स्वास्थ्य स्वयंसेविका 'दुर्गमका डाक्टर’

स्वास्थ्य चौकीको अभाव र जनचेतनाको विकास नभएका गाउँगाउँमा पुगेर स्वास्थ्य सेवा दिनु कम चुनौतीपूर्ण छैन
मेनुका ढुंगाना

अछाम — मंगलसैनकी ४५ वर्षीया मंगला बिक महिला स्वास्थ्य स्वयम्सेविकाको काम गर्दै आएकी छिन् । जातीय विभेद धेरै भएको समाज भएपनि दलित समूदायको बाहुल्यता भएकाले २६ वर्षअघि उनलाई नै स्वयम्सेविका बनाउन सबै गाउँलेहरू राजी भएका थिए । त्यस यता उनी निरन्तर गाउँघरमा स्वास्थ्य सेवा दिइरहेकी छिन् ।

गाउमा भएका गर्भवती महिलाको रेर्कड पुर्याउन जिल्ला अस्पताल पुगेका स्वयम्सेविकाहरू । तस्बिर : मेनुका/कान्तिपुर

सुरुसुरुमा गैरदलितका घरमा पुग्दा उनले कैयौ पटक जातीय विभेद खेप्नु नपरेको होइन । ‘त्यो बेला गैरदलितका महिलाले हामी दलितका घरमा जादैनौं भनेर मैले अवसर पाएकी हुँ । तर पछि उनीहरूको घरमा जाँदा पनि धेरै गाली पाइयो । कुटाइ खाने अवस्थासमेत आयो’ उनले भनिन्, ‘सुरुमा समुदायसम्म पुग्नै गाह्रो भयो । त्यसपछि गाउँमा बुझाउन गाह्रो भयो ।’

खोप लगाए घाउ बन्छ, गर्भ जाँच गरे लाज हुन्छ भन्दै गाउँमा जानै नदिने गरेको सम्झिदै उनले भनिन् ‘ठुलै डाक्टर भएर आइ, हामीलाई सिकाउने बहानामा कामको बर्बाद भयो भन्दै रिसाउँथे ।’ आमा समूह बनाएपछि काम गर्न अलि सहज भएको उनको भोगाई छ । ‘त्यसयताको समयमा भने कतिका ज्यान बचाइयो हिसाव छैन । अहिले परिस्थिती बदलिएको छ । गाउँका बासिन्दा मलाई नै डाक्टर ठान्छन्’ उनले भनिन् ।

पछिल्ला वर्षहरूमा गाह्रो अप्ठ्यारो परेका बेला गाउँलेहरूले सुरुमा सम्झनै पात्र उनै मंगला हुन् । अहिलेसम्म उनले आफ्नो टोलका बिरामी र धेरै गर्भवती महिलालाई बोकेर स्वास्थ्य चौकी पुर्‍याएकी छन् । उनी गाउामा स्वास्थ्य स्यवयमसेविका हुादासम्म कसैलै दुःख पाउदैनन् भन्ने गाउाका बासिन्दाको सोचाई छ । घरमै सुत्केरी हुनेबेला साल र बच्चाको घाँटी एकै ठाउँमा बेरिएपछि १० वर्षअघि मंगलसैन ५ की गंगा विष्टको ज्यान स्वयमसेविकाकै कारण जोगियो । स्वयमसेविका मंगललाले २ जना मान्छे जुटाएर गंगालाई जिल्ला अस्पताल पुर्‍याएकी थिइन् ।

‘मंगला दिदी नभए म साह्रै दुःख पाउाथे, मेरो लागि भगवान नै भएर आउनु भयो’ गंगाले भनिन्, ‘हाम्रो लागि उनै डाक्टर हुन् ।’ उनी जस्तै गाउाका सबै महिलाहरू स्वास्थ्य समस्या देखिने बित्तिकै महिला स्वास्थ्य स्वयमसेविकाको खोजी गर्छन् ।

समुदायका महिला आफू गर्भवती भएको कुरा श्रीमान, सासुससुरालाई भन्दा पहिला आफुलाई सुनाउने गरेको अर्की स्वयम्सेविका मथुरा ढुंगानाले बताइन् । ‘आफु गर्भवती भएको कुरा श्रीमान सासु, ससुरालाई पहिला भन्यो भने झााक्री खोज्न निस्किहाल्छन् । त्यो भन्दा तपाईसँग सल्लाह लिन आएको हुँ भन्छन् ।’

बच्चाले जन्मने वित्तिकै श्वास नफेर्नु वा नरुनु, समयअगावै जन्म तथा कम तौलजस्ता समस्या देखिए जोखिम हुने भन्दै अस्पताल जानुपर्ने सल्लाह दिने गरेको उनले बताइन् । त्यसका लागि नियमित गर्भ जाँच गर्न सबैलाई सम्झाउँने गरेको उनी बताउँछिन् । स्वास्थ्य सम्बन्धि आधारभूत जानकारी भएपनि धेरैका ज्यान जोगिने अवस्था आउने उनले बताइन् ।

समुदायका निमोनिया भएका बालबालिकाको उपचार गर्ने तथा जटिल निमोनियाका बिरामीहरूलाई स्वास्थ्य संस्थामा रिफर गर्ने काम समेत आफुहरूले गरीरहेको अर्कि स्वाथ्य स्यवमसेविका अमृता आउजीले बताइन् । ‘धेरै पटक मैले पनि स्टेचरमा गर्भवतीलाई स्वास्थ्य चौकी पुर्‍याएकी छुा । अमृताले भनिन् ‘सबैले आफ्नो ठान्छन्, जेठानी देउरानी सुखदुख साटासाट गर्छन् यसैमा खुसी छु ।’

आफूले समुदायमा सुरक्षित प्रसूति सेवा, खासगरी नाभी मलमको प्रयोग, नवजात शिशुको स्वास्थ्य स्थितिका बारेमा जानकारी लिन, शिशुको पाइताला नाप र आमाको बिगौती दूधको महत्वका बारेमा तालिम पाएको उनले बताइन् । भनिन् ‘अहिले घरमा नै सुत्केरी हुने महिला कोही छैनन् ।’

पछिल्ला दिनमा स्वास्थ्य संस्थामा पनि दक्ष स्वास्थ्यकर्मीबाट मात्रै सुत्केरी सेवा लिनुपर्छ भन्ने जानकारी बढै गएको उनले बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:२८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्युतसेवा नभएर सास्ती

कान्तिपुर संवाददाता

धनगढी — धनगढी आसपाससहित जिल्लाका अधिकांश गाउँमा अवरुद्ध भएको विद्युत सेवा अझै सुचारु हुन सकेको छैन । बिहीबारको हावाहुरीले विद्युत संरचना तहसनहस बनाएको छ । ५ सय पोल ढलेका छन् । 

मुख्य बजार क्षेत्रमा सोमबारदेखि केही स्थानमा सेवा सुचारु भए पनि धेरै ठाउँमा ६ दिनदेखि बिजुली आएको छैन । विद्युत प्राधिकरण धनगढीका सवइन्जिनियर गोपालबहादुर चन्दका अनुसार मंगलबारसम्म ३ सय ९० पोल कार्यालयबाट जडानका लागि
पठाइएको बताए । ‘लाइन मर्मतको काम भइरहेको छ । मंगलबार १ सय पोल निर्माणका लागि लगिएका छन्,’ सवइन्जिजियर चन्दले भने, ‘क्षति अझै यकिन हुन नसकेकाले पूर्णरूपमा विद्युत् सेवा सञ्चालनमा समय लाग्ने देखिएको छ ।’

अहिले पनि घरमाथि लडेका विद्युतका पोल उठाइएका छैनन् । तारहरू यत्रतत्र छरिएका छन् । प्राधिकरणले भने सेवा सुचारु गर्न युद्धस्तरमा काम भइरहेको जनाएको छ । ‘मंगलबार मात्रै १ सय पोल जडानका विभिन्न ठाउँ पठाएका छौं । पहिले बजार क्षेत्रमा मर्मत गर्ने हाम्रो उद्देश्य हो ।’

उनले अझै धेरै ठाउँमा पोल जडान हुन बाँकी रहेकोले धनगढीमै पनि पूर्ण रुपमा बिद्युत सुचारु हुन कम्तीमा १२ दिन लाग्ने बताए । बुधबार बिहान आएको हावाहुरीले फेरी समस्या भएको उनले बताए । ‘पोल त ढलाएन, तर विद्युत अवरुद्ध भयो,’ उनले भने । बुधबार आएको हावाहुरीले फेडर नचलेर अत्तरियाबाट धनगढी विद्युत आउने लाइनमा समस्या देखिएको उनले बताए ।

कञ्चनपुरमा पनि सुचारु भएन
गत साता आएको हुरीले कञ्चनपुरमा १ हजार ५ सय ६१ घरमा क्षति पुगेको थियो । सबैभन्दा बढी बेदकोट, भीमदत्त र कृष्णपुर नगरपालिकामा क्षति पुगेको थियो । कतिपय परिवार अहिले पनि खुला आकाशमै सुत्न बाध्य छन् । घर भत्केका वा क्षति पुगेका परिवारलाई विभिन्न स्थानीय तहसंगै प्रदेश सरकारले पनि राहत घोषणा गरेको छ ।

बेदकोट नगरपालिकाले पीडित परिलारलाई १० हजार दिने घाषणा गरेको छ । हुरीले विद्युत पोल ढलाएको हप्ता दिनसम्म पनि जिल्लाका धेरै ठाउँमा अझै पनि विद्युत सेवा सुचारु हुन सकेको छैन । अहिले पनि टुटेका र ढलेका पोलहरू फेर्ने काम नसकिएकाले सबै ठाउँमा विद्युत सुचारु हुन नसकेको हो । गत साताको हावा हुरीले ५ सय २५ पोलहरू ढलेका थिए । जसमध्ये ३ वटा मात्रै फर्न सकिएको छ ।

अहिले विद्युत पोल फेर्नका लागि नेपाल विद्युत प्राधिकरण महेन्द्रनगर वितरण केन्द्रको टोलीसंगै सेना र प्रहरीको टोली समेत खटाइएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुशिल बैद्यले बताए । उनले ग्रामीण भेगमा थुप्रै रुखहरू ढलेका कारण बढी क्षति भएको बताए । ‘अबको ४/५ दिनमो सबै पोलहरू फेरेर जिल्लाभरि विद्युत सेवा पुर्ण रुपमा सुचारु हुन्छ’ उनले भने, ‘फेरी आज (बुधबार) आएको हुरीले कति क्षति गरेको छ, त्यसको विवरण आउने क्रममा छ ।’

बुधबारको हुरीले दोधारा चाँदनीमा १ सय ६२ घरमा क्षति
कञ्चनपुरमा हावाहुरीले ठुलो क्षति गरेको हप्ता दिनमै पुनः वितण्डा मचाएको छ । बुधबार बिहान आएको हावाहुरीले महाकाली पारीको माहाकाली नगरपालिकामा ठुलो क्षति पुर्‍याएको हो ।

हावाहुरीले महाकाली नगरपालिकामा २ जना सामान्य घाइते हुनुका साथै १ सय ६१ घरमा पुर्ण र आंशिक रुपमा क्षति पुर्‍याएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरले जनाएको छ । यसैगरि विद्युत लाइनका ३० वटा पोलहरू पनि टुटेल ढलेका छन् । यसैगरि बेल्डाडी गाउँपालिका १ जना घाइते हुनुका साथै २ घरमा क्षति पुगेको छ । पुनर्वास नगरपालिकामा पनि २ घरमा क्षति पुगेको प्रहरीले जनाएको छ ।

‘यस पटकको हावाहुरीले दोधारा चाँदनी क्षेत्रमा ठुलो क्षति पुगेको छ’ जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरका डिएसपी ज्ञान बहादुर विष्टले भने, ‘धेरै घरका छाना उडाएको छ, कतिपय घरमा पुर्ण रुपमा नोक्सान भएको छ ।’ माहाकाली नगरपालिकामा अधिकांस घरमा जस्ता पाता लगाउने चलन भएकाले पनि अझ बढी क्षति भएको हुन सक्ने प्रहरीको अनुमान छ ।

बिहानै घरका छाना उडाएपछि सर्वसाधारण चर्को घाममा बस्न बाध्य भएका छन् । सुरक्षाकर्मीसंगै जनप्रतिनिधिहरू पनि विभिन्न वडामा पुगेर तथ्यांक संकलनमा जुटेका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT