाहमा कमी आउने भएकाले उनीहरूको क्षमता बढाएर संगठित गरिएको ढकारी गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष लक्ष्मी साउँदले बताइन् । गाउँमा कानुनी प्रावधान, सजायको व्यवस्थासँगै यसबाट हुने शारीरिक, मानसिक र आर्थिक समस्याबारे सचेत गराएर अन्धविश्वासका नाममा हुने कुरीति नियन्त्रण गर्न सकिने उपाध्यक्ष साउँदले बताइन् । दिगो विकासका लक्ष्यमध्ये बालविवाह न्यूनीकरण पनि एक हो, लक्ष्य प्राप्ति गर्न र हाम्रो समाजलाई समन्नुति तिर लैजानका लागि बालविवाह घटाउन आवश्यक भएको उनले बताइन् ।

तथ्यांक कार्यालय डोटीका अनुसार अछाममा सबै भन्दा ठूलो हिस्साको विवाह १५ देखि १९ वर्षको उमेरमा हुने गरेको छ । यो उमेरभित्र ५६.३ प्रतिशत विवाहित व्यक्तिहरूको पहिलो विवाह भएको पाइएको छ । अछाममा सबै भन्दा बढी करिव ४५.४५ प्रतिशत पुरुषहरूको १५-१९ बर्षको उमेरमा विबाह भएको छ । ६३.९ प्रतिशत महिलाको विवाह १५-१९ वर्ष उमेरमा नै भएको पाइन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख २५, २०७६ १३:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्