मुहान सुके, १० लिटरका लागि घण्टौं पालो

जनप्रतिनिधि आएपछि समस्या समाधान हुने आश गरे पनि कतैबाट केही पहलै भएन
कान्तिपुर संवाददाता

बैतडी — गर्मीयाम सुरु भएसँगै जिल्लाका अधिकांश गाउँमा खानेपानी हाहाकार भएको छ । कतिपय ठाउँमा पानी भर्न घण्टौ लाइन बस्नुपर्ने बाध्यता छ । केहीले ५/६ किमि टाढाबाट जर्किनमा बोकेर समस्या टार्दै आएका छन् ।

बैतडीको मेलौली नगरपालिका ७ को काँडा बजारनजिकै रहेको धारोमा पानी भर्दै गरेका स्थानीय बासिन्दा । तस्बिर : तृप्ति/कान्तिपुर

दशरथचन्द नगरपालिका १ को मुस्याचौर र गुरुखोलामा पानीको चरम अभाव भएको २ साता भएको छ । ०४२/४३ तिर यहाँका बासिन्दाले डेढ किमि टाढा नरतोली खोलाको मुहानबाट ल्याएर गुरुखोला खानेपानी योजना बनाएका थिए । मुहान संरक्षण नहुँदा समस्या बढेको स्थानीय देवदत्त भट्टले बताए ।

पुरानो योजना, जनसंख्या वृद्धि र स्रोत सुक्दै गएकाले पानीको अभाव भएको उनको भनाइ छ । पानीको स्रोत घटेकाले १० लिटर भर्न घण्टौं कुनुपर्ने द्रोपती बडूले बताइन् । ३ सय बढी धरघुरीका लागि २ मात्र धारा रहेकाले पनि यस्तो समस्या खेप्नुपरेको उनको भनाइ छ । उनले भनिन्, ‘कपडा धुन त दिनभर धारामै बस्नुपर्ने अवस्था छ ।’ गाउँ नजिकै पानीका अन्य मुहान नभएकाले विकल्प नभएको वडाध्यक्ष भुवनराज भट्टले बताए ।

सदरमुकाम गोठलापानी, गढीलगायत बजारमा पनि सधैं खानेपानी अभाव हुन्छ । ग्वालेक घट्टीगाडमा रहेको मुहानबाट आउने पानी पर्याप्त नहुँदा सर्वसाधारणलाई टाढाबाट पानी ल्याउनुपर्ने बाध्यता छ । व्यवस्थापन राम्रोसँग हुन नसकेकाले अभाव रहेको खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय प्रमुख प्रकाश रावलले बताए । महसुल पनि नउठ्ने भएकाले व्यवस्थापन गर्न नसकिएको उनको भनाइ छ । स्थानीय सरकारको जिम्मा भएकाले उनीहरूले नै ध्यान दिनपर्ने रावलको तर्क छ ।

मेलौली नगरपालिकामा पनि खानेपानीको समस्या उस्तै छ । काँडा बजार र आसपासका गाउँमा व्यापक समस्या भएको स्थानीय बासिन्दाको भनाइ छ । अनिँदो बसेर पानीको जोहो गर्नुपर्ने अवस्था आएको स्थानीय सुना दमाईंले बताइन् । धाराबाट दैनिक २० लिटरजति मात्रै पाइने भएकाले गाइवस्तु तथा अन्य प्रयोजनका लागि पानीको खोज्नुपर्ने उनले बताइन् ।

प्रत्येक वर्ष सुक्खायाममा पानीकै अभाव झेल्नुपर्ने अवस्था आएको स्थानीय गंगासिंह नायक बताउँछन् । खानेपानी अभावमा प्रत्यके वर्ष भौंतारिनुपर्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ । काँडाबजारमा खानेपानी अभाव हुँदा व्यवसाय नै बन्द गर्नुपर्ने अवस्था रहेको होटेल व्यवसायी सीता चन्दले बताइन् ।

मेलौलीमा २०४० सालमा ग्वाल्लेकबाट ल्याएको खानेपानी योजना जीर्ण हुनुका साथै स्रोत घटेकाले हाहाकार भएको हो । स्थानीय सरकारले पनि खानेपानीको समस्या समाधान गर्न चासो नदेखाएको भन्दै सर्वसाधारण निराश छन् ।

जनप्रतिनिधि आएपछि समस्या समाधान हुने आश गरे पनि समाधानका लागि पहल नभएको स्थानीय केशवसिंह भाट बताउँछन् । नगर क्षेत्रमा देखिएको खानेपानी समस्या समाधानका लागि सुर्नया नदीबाट लिफटिङ प्रणालीबाट खानेपानी ल्याउने तयारी भइरहेको नगरप्रमुख कृष्णसिंह नायकले बताए । योजना ठूलो भएकाले केही समय भने लाग्ने उनको भनाइ छ ।

पाटन नगरपालिका ९, खोड्पे बजारमा पनि सधैं पानीको हाहाकार हुने गरेको छ । मुहानै सुकेकाले चाहिनेजति पानी नभएको स्थानीय व्यापारी चक्र कुवँर बताउँछन् । ०७० मा जिल्ला खानेपानी कार्यालय र युनिसेफको सहयोगमा १४ सय मिटर तल खोलाबाट लिफटिङ प्रविधिबाट पानी ल्याइए पनि विद्युत् अनियमित हुँदा अभाव बढेको उनले बताए ।

२ सय बढी घरधुरीले जहिल्यैपानी अभाव झेल्नुपरेकोउनको भनाइ छ । समस्या टार्न ५ किमि टाढाबाट बोक्ने गरेको बताउँदै उनले भने, ‘आफैं बोक्न सकिँदैन, गाडीमा बोकायो भने २ हजार बढी लिन्छन् । होटल व्यवसाय चलाउनै गाह्रो भएको छ ।’ धेरै दिन विद्युत् आपूर्ति नहुँदा नगरपालिकाले दमकलबाट पानी वितरण गर्नेउनले सुनाए ।

दशरथचन्द नगरपालिका २ को देहिमाण्डौ बजारमा पनि खानेपानीका लागि लाइनमा कुर्नुपर्ने अवस्था छ । २० किमि टाढा जंगलबाट ल्याइएको पानी गर्मी मौसममा कम हुने भएकाले दिनको ४० लिटरभन्दा बढी भर्न नपाइने स्थानीय हीरा बोहोराले बताइन् । उनले भनिन्, ‘त्यति पानी भर्न पनि लाइन बस्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०९:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पानी लिन १४ किमि

डीआर पन्त

डडेलधुरा — सदरमुकामको रातागौनका बासिन्दा पानी बोक्ने ट्यांकर उपलब्ध गराइदिन निवेदन लिएर आइतबार नगरपालिका कार्यालय पुगे । यसअघि दमकल ओसारेर गाउँमा वितरण गर्दै आएका उनीहरूलाई नगरपालिकाले ट्यांकर उपलब्ध गराउन नसकिने बतायो । त्यसपछि उनीहरू निर्माण व्यवसायी संघमा ट्यांकर माग गर्न गए ।

यसअघि सञ्चालनमा रहेको उग्रतारा–पोखरा खानेपानी योजना बन्द भएपछि स्थानीय बासिन्दा दैनिक १४ किमि टाढाबाट पानीको जोहो गरिरहेका छन् । समस्या सदरमुकाम नजिकको रातागौन गाउँमा मात्र होइन नजिकैका रिमथलो, जोगेनीथान, रातागौन, डकले, टोटी, सिंलिंगा, राउटेपानीलगायत गाउँमा पनि उस्तै छ । अहिले त्यहाँका बासिन्दा सवारीसाधनमा पानी बोकेर गुजारा चलाइरहेका छन् ।

अहिले समस्या भएका अधिकांश गाउँमा यसअघि उग्रतारा–पोखरा खानेपानी योजनाबाट पानी आउँथ्यो । पोखरा बजारमा घरघरमा धारा वितरण भएपछि पानी अपुग भएर योजनै बन्द भयो । भालुमारे लेकमा मुहान भएको योजनाअन्तर्गत पोखरा बजार क्षेत्रमा पानीको माग बढेपछि गाउँमा आउने कमी रोकिएको हो ।

‘उग्रतारा मन्दिरमा ट्युबेलबाट निस्केको पानी पनि सकिएपछि खानेपानीका लागि निकै सास्ती भोग्नुपरेको छ,’ समाजसेवी सुरेन्द्रबहादुर सार्कीले भने, ‘३ वर्षदेखि निरन्तर विभिन्न निकाय धाउँदासमेत कुनै सुनुवाइ भएन ।’ ६ महिनाअघि उग्रतारा मन्दिर परिसरमा ट्युबेलबाट पानी आउन थालेपछि समस्या समाधान भएको उनले बताए । ‘पानी आउन बन्द भएर ट्युबेल नै बन्द भयो,’ उनले भने, ‘अहिले दैनिक १४ किमि पैदल हिँडेर पानी बोक्नुपर्ने बाध्यता छ ।’

नजिकमा पानीका मुहान नभएको र भएका पनि पहिलेदेखि नै व्यक्ति र गाउँका नाममा दर्ता रहेको स्थानीय भीम सार्की बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘सदरमुकाममा वितरण हुने पानी रातो गुराँस रिर्सोटसम्म मात्र वितरण गरिएको छ ।’ सदरमुकाम बजारमा पानीको हाहाकार छ । गाउँमा पानी आउने कुनै अर्को उपायसमेत नभएको उनको भनाइ छ ।

२०६८ मा सदरमुकाम नजिकका यी गाउँमा खानेपानी योजना ल्याउन सर्भे भएको थियो । एकपटक सर्भे भएपछि सरकारी निकाय फर्केर गाउँ आएन । सार्कीले भने, ‘२ सय परिवारभन्दा बढीले खोलाबाट दूषित पानी ल्याएर प्रयोग गरिरहेका छन् ।’ स्थानीय गुनेखोलामा चारैतिरका गाउँ र सदरमुकामको फोहोरसमेत मिसिएका कारण निकै दूषित पानी प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीयको गुनासो छ ।

६ महिनाअघि उग्रतारा मन्दिर परिसरमा समस्यामा परेका गाउँहरूलाई लक्षित गरी ३५ लाख बढीको लगानीमा जमिनमुनिबाट पानी निकालेर वितरण गरिएको थियो । मन्दिर विकास समिति कोषाध्यक्ष श्यामराज ओझाले भने, ‘६ महिना पनि नबित्दै पानी आउन बन्द भएपछि सर्वसाधारणले निकै सास्ती बेर्होनुपरेको छ ।’

पानी समस्या भए पनि हरेक परिवारले ३–३ हजार रुपैयाँ उठाएर मोटर खरिद गरी खोलाबाट ट्यांकीमा पानी भरेर गाउँमा वितरण गर्ने सोचाइ बनाए पनि यस्तो हुन सकेको छैन । ट्यांकर नपाउँदा समस्या ज्युँका त्युँ छ । अमरगढी नगरपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, खानेपानी डिभिजन कार्यालय, प्रदेश सरकार सबैलाई सर्वसाधारणले खानेपानी योजनाका लागि पहल गरिदिन पटकपटक निवेदन दिए पनि कसैबाट सुनुवाइ भएको छैन ।

अगुवा महिला मनीषा सार्कीले भनिन्, ‘बिहान र साँझ दुईपटक खानेपानीका लागि दैनिक १० किमि पैदल हिँड्नु पर्ने हाम्रो नियति नै भइसकेको छ ।’ आफ्नै सवारीसाधन हुनेले पानी बोकेर गुजारा गरिरहेका छन् । तर गरिबका लागि दैनिक ४ घण्टा पैदल हिँडेर पानीको जोहो गर्नुको विकल्प छैन ।’ अमरगढी नगरपालिकाले समस्या भएका यी गाउँमा खानेपानी योजनाका लागि मुहान खोजी भइरहेको जनाएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०९:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT