जस्तामुनि बालबालिका

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — जस्ताको छानो । तीनतिर जस्ताकै बार । बाहिर पोल्ने घाम, भित्र हपहपी गर्मी । त्यही छानोभित्र लहरै मिलाएर राखिएका बेन्चहरूमा शिशुदेखि ३ कक्षासम्मका बालबालिका बसेका छन् । उनीहरू पसिना पुछ्दै कोही लेखिरहेका छन् त कोही एकआपसमा खेलिरहेका छन् । गर्मी थेग्न नसकेर बालबालिका बिहानै सुस्ताइरहेका हुन्छन् । 

'दिउँसोको समयमा त जस्ता तातेर असाध्यै गर्मी हुन्छ, बालबालिकामा पढ्ने जाँगरै हराउँछ, त्यही भएर अलि चाँडै बिदा गर्छौं' कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका ११ भुजेलास्थित जनता आधारभूत विद्यालयको टिनको छाप्रोमुनि बालबालिका । तस्बिर : भवानी/कान्तिपुर

महाकाली किनारमै रहेको कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका ११ भुजेलास्थित जनता आधारभूत विद्यालयको अवस्था हो यो । विद्यालयको पुरानो भवन महाकाली नदीमा निर्मित पुल आयोजनामा परेपछि भत्काएर नयाँ बनाउन लागिएको छ । तत्कालका लागि अस्थायी रूपमा उक्त जस्ताको छाप्रो निर्माण गरी पठनपाठनको काम चलिरहेको हो ।

'दिउँसोको समयमा त जस्ता तातेर असाध्यै गर्मी हुन्छ, बालबालिकामा पढ्ने जाँगरै हराउँछ, त्यही भएर अलि चाँडै बिदा गर्छौं,' विद्यालयका प्रधानाध्यापक उर्वादत्त मिश्राले भने, 'पुरानो भवनमा पनि जस्ताकै छानो थियो, त्यसमा पनि गर्मी निकै बढी हुन्थ्यो ।' महाकाली पुल आयोजनाबाट प्राप्त मुआब्जाले अर्काे भवन निर्माणभइरहेको उनले बताए । उक्त भवनमा जस्ताको छानो नहाली ढलान गर्ने योजना रहेको उनले सुनाए ।

जब ९/१० बज्छ गर्मी चढ्दै जान्छ । बालबालिका मात्रै होइनन्, शिक्षकशिक्षिकाहरूलाई पनि भित्र कसरी बस्ने भन्ने चिन्ताले सताउन थाल्छ । महाकाली किनारबाट तातो हावा र बालुवा उडेर आउँदा त सबै कक्षाकोठाभित्रै पस्छ । जस्ताले बनाएको छानो तातेर भित्र त के नजिकसमेत बस्न सकिने अवस्था हुँदैन । शिशु कक्षाका बालबालिकालाई पनि यही ठाउँमा राखेर पढाइ चलिरहेको छ ।

महाकाली किनारको जनता आधारभूत विद्यालयमा मात्रै यो समस्या छैन । जिल्लाका प्रायः सबै विद्यालयमा यतिबेला गर्मीका कारण कक्षाकोठाभित्र पसी नसक्नु समस्या भएको विद्यार्थी र शिक्षकहरू बताउँछन् । सामुदायिक र निजी सबै विद्यालयमा जस्ताकै छानो भएका कक्षाकोठा हुंँदा निकै समस्या भएको छ । 'कक्षाकोठाभित्र पस्नै डर लाग्छ, १० बजेपछि त जस्ता तातेर राप आउँछ,' बेलौरी नगरपालिका १० भुडाको भगवानपुर माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक ज्ञानु आग्रीले भने, 'बालबालिका पनि गर्मीले कक्षाकोठामै पढाउदा पढाउँदै निदाउने र पढाइमा जाँगर नलाग्ने समस्या देखिन्छ ।'

उनका अनुसार प्रायः जस्ताको छानो भएका कोठामा तल्लो कक्षाका बालबालिकालाई बसाउने गरिन्छ । प्रारम्भिक कक्षा सिकाइ कार्यक्रमले बालबालिकालाई लक्षित गरेर शैक्षिक सामग्रीहरू जस्ताकै छानो भएका कक्षाकोठामा राखेकाले उनीहरू बढी प्रभावित हुने गरेको उनले बताए ।

जलवायु परिवर्तनको असरले वर्षेनी गर्मी बढ्ने क्रममा छ । पश्चिम तराईको कैलाली र कञ्चनपुरमा अधिकतम तापक्रम वैशाख मध्यमै ४२/४३ डिग्री सेल्सियस पुग्न थालेको छ । गत वर्ष जेठ मध्यमा भएको गर्मी यस वर्ष एक महिनाअघि वैशाखमै भएको छ । यस्तो गर्मीमा जस्ताका छानामुनि बालबालिका राखेर पढाउन नसकिने अवस्था आएको शिक्षकहरू बताउँछन् ।

'अब यसको विकल्प खोज्नुपर्छ, विद्यालयमा मौसमअनुसार गर्मी र चिसो नहुने खालका निमर्ाण सामग्रीको प्रयोग गरिनुपर्छ,' भगवानपुर माविका प्रअ आग्रीले भने, 'वैशाख जेठमा त कक्षाकोठामा पस्न साह्रै समस्या हुन थाल्यो ।'कञ्चनपुरमा २ सय ६१ सामुदायिक विद्यालय छन् । त्यतिकै हाराहरीमा निजी विद्यालय पनि छन् ।

सामुदायिकमा विभिन्न दातृ निकायले वितरण गरेका, विद्यालय व्यवस्थापन समिति, स्थानीय तह र अन्यले पनि जस्ताकै छानो बनाउने कुरालाई प्राथमिकतामा राख्दै आएका छन् । तर अब भने यसलाई प्रतिस्थापन गर्नुपर्ने बेला आएको अभिभावकहरू बताउँछन् ।

'हरेक वर्ष दिनमा गर्मी झन्झन् बढ्दै जाने देखिन्छ,' अभिभावक संघ कञ्चनपुरका अध्यक्ष वीरबहादुर चन्द भन्छन्, 'त्यसकारण कक्षाकोठाहरू पनि त्यहीअनुसार बालबालिकामैत्री हुनुपर्छ ।' उनले जस्ताकै छानो बनाए पनि भित्र गर्मी रोक्नेखालका चटाई वा प्लाइ लगाउनुपर्ने बताए ।

साढे ३ दशक शिक्षण पेसामा संलग्न चन्दका अनुसार उनको पालाभन्दा अघिदेखि नै कक्षाकोठामा जस्ताको प्रयोग हुन थालेको हो तर त्यतिबेला गर्मी कम हुन्थ्यो । केही वर्षयता गर्मी निकै बढेकाले अब विकल्प खोज्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ १०:२९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाइड छैनन्, जलयात्राको होडबाजी

स्थानीय तहले पूर्वाधार निर्माणभन्दा पनि जलयात्रा सञ्चालनमा बढी जोड दिएका छन्
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — पुस अन्तिम साता भीमदत्त नगरपालिकाले महाकाली नदीमा जलयात्रा सञ्चालनका लागि परीक्षण गर्‍यो  । चुरे फेदीमा रहेको नगरपालिका ९ मसेट्टीदेखि सुरु गरिएको जलयात्रामा प्रदेश सरकारका मन्त्रीदेखि स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिलगायत सहभागी भए  ।

परीक्षण सफलभएपछि छिट्टै महाकालीमा नियमित रुपमा साहसिक जलयात्रा गरेर पर्यटकहरूलाई तान्ने नगरपालिकाले योजना बनायो ।

चैत अन्तिम साता जिल्ला समन्वय समिति कैलाली र मोहन्याल गाउँपालिकाले पनि चिसापानी क्षेत्रमा जलयात्रा महोत्सव आयोजना गरे । उक्त महोत्सवमा पनि प्रदेशका मुख्यमन्त्रीदेखि मन्त्री र विभिन्न तहका जनप्रतिनिधिहरू सहभागि भए ।

चिसापानी क्षेत्रमा पहिल्यैदेखि नियमित रुपमा जलयात्रा चलिरहेको छ । डोटीमा पनि विभिन्न स्थानीय तहहरूले जलयात्रा गराउने जमर्को गरेका छन् । डेढ साता सम्म सेती नदीमा जनप्रतिनिधिदेखि थुप्रैले साहसिक जलयात्राको आनन्द लिए । तर पछिल्लो पटक स्थानीय तहहरू प्राविधिक योजना विना आफै यसका लागि हौसिएका देखिन्छन् ।

पछिल्लो पटक ठूला नदी किनारका स्थानीय तहहरूले साहसिक जलयात्रामा विशेष जोड दिएका छन् । यसलाई पर्यटक आकर्षण गर्न सकिने प्रमुख स्रोतको रुपमा हेरेका छन् । तर यसका लागि आवश्यक पूर्वाधारसँगै जलयात्राका दक्ष गाइडहरूको अभाव छ । यसतर्फ भने उनीहरूले चासो दिएको देखिदैन ।

‘अहिले जलयात्राका लागि नेपालमा दक्ष गाइडको ठुलो खाँचो छ,’ कर्णालीको चिसापानी क्षेत्रमा लामो समयदेखि जलयात्रा गराइरहेका कर्णाली र्‍याफ्टिङ एण्ड एडभेन्चर प्रालिका सञ्चालक देवराज जोशीले भने, ‘अहिले धेरै स्थानीय तहले र्‍याफ्टिङ चलाउने भनेका छन्, तर अन्य पूर्वाधारमा भने ख्याल गरेका छैनन् ।’

उनले जलयात्राको प्रमुख पूर्वाधार नै दक्ष गाइड भएकाले स्थानीय तहहरूले यसतर्फ जोड दिए दोहोरो फाइदा हुने बताए ।

कर्णाली एडभेन्चर प्रालिले अहिले युगाण्डाबाटसमेत गाइडहरू झिकाए जलयात्रा गराइरहेको छ । उक्त कम्पनीलाई पनि गाइडको ठुलो खाँचो छ । जलयात्रा गाइडको तालिम दिएर दक्ष बनाउन सके जल पर्यटनको विकाससँगै रोजगारी सृजना हुन्छ । महाकालीमा मात्रै जलयात्रा सुरु भए तत्काल १५/२० जना दक्ष गाइड चाहिने जोशी बताउँछन् । यसैगरि अन्य नदीहरूमा पनि थुप्रै गाइडको आवश्यकता रहेको उनले बताए ।

नेपालमा जलयात्राका गाइडहरूले मासिक २० देखि २५ हजारसम्म आनन्दले कमाउन सक्छन् । दक्ष भए विदेशमासमेत राम्रो माग छ । नेपालमा वर्षायाम सुरु भए जलयात्रा रोकिन्छ । कतिपय देशमा त्यहि बेला जलयात्रा सुरु हुन्छ । यसकारण बाह्रै महिना काम पाउन सकिन्छ । विदेशमा आम्दानी पनि राम्रो हुने गरेको जोशी बताउँछन् । अहिले नेपाली गाइडको विदेशमा पनि ठुलो माग भएको उनले बताए ।


‘हामीसँग पनि गाइडको अभाव नै छ,’ ५ वर्षदेखि महाकाली जलयात्रा गरिरहेका भारतीय नागरिक राजु गडकोटीले भने, ‘यदि नेपालमा दक्ष गाइड भए हामी रोजगारी दिन तयार छौं ।’ भारत उत्तराखण्डको टनकपुर नजिकै महाकाली किनारमा दुई कम्पनीले क्याम्प राखेर ५ वर्षदेखि नियमित रुपमा जलयात्रा गराइरहेका छन् । उक्त जलयात्राका लागि नेपालका उच्च घरानाका व्यक्तिहरूसमेत आउने गरेका छन् ।


भीमदत्त नगरपालिकाले कर्णाली र्‍याफ्टिङ एडभेन्चर प्रालिसँग सहकार्य गरेर महाकालीमा मुसेट्टीदेखि खल्लासम्म १२ किलोमिटर जलयात्रा सञ्चालनको तयारी गरेको छ । सीमा नदी भएकाले यसका लागि आवश्यक प्रक्रिया पनि भइरहेको छ ।

यसका साथै गाइडको तालिम सञ्चालन गरेर उक्त क्षेत्रका युवाहरूलाई स्वरोजगार बनाउन पनि पहल गरिने नगर प्रमुख सुरेन्द्र विष्टले बताए । ‘तत्कालि भारतिय व्यवसायीहरूबाट पनि खल्ला क्षेत्रका युवालाई तालिम दिन सकिन्छ’ उनले भने ।

प्रकाशित : जेष्ठ २, २०७६ ११:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT