गाइड छैनन्, जलयात्राको होडबाजी

स्थानीय तहले पूर्वाधार निर्माणभन्दा पनि जलयात्रा सञ्चालनमा बढी जोड दिएका छन्
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — पुस अन्तिम साता भीमदत्त नगरपालिकाले महाकाली नदीमा जलयात्रा सञ्चालनका लागि परीक्षण गर्‍यो  । चुरे फेदीमा रहेको नगरपालिका ९ मसेट्टीदेखि सुरु गरिएको जलयात्रामा प्रदेश सरकारका मन्त्रीदेखि स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिलगायत सहभागी भए  ।

परीक्षण सफलभएपछि छिट्टै महाकालीमा नियमित रुपमा साहसिक जलयात्रा गरेर पर्यटकहरूलाई तान्ने नगरपालिकाले योजना बनायो ।

चैत अन्तिम साता जिल्ला समन्वय समिति कैलाली र मोहन्याल गाउँपालिकाले पनि चिसापानी क्षेत्रमा जलयात्रा महोत्सव आयोजना गरे । उक्त महोत्सवमा पनि प्रदेशका मुख्यमन्त्रीदेखि मन्त्री र विभिन्न तहका जनप्रतिनिधिहरू सहभागि भए ।

चिसापानी क्षेत्रमा पहिल्यैदेखि नियमित रुपमा जलयात्रा चलिरहेको छ । डोटीमा पनि विभिन्न स्थानीय तहहरूले जलयात्रा गराउने जमर्को गरेका छन् । डेढ साता सम्म सेती नदीमा जनप्रतिनिधिदेखि थुप्रैले साहसिक जलयात्राको आनन्द लिए । तर पछिल्लो पटक स्थानीय तहहरू प्राविधिक योजना विना आफै यसका लागि हौसिएका देखिन्छन् ।

पछिल्लो पटक ठूला नदी किनारका स्थानीय तहहरूले साहसिक जलयात्रामा विशेष जोड दिएका छन् । यसलाई पर्यटक आकर्षण गर्न सकिने प्रमुख स्रोतको रुपमा हेरेका छन् । तर यसका लागि आवश्यक पूर्वाधारसँगै जलयात्राका दक्ष गाइडहरूको अभाव छ । यसतर्फ भने उनीहरूले चासो दिएको देखिदैन ।

‘अहिले जलयात्राका लागि नेपालमा दक्ष गाइडको ठुलो खाँचो छ,’ कर्णालीको चिसापानी क्षेत्रमा लामो समयदेखि जलयात्रा गराइरहेका कर्णाली र्‍याफ्टिङ एण्ड एडभेन्चर प्रालिका सञ्चालक देवराज जोशीले भने, ‘अहिले धेरै स्थानीय तहले र्‍याफ्टिङ चलाउने भनेका छन्, तर अन्य पूर्वाधारमा भने ख्याल गरेका छैनन् ।’

उनले जलयात्राको प्रमुख पूर्वाधार नै दक्ष गाइड भएकाले स्थानीय तहहरूले यसतर्फ जोड दिए दोहोरो फाइदा हुने बताए ।

कर्णाली एडभेन्चर प्रालिले अहिले युगाण्डाबाटसमेत गाइडहरू झिकाए जलयात्रा गराइरहेको छ । उक्त कम्पनीलाई पनि गाइडको ठुलो खाँचो छ । जलयात्रा गाइडको तालिम दिएर दक्ष बनाउन सके जल पर्यटनको विकाससँगै रोजगारी सृजना हुन्छ । महाकालीमा मात्रै जलयात्रा सुरु भए तत्काल १५/२० जना दक्ष गाइड चाहिने जोशी बताउँछन् । यसैगरि अन्य नदीहरूमा पनि थुप्रै गाइडको आवश्यकता रहेको उनले बताए ।

नेपालमा जलयात्राका गाइडहरूले मासिक २० देखि २५ हजारसम्म आनन्दले कमाउन सक्छन् । दक्ष भए विदेशमासमेत राम्रो माग छ । नेपालमा वर्षायाम सुरु भए जलयात्रा रोकिन्छ । कतिपय देशमा त्यहि बेला जलयात्रा सुरु हुन्छ । यसकारण बाह्रै महिना काम पाउन सकिन्छ । विदेशमा आम्दानी पनि राम्रो हुने गरेको जोशी बताउँछन् । अहिले नेपाली गाइडको विदेशमा पनि ठुलो माग भएको उनले बताए ।


‘हामीसँग पनि गाइडको अभाव नै छ,’ ५ वर्षदेखि महाकाली जलयात्रा गरिरहेका भारतीय नागरिक राजु गडकोटीले भने, ‘यदि नेपालमा दक्ष गाइड भए हामी रोजगारी दिन तयार छौं ।’ भारत उत्तराखण्डको टनकपुर नजिकै महाकाली किनारमा दुई कम्पनीले क्याम्प राखेर ५ वर्षदेखि नियमित रुपमा जलयात्रा गराइरहेका छन् । उक्त जलयात्राका लागि नेपालका उच्च घरानाका व्यक्तिहरूसमेत आउने गरेका छन् ।


भीमदत्त नगरपालिकाले कर्णाली र्‍याफ्टिङ एडभेन्चर प्रालिसँग सहकार्य गरेर महाकालीमा मुसेट्टीदेखि खल्लासम्म १२ किलोमिटर जलयात्रा सञ्चालनको तयारी गरेको छ । सीमा नदी भएकाले यसका लागि आवश्यक प्रक्रिया पनि भइरहेको छ ।

यसका साथै गाइडको तालिम सञ्चालन गरेर उक्त क्षेत्रका युवाहरूलाई स्वरोजगार बनाउन पनि पहल गरिने नगर प्रमुख सुरेन्द्र विष्टले बताए । ‘तत्कालि भारतिय व्यवसायीहरूबाट पनि खल्ला क्षेत्रका युवालाई तालिम दिन सकिन्छ’ उनले भने ।

प्रकाशित : जेष्ठ २, २०७६ ११:४८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

किरा मार्न 'मोहनी पासो’

प्लास्टिकको बोतलभित्र 'क्युलियर’ नामक रसायन राखिन्छ । त्यसको गन्ध पोथी किराको जस्तै हुन्छ । भाले किरा पोथीको गन्ध सुँग्दै बोतलभित्र पस्छ र त्यहीँ मर्छ 
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — चारैतिर काँक्राका लहरा । बाँसका टुक्राले बेरिएका छाना । लाइनमा रोपिएका काँक्राका बोट । प्रत्येक लाइनमा प्लास्टिक बोतलमा आधाजति तरल पदार्थ देखिन्छ । बोतलको बीचमा प्वाल पारिएको छ ।

कञ्चनपुरको महाकाली नगरपालिका १० कुतियाकभरमा एक कृषकले किरा मार्न प्रयोग गरेको मोहनी पासो । तस्बिर : भवानी/कान्तिपुर

काँक्रामा बस्न आउने किरा बोतलभित्रको त्यही तरल पदार्थको सुगन्धले मोहित हुन्छन् र भित्र पस्छन् । उम्किन सक्दैनन् त्यहीँ फस्छन् । फलफूल र तरकारीबालीलाई किराबाट जोगाउन कञ्चनपुरका किसानले यस्तो उपाय अपनाएका हुन् । यो बोतललाई मोहनी पासो भनिन्छ ।

'हामीले किरा मार्न कुनै विषादी प्रयोग गरेका छैनौं,' टनेलमा काँक्रा र करेला उत्पादन गरिरहेकी महाकाली नगरपालिकाकी बबिता सुनारले भनिन्, 'बारीमा आएका सबै किरा मोहिनी पासोमै फसेर मरे ।' उनका अनुसार अर्गानिक काँक्रा र करेला उत्पादन गर्न मोहिनी पासोसंँगै गाईको गहँुत र निमका पातको प्रयोग गरिएको छ ।

जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा अर्गानिक तरकारी खेती गर्ने कृषकहरूले यो विधि अपनाउन थालेका छन् । तरकारी खेतीमा यसको उपयोग बढ्दो छ । 'हामीले पनि यस्तै विधिको प्रयोग गरेर किरा मार्ने गरेका छौं,' भीमदत्त नगरपालिका १४ र १६ मा रहेको राना थारू होमस्टेका सचिव चेतराम रानाले भने, 'होमस्टेमा खान र बिक्रीका लागि अर्गानिक तरकारी नै उत्पादन गर्छाैं ।'

भाले किरालाई आकर्षण गर्ने एक किसिमको रसायन राखिएको बोतललाई नै मोहनी पासो भनिन्छ । प्लास्टिकको बोतलभित्र 'क्युलियर' नामक रसायन राखिन्छ । उक्त रसायनको गन्ध पोथी किराको जस्तै हुन्छ । रसायनसंँगै कपासमा २/३ थोपा मालाथिन वा पानी राखिन्छ । जब भाले किरा पोथीको गन्ध सुँघ्दै बोतलभित्र पस्छ र त्यहीँ मर्छ ।

'भाले-पोथीको सम्पर्क हुन नसकेपछि अन्य लार्भा जन्मिन पाउँदैन,' विभिन्न ठाउँमा लामो समयदेखि कृषि प्राविधिकका रूपमा खटिएका शंकर दत्त भट्टले भने, 'भाले किरा मार्न सके तरकारीमा अन्य किरा आफैं हराउँछन् ।' उनले टमाटर तथा अन्य तरकारीका लागि पोथी र भाले दुवै मार्ने प्रविधि अपनाइने भए पनि लहरे तरकारीका लागि भाले मार्ने प्रविधि नै उपयुक्त भएको बताए । अन्य किरा मार्न घरायसी तरिकाहरू अपनाइने गरेको उनले बताए । निम, तुलसी, आँप र बकाइनोलगायत तितो र अमिलो हुने बिरुवाका पातहरू कुहाएर त्यसमा निश्चित पानीको मात्रा मिसाएर छर्किंदासमेत किरा मर्ने गरेका छन् ।

काँक्रा, लौका, फर्सी र करेलामा एक किसिमको पुतलीले फूल छाडेर पछि भित्र देखिने औंसा -लार्भा) को समस्या यही प्रविधिबाट नियन्त्रण गर्न सकिने प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना धान जोनका कृषि अधिकृत रामचन्द्र भट्ट बताउँछन् ।उनका अनुसार विभिन्न प्रजातिका किराका लागि फरकफरक विधि अपनाउन सकिन्छ ।

'वातावरणका हिसाबले पनि यो विधि सुरक्षित र उपयुक्त मानिन्छ,' कृषि अधिकृत भट्टले भने, 'पोथी किराको आयु छोटो हुन्छ, भाले र पोथीको सम्पर्क नभएपछि छिट्टै किरा नाश हुन्छन् ।' यो विधि एक/दुई कृषकले मात्रै अपनाएर सफल हुन नसकिने उनले बताए । यसका लागि गाउँभरिका कृषकले यो विधि अपनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ । आईपीएम तरकारी खेतीमा यो विधि निकै रुचाइएको र प्रयोग भएको उनले बताए ।

तरकारी जस्तै धान र गहुँमा पनि उज्यालो पासो र पहेंलो पासोलगायतका विधिहरू आएका छन् । राति खेतमा लाइट बाल्दा किराहरू सबै त्यहीँ झुम्मिन्छन् । लाइटको तल तेल वा पानी राखिएदिए सबै त्यसमा खसेर मर्छन् । यसैगरी पहेंलो चिज बारीमा राखे किरा त्यहाँ झुम्मिन्छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७६ ०८:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT