शौचालय र धारा सँगै

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — भीमदत्त नगरका अधिकांश बस्तीमा शौचालय र धारा सँगै बनाइएका छन् । खानेपानीको धारा र शौचालयको ट्यांकी सँगै हुँदा सर्वसाधारणमा रोगको जोखिम पनि उत्तिकै बढेको छ ।

कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका ९, मटेनाको बादी बस्तीमा खानेपानीको धारा (नल्का) सँगै बनाइएको शौचालय । तस्बिर : भवानी/कान्तिपुर

भीमदत्त नगरपालिका ९, मटेनाको गुड्डु राना झन्डै सातादिन पखालाबाट ग्रस्त बने । उनका बालबालिका पटक–पटक झाडापखाला, आउँबाट विगत वर्ष दिनयता पटक–पटक बिरामी परे । उनका छिमेकी सीता दमाईंका छोरा अमितलाई पनि पटकपटक आउँ र पखाला लागिरहन्छ । सुरुमा त एक/दुई दिनमै निको भए पनि २ साताअघि लागेको पखाला भने धेरै उपचारपछि मात्रै निको भयो ।
गुड्डु र सीताको खानेपानीको ह्यान्ड पम्प (नल्का) र शौचालयको सेप्टिक ट्यांकसँगै छ । त्यही नल्का (धारा) को पानी उनीहरू खान्छन् । उक्त पानीबाटै झडापखाला, आउँ, हेपाटाइटिसलगायत समस्या देखिन थालेको उनीहरूको अनुमान छ । उनीहरूले शौचालय बनाउनुअघि अहिले जस्तो स्वास्थ्य समस्या हुँदैनथ्यो । जब धारा छेउमै शौचालय बनाए ।

त्यसपछि पखालालगायत विभिन्न समस्या देखिन थालेको गुड्डु बताउँछिन् । ‘नल्का छेउमै शौचालय बनाएपछि खानेपानीमा समेत कीराहरू देखिन थालेका छन्,’ उनले भनिन् । ४५ परिवार बसोबास रहेको बादी बस्तीमा अधिकांशसँग आधा/एक कठ्ठा मात्रै जमिन छ । पर्याप्त ठाउँ नभएकाले उनीहरूले खुला दिसामुक्त घोषणाका बेला खानेपानीको धारासँगै शौचालय बनाए । यसले बस्ती खुला दिसामुक्त भयो, तर खानेपानी भने दूषित भएको उनीहरूको अनुमान छ ।

सामान्यतः खानेपानीको मुहान र सेप्टिक ट्यांकको दूरी कम्तीमा पनि ३० मिटर हुनुपर्छ । त्यसो हुन नसके पानीबाट विभिन्न रोगको जोखिम हुने संघीय खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन आयोजना कार्यालय महेन्द्रनगरका आयोजना प्रमुख किरण आचार्यले बताए । ‘यसबाट पखाला, आउँ, जन्डिस र हेपाटाइटिसलगायत पानीजन्य रोगको संक्रमण बढी हुन्छ,’ उनले भने, ‘यस्तो बेला नल्काको पानी पिउनु हुँदैन ।’

स्थानीयले पनि दूषित पानीकै कारण बालबालिकामा विभिन्न रोग देखिन थालेको बताउँछन् । थोरै जमिन भएकाले सेप्टिक ट्यांक अन्यत्र बनाउने वा नल्का अन्त जडान गर्ने ठाउँ भने छैन । स्थानीयले ब्रह्मदेवको खानेपानी योजनाबाट धारा जडानका लागि वडा कार्यालयलाई आग्रह गरेका छन् । धारा जडानका लागि एकमुष्ठ ७ हजार तिर्नुपर्ने हुँदा समस्या भएको हिमाल महिला सशक्तीकरण केन्द्रकी संयोजक कमला बादीले बताइन् ।

‘हामीहरू दिनभरि मजदुरी गरी परिवार पालिरहेका छौं, एकैपटक यति रकम तिर्न सकिने अवस्था छैन,’ उनले भनिन्, ‘बरु किस्तामा तिर्न सकिने वा वडा कार्यालयबाट आर्थिक सहयोग गरिदिए सहज हुने थियो ।’

भीमदत्त नगरपालिका ९ का वडाध्यक्ष राम नाथले बादी बस्तीमा ब्रह्मदेव ओभरहेड ट्यांकीबाट खानेपानी धारा जडानका लागि पहल भइरहेको बताए । उनले वडाबाट तत्काल धारा जडानका लागि पत्राचार गरिएको पनि बताए । तर, तत्काल ७ हजार तिर्न नसक्ने परिवारका लागि वडामा समेत बजेट नहुँदा समस्या भएको उनको भनाइ छ ।

‘यस वर्षको वजेट सबै खर्च भइसक्यो, अहिले वडाबाट सहयोग गर्न सकिने अवस्था छैन,’ उनले भने, आगामी आवमा धारा जडानका लागि सहयोग गर्न सकिन्छ ।’ उनले ७ हजार एकमुष्ठ तिर्न नसक्नेका लागि किस्तामा तिर्न सकिने गरी पनि छलफल भइरहेको बताए ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ १०:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेज स्थापना गर्न अध्ययन सुरु

शिव पुरी

रौतहट — चन्द्रपुर नगरपालिकामा विशेष आर्थिक विकास क्षेत्र (सेज) स्थापनाका लागी शनिबार सम्भाव्यता अध्ययन सुरु गरिएको छ । यसका लागि प्राविधिकहरू सहितको टोलीले स्थानिय तह, सरोकारवाला, राजनीति दल लगायतसित अन्तरक्रिया गरेको छ । 

रौतहटको चन्द्रपुर ८ स्थित बेतौनामा विशेष आर्थिक क्षेत्र स्थापनाका लागि जमिन अवलोकन गर्दै प्राविधिक । तस्बिर : शिव/कान्तिपुर 

काठमाडौंको दीक्षा कन्सल्टेन्सीको प्राविधिक सहितको टोलीले सम्भाव्यता अध्ययन थालेको हो । सेज स्थापनाका लागी पर्याप्त जमिन, भौगोलिक बनावट, वातावरण, यातायात, सडक लगायत हेर्ने टोलीले जनाएको छ । टोलीका इन्जिनियर सन्दीप पाण्डेले सेज स्थापनाका लागि २ सय बिघाभन्दा बढी जमिन चाहिने बताए । ‘सेज स्थापनाका लागि सबै खाले तयारी गर्नुअगावै अध्ययन जरुरी छ,’ उनले भने, ‘विशेष आर्थिक विकास क्षेत्र स्थापना पछि यस क्षेत्रको मुहारै फेरिन्छ ।’ अध्ययनका लागि बजेटसमेत छट्याइएको उनले जनाए ।

यसअघि विकास क्षेत्रको जमिन छनोट गर्न उद्योगा मन्त्रालयका प्राविधिकसहितको टोली यहाँ आएको थियो । मन्त्रालय, संसद् र स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिको टोलीले चन्द्रपुर ६, ७ र ८ वडामा पर्ने जमिन अवलोकन गरेको थियो । आर्थिक विकास क्षेत्र स्थापनका लागि पहिलो चरणमा जमिनको प्रारम्भिक अवलोकन गरिएको नेकपाका नेता युवराज भट्टराईले बताए । ‘यो चन्द्रपुर नगरपालिकाकै गौरवको आयोजना हो,’ उनले भने, ‘यसलाई सफल पार्न सबै क्षेत्रको सहयोग अपरिहार्य छ ।’ उनले यसै महिना अन्तमा सम्भाव्यता अध्ययन सकेर टोलीले आर्थिक क्षेत्र प्राधिकरणलाई प्रतिवेदन बुझाउने जनाए ।

उद्योग स्थापना गर्न उपयुक्त जमिन, अन्तर्राष्ट्रिय सिमानाबाट नजिक, प्रमुख मार्गको पहुँच तथा बिजुली, कच्चा पदार्थ, पानी, जनशक्तिको उपलब्धता हुने क्षेत्र छनोट गरी प्रकृया अगाडि बढाउन सरोकारवाला सहमत भएका छन् । निर्यात प्रवर्द्धनको माध्यमबाट मुलुकमा औद्योगिकीकरणको प्रक्रिया अघि बढाई आर्थिक विकासको गतिलाई तीव्रता प्रदान गर्न विशेष आर्थिक क्षेत्र स्थापना, सञ्चालन र व्यवस्थापन गर्न लागिएको मन्त्रालयले जनायो ।

टोलीले शनिबार चन्द्रपुरमा गरेको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा प्रतिनिधिसभाको विकास तथा प्रविधि समिति सभापति कल्याणी खड्काले सेज स्थापनाका लागि काम गरेर देखाउनुपर्ने बेला आएको बताइन् । ‘यसमा समितिका तर्फबाट सक्दो सहयोग हुन्छ,’ उनले भनिन् । उनले अवलोकन गरिएको स्थानमा उद्योग स्थापनाका लागि उपयुक्त देखिएको बताइन् ।

तीन महिनाअघि यहाँ आएका आर्थिक क्षेत्र प्रधिकरणका कार्यकारी निर्देशक चण्डिकाप्रसाद भट्टले सेजका नीति नियम र यसबाट हुने फाइदाबारे सरोकारवालालाई बोलाएर जानकारी दिएका थिए । लगानीमैत्री वातावरण बनाएर स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्तालाई निर्यार्तमूलक उद्योगमा आकर्षण गरी औद्योगिकीकरणका माध्यमबाट देशको समृद्धि गर्न सेज आवश्यक रहेको निर्देशक भट्टको भनाइ छ ।

विशेष आर्थिक क्षेत्रका लागि सडकको पहुँच, दूरसञ्चार सेवा, विद्युत्, पानीको सेवा, पर्याप्त कामदार र कच्चापदार्थको उपलब्धता जस्ता कुरालाई आधार लिनुपर्ने मन्त्रालयका प्राविधिकको भनाइ छ । नेपाल सरकारले प्राधिकरणको सिफारिसमा नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी देशको कुनै स्थानलाई विशेष आर्थिक क्षेत्र तोक्न सक्छ । प्राधिकरणले कुनै स्थानलाई विशेष आर्थिक क्षेत्र तोक्न उपयुक्त देखिए सर्वेक्षण गरी विस्तृत प्रतिवेदनसहित नेपाल सरकारलाई पेस गर्नुपर्छ ।

प्राधिकरणले विशेष क्षेत्रमा स्थापना गर्न सकिने तोकिएबमोजिमका उद्योगको सूची तयार गर्नुपर्छ । विशेष आर्थिक क्षेत्रमा पूर्वाधार संरचना निर्माण गर्न, यसको सञ्चालन र व्यवस्थापन गर्न, यस भित्र स्थापित उद्योगको अनुगमन वा नियमन गर्न, उद्योगहरूलाई एकद्वार इकाईबाट सेवा उपलब्ध गराउन र उद्योगलाई व्यवस्थित रूपमा स्थापना, सञ्चालन गर्नका लागि सरकारले २०७३ सालमा विशेष आर्थिक क्षेत्र प्राधिकरण स्थापना गरेको थियो ।

विशेष आर्थिक क्षेत्र स्थापनाले लगानीकर्तालाई निर्यातमूलक उद्योगमा लगानी गर्न आकर्षित गर्न, विदेशी पुँजी तथा प्रविधि भित्र्याउन, निर्यात वृद्धि भई व्यापार घाटा कम गर्न, स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्न सहयोग पुग्नेछ ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ ०९:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्