पूरै गाउँ पहिरोको जोखिममा

पहिरोले कैलाश प्राविको ४ कोठे भवन, २ पक्की शौचालय र दिवा खाजा बगाउनुका साथै ५० परिवारका घर बगाउने खतरा 
वसन्तप्रताप सिंह

(बझाङ) — भर्खरै निर्माण भएको सडकबाट खसेको पहिरोले केदारस्युँ गाउँपालिका ९, जुइल गाउँका बासिन्दा त्रसित भएका छन् । योसँगै गाउँमाथि नै पहिरो खस्ने जोखिम पनि उत्तिकै बढेको छ । गाउँको एउटा विद्यालय र एउटा घर पहिरोले बगाएको छ । 

सडकबाट आइतबार विहान खसेको पहिरोले जुईल गाउँमा रहेको कैलाश प्राविको ४ कोठे भवन, २ पक्की शौचालय र दिवा खाजा बनाउने घर बगाएपछि पढाइ ठप्प भएको छ । घरमा माथिबाट बनाइएको सडकले क्षति पुर्‍याएको हो । पहिरोले विद्यालयसँगै रहेको शिव मन्दिरसमेत बगाएको छ । गाउँकै भवानीको मन्दिरमा पनि पहिरोले क्षति पुर्‍याएको स्थानीय हर्क मल्लले बताए ।

पहिरोमा लालबहादुर मल्लको घर र खेतीयोग्य जमिन बगेको छ । उनको परिवार अहिले छिमेकीको घरमा आश्रय लिएर बसिरहेको छ । मल्ल भारतमा रोजगारीका लागि गएका थिए । पहिरोले घर बगाएको खबर पाएपछि उनी हतार–हतार फर्किएका हुन् । घरबासै पहिरोले बगाएपछि आफू सुकुम्बासी भएको उनले सुनाए । ‘घर खेत केही बाँकी राखेन । गाउँका अरु घर पनि बगाउन आँटेको छ । हामी सडकका कारण सुकुम्बासी भयौं,’ उनले भने ।

केदारस्युँ गाउँपालिकाको झोताबाट दुर्गाथली गाउँपालिका जोड्ने झोता–जुइल सडकबाट खसेको पहिरो बढ्न थालेपछि यहाँका ५० परिवारका घर जोखिममा परेका हुन् । विनाकुनै मापदण्ड गाउँपालिकाले सडक निर्माण गर्न थालेपछि आफ्नो गाउँ पहिरोको जोखिममा पर्ने भन्दै यहाँका बासिन्दाले सडक निर्माण नगर्न अनुरोध पनि गरेका थिए । ‘हामी विस्थापित हुन्छौं । जथाभावी नगर्नुस भनेर रोइकराई गर्दा पनि मानेन्,’ स्थानीय अम्बिका मल्लले भनिन्, ‘अहिले यस्तो हालत भयो । कुन बेला घर पहिरोले लैजाने हो भन्ने डरले सुत्न पनि सकेका छैनौं ।’ उनले पहिरोले गाउँ बगाउने चिन्ताले राति पालै–पालो पहरा दिने गरेको बताइन् ।

यता केदारस्युँ गाउँपालिका ९ का वडाध्यक्ष अहेन्द्रबहादुर शाहीले सडक कटानका कारण गाउँ नै जोखिममा परेको बताए । उनले यस विषयमा सडक उपभोक्ता समितिका पदाधिकारी र जनप्रतिनिधिबीच छलफल गर्ने प्रयास थालिएको पनि बताए । उनले सडक निर्माण अझै नसकिएकाले थप क्षति हुने सम्भावना रहेको बताए । ‘यो विषयमा छलफल गरी टुंगोमा पुग्नेछौं,’ उनले भने ।

गाउँ जोखिममा परेको विषयमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा समेत गुनासो आएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुरेश सुनारले बताए । जथाभावी निर्माण गरिएका सडकले निम्त्याएको क्षतिको क्षतिपूर्ति दिन तथा सुरक्षित तरिकाले सडक निर्माण गर्न आफूले केदारस्युँ र दुर्गाथली गाउँपालिकालाई पत्राचार गरिसकेको उनले बताए । ‘यो समस्याको समाधान चाँडै गर्नुपर्ने आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘सबैको सहमति गरी अघि बढ्ने तयारीमा छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण १, २०७६ १३:०१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

झगडा गाउँ, बन्यो झलकपुर

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — बुंगल नगरपालिकाको ६ मा पर्ने खौलाधार बजारबाट ठाडै उकालो २ घण्टा हिँडेपछि डाँडाको टुप्पोमा रहेको गाउँमा पुगिन्छ । डाँडा वरिपरि प्लानिङ गरी बस्ती बसाएजस्ता घरहरू । गाउँको अगाडि फाँट परेका बारी । बारीभरी हरिया मकै । झट्ट हेर्दा पोखरातिरको कुनै पर्यटकीय गाउँ जस्तो लाग्ने यो ठाउँको नाम हो ‘झगडा’ ।

गाउँको नामै ‘झगडा’ ? सुन्दा सबै लाई अच्चम्म लाग्न सक्छ । तर यो यथार्थ हो । यो गाउँको नाम मात्र झगडा होइन । ९ महिना अघिसम्म यहाँ दैनिक जसो झगडा हुने गर्थ्यो । सामान्य बाझाबाझ र हारालुछ नभएको त दिनै हुँदैनथ्यो । झगडाको कारण थियो ‘पानी’ । डाँडाको टुप्पोमा बस्ती भएका कारण गाउँभन्दा माथि पानीका मुहान छैनन् ।

खानेपानी लिन करिब आधा घण्टा ओरालो झरेर कुवामा पुग्नुपर्थ्यो । कुवामा पालैशान्ति पानी भर्ने चलन थियो । एक जनाले पानी भरेपछि कुवामा अर्को गाग्री पानी जम्मा हुन समय लाग्थ्यो । ‘कुवामा पानी जम्मा हुँदै छ । थपक्कै त्यहीं बस्नुपर्थ्यो,’ स्थानीय अञ्जना बोहराले भनिन्, ‘दायाँ(बायाँ भयो कि झगडा सुरु भइहाल्थ्यो ।’

गाउँको नाम झगडा रहनुको कारणबारे भने सबै जानकार छन् । ‘खासमा यो गाउँको नाम झगडा होइन । झाँकाडा हो,’ स्थानिय अर्जुन गुर्धामीले भने, ‘पानीकै लागि सधैंजसो झगडा हुने भएकाले सबैले झगडा भन्न थाले । पछि गाउँको नामै झगडा रह्यो ।’ गत वर्ष कात्तिकमा यो गाउँमा खानेपानी आयोजना बन्यो । घर–घरमा चौबीसै घण्टा पानी आउने धारा बने । योसँगै पानीका लागि हुने पुस्तौंदेखिको झगडाको शृंखला पनि अन्त्य भयो ।

यही खुसीमा यहाँका बासिन्दाले गाउँको नामै फेरिदिए । गाउँको नाम झगडा हैन अब ‘झलकपुर’ । झलकपुर खानेपानी आयोजना उपभोक्ता समिति अध्यक्ष दीपेश गुर्धामीले भन्छन्, ‘झगडा हुने विषय नै अन्त्य भएपछि गाउँको नाम पनि फेरेका हौं । हाम्रा बाजे–बराजुका पालादेखीको पानीको दुःख पनि त्यही नामसँगै सकिएको छ ।’ झगडा गाउँको नाम मात्र नभएर परिचय जस्तै बनिसकेकाले नामै फेरेको उनले बताए । उनले भनेजस्तै नाम मात्र होइन ।

गाउँमा खानेपानी आयोजना बनेयता यहाँका महिलाहरूको दैनिकी पनि फेरिएको छ । ‘बिहे गरी यहाँ आएको २३ वर्ष भयो,’ स्थानीय धौलीदेवी सिंहले भनिन्, ‘ढुक्कले सुत्न पाएको यही ९ महिना हो,’ उनले पानी लिन रातभर जाग्राम बस्नुपर्ने भएका कारण यस गाउँमा धेरै जसोले छोरीचेली दिन (विवाह गरिदिन) नमान्ने गरेको बताइन् ।

हालसम्म कसैले पनि सुल्झाउन नसकेको यहाँको खानेपानी समस्याको समाधान सौर्य ऊर्जा प्रविधिकै कारण सम्भव भएको हो । बुंगल नगरपालिकाको ग्रामिण जलस्रोत व्यवस्थापन परियोजनाले सोलार लिफ्टिङ प्रविधि प्रयोग गरी गाउँभन्दा करिब आधा किमि तल पहराको फेदमा रहेको मुहानबाट बनाएको हो ।

विद्यालयमा समेत गरी ७ धारामा चौबीसै घण्टा पानी बग्न थालेपछि अहिले यो गाउँको मुहारै परिवर्तन भएको छ । सधैंजसो फोहोर हुने यहाँका मानिस सफा सुग्घर भएका छन् । धाराबाट खेर गएको पानी प्रयोग गरी प्रत्येक घरका करेसामा तरकारी फलेका छन् । सबैका घर–घर सफा चर्पी बनाइएको छ ।

अहिले र ९ महिनाअघिको अवस्था हेर्दा गौमती गुर्धामीलाई सपना झै लाग्छ । झगडा गाउँको झगडा साम्य पार्ने यो खानेपानी आयोजना निर्माण गर्न झन्डै ४२ लाख रुपैयाँ लागेको छ । ग्रामिण जलश्रोत व्यवस्थापन परियोजनाका सल्लाहाकार विष्णु पोखरेलले कुनै कारणले एउटा मोटरमा समस्या आए पनि त्यो मर्मत गरुन्जेल सम्म खानेपानी समस्यानहोस् भनेर वैकल्पिक मोटरको व्यवस्था मिलाइएको बताए ।

बुंगल नगरपालिका प्रमुख धनबहादुर विष्टले प्रविधिको चमत्कारकै कारण झलकपुरका बासिन्दाको दुःख अन्त्य भएकामा आफूलाई सन्तोष मिलेको बताए । ‘गाउँभन्दा माथि मुहान थिएन । पानीका दुःख देखेर बस्ती नै सार्ने कि भन्नेसम्म पनि सोचेका हौं । तर, सौर्य प्रविधिका कारण गाउँमै पानी पुर्‍याउन सफल भएका छौं ।’ उनले यस्तो समस्या भएको नगरपालिकाका अन्य क्षेत्रमा पनि यो प्रविधिको विस्तार गर्ने सोचमा नगरपालिका रहेको बताए ।

प्रकाशित : असार ३१, २०७६ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT