इतिहास बुझ्न टीकापुर

गणेश चौधरी

टीकापुर — टीकापुर बजारबाट करिब ४ किमि दक्षिण–पूर्वमा आफ्नै गतिमा निरन्तर कर्णाली नदी सुसाउँदै बगेको छ । यसकै किनारमा पुरै सज्जिएर सुन्दर प्राकृतिक पार्क उभिएको छ । तत्कालीन राजा महेन्द्र शाहले स्वास्थ्यलाभ गरेको स्थान यही पार्क हो ।

०२४ तिर सिकार खेल्न आउँदा बिरामी परेपछि चिकित्सकहरूले स्वस्थ वातावरण भएको ठाउँमा आराम गर्न भनेपछि कर्णाली नदी किनारको यो ठाउँ छानिएको हो ।

करिब १ महिना राजा महेन्द्रको मुकाम यहीं भयो । तत्कालीन गृहमन्त्री खडगबहादुर सिंहको पहलमा यो ठाउँमा बसोबास र विकासका लागि विकास समिति ऐन २०१३ अनुसार टीकापुर विकास समिति बनाइयो । सरकारले ०२७ मा घनाजंगल रहेको उक्त स्थानमा ३ हजार ३ सय बिघा गुरुयोजनाअनुरूप बिक्री गर्ने अनुमति दियो । दसैंको टीकाको दिनदेखि त्यस ठाउँको जंगल फँडानी गर्न थालिएकाले उक्त स्थानको नामै टीकापुर रहन गएको बुढापाकाहरू बताउँछन् ।

जंगल फँडानी गरी बजार बनाउने योजनाअनुरूप टीकापुर विस्तारै बजार बन्न थालेसँगै बस्ती बढ्न थाल्यो । बस्ती बढेसँगै व्यापार बढ्यो । अरू जिल्लाका मानिस पनि बसाइ सरी आउन थाले । अहिले टीकापुर धेरै जातजातिको फूलबारी बनेको छ । सहरी विकासका पूर्वाधार मानिने फराकिला बाटाहरू टीकापुर नगरको विशेषता हो । नेपालकै सबैभन्दा ठुलो बाटिका यसको अर्को विशेषता हो । व्यवस्थित बसोबास टीकापुरको परिचय हो । टीकापुरका पूर्व–उपमेयर लालबहादुर चौधरी भन्छन्, ‘सुरुमा यसको नाम टीकापुर थिएन । सबैले यसलाई टाउन भन्थे । पछि यसलाई टीकापुर बनाइयो ।’

राजा महेन्द्रले स्वास्थ्यलाभ गरेको कर्णाली नदीको किनारमा सुन्दर बगैंचा बनाइयो । त्यसलाई टीकापुर बृहत् उद्यान नाम दिइयो । महेन्द्र आरोग्य गृह, रत्न उद्यान, वीरेन्द्र विश्राम गृह, ऐश्वर्य वाटिका सबैलाई जोडेर टीकापुर बृहत् पार्क बनाइएको छ । कर्णाली नदी किनारैकिनार विशाल नर्सरी लगाइएको छ, यसको पूर्वपट्टी कर्णाली नदी र घनाजंगल, उत्तरमा पहाडी चुचुराहरूको दृष्य मनमोहक छ ।

टीकापुर पार्कमा प्राकृतिक सुन्दरता मात्र होइन, राजाले यहींबाट १ महिना शासन सम्हालेकाले राजतन्त्रको इतिहास जोडिएको छ । स्थानीय छत्र मल्ल भन्छन्, ‘तत्कालीन राजा महेन्द्र र वीरेन्द्रको बडेमानको दरबार छ । काठैकाठको सुन्दर दरबार खरले छाएको छ । काठमाडौंको राजदरबार जस्तै यो पनि दरबार हो ।

यसको अवलोकन र अध्ययनले राजाकालीन इतिहास बुझ्न सकिन्छ । टीकापुर पार्कमा रहेका थरिथरिका बोटबिरुवा र फूल बगैंचाको सौन्दर्यले थकित मन र शरीरलाई आनन्दित तुल्याउने पर्यटन व्यवसायी कालु हमाल बताउँछन् । उनले भने, ‘टीकापुर पार्कमा फुलेका फूल र प्राकृतिले पर्यटकको थकान दूर हुन्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७६ ०९:४९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पक्की तटबन्ध बने पनि जोखिम उस्तै

कान्तिपुर संवाददाता

दार्चुला — दार्चुलातर्फ महाकाली किनारमा पक्की तटबन्ध बने पनि भारतीय क्षेत्रको खोतिला पहिरोका कारण सदरमुकाम क्षेत्र अझै असुरक्षित छ । नेपालतर्फ पक्की तटबन्ध निर्माणको काम अन्तिम चरणमा पुगे पनि भारतीय पक्षले पहिरो व्यवस्थापन गर्न सक्रियता नदेखाउँदा जोखिम कायमै छ ।

पहिरो हटाउन भारतीय पक्षको आनाकानीले खलंगाका बासिन्दा महाकालीमा बाढीको जोखिम कायम रहेको बताउँदै आएका छन् । भारतीय पक्षले ०७३ असोजमा आएको सुक्खा पहिरो नपन्छाउँदा हरेक बर्खामा महाकाली तटीय क्षेत्रका स्थानीयलाई बाढीले त्रास कायमै छ । पहिरो हटाउनु नै दुबै क्षेत्रका लागि सुरक्षित मानिन्छ ।

तत्काल पहिरो हटाउन नसकिने भएपछि एकैपटक पहिरो खस्यो भने महाकाली थुनिने जोखिम छ । उक्त जोखिम पहिल्यैदेखि औल्याइँदै आएको भए पनि भारतीय पक्षले भने हालसम्म काम सुरु नगरेकाले नेपालतर्फ पनि जोखिम बढेको महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजना प्रमुख मित्र बरालले बताए । महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजनाकाअनुसार समान्य वर्षामा पहिरो खस्ने सम्भावना कमै छ । प्राविधिक दृष्टिकोणले हेर्दा पहिरो समान्य अवस्था नखस्ने देखिए पनि पहिरोका बीच भागमा रहेको ठूलो ढुंगा खस्यो भने फुट्ने र बिस्तारै खसे नदी किनारमै रहने सम्भावना रहन्छ ।

‘पहिरोको बीच भागमा ठूलो ढुंगा रोकिएको छ । ढुंगा जुनसुकै बेला तल खस्न सक्छ,’ आयोजना प्रमुख बरालले भने, ‘उक्त ढुंगा एकैसाथ खसे महाकाली थुनिने र महाकाली जस्तो नदी थुनिएर पुरै सदरमुकाम क्षेत्र र महाकाली तटीय क्षेत्रमा बाढी जान सक्छ ।’ उक्त पहिरो सुक्खायाममा आएको र पहिरो आएको वर्षदेखि नै भारतीय पक्षले पहिरो हटाउन मौखिक सहमति गर्दै आएको हो ।

खोतिला पहिरो हटाउन स्थानीयस्तरमा हुने भारतीय र नेपाल पक्षबीचको द्विपक्षीय भेटघाट, सीमा बैठक, प्रदेश, संघीय विभागका सचिव र मन्त्रीस्तर बैठकमा यो विषयलाई उठाए पनि अझै कार्यान्वयनमा ल्याएको छैन । भारतीय पक्षको भूगर्भविद्को टोलीले स्थलगत अवलोकन गरेर पहिरोलाई समयमै व्यवस्थापन गरिएन भने ०७० सालको बाढीको जस्तैनोक्सानी व्यवहार्नुपर्ने अवस्था आउने औंल्याएका थिए ।

जोखिम रहेको क्षेत्रमा पक्की तटबन्ध बनिसकेको र बाँकी भूभागमा तटबन्ध निर्माणाधीन अवस्थामा रहेको महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजनाले जनाएको छ । खोतिला पहिरोसँगै भारतमै निर्मित २ सय ८० मेगावाट क्षमताको धौलीगंगा जलविद्युत् परियोजनाको ड्यामले बाढीको जोखिम झन बढाएको नेपाली पक्षले अनुमान गरेको छ ।

ड्यामको माथिल्लो क्षेत्रमा वर्षा हुने बित्तिकै भारतीय पक्षले उक्त ड्यामका ढोका खोल्न गरेको छ । तर, ड्यामको ढोका खोल्नु अगाडी सीमा क्षेत्रमा जानकारी गराउनुपर्ने भएपनि भारतले नेपाललाई जानकारी नगराई बाधको ढोका खाल्ने हुदा यहाँको तटीय क्षेत्रमा बाढी जोखिम कायमै रहेको स्थानीयको भनाइ छ ।

सदरमुकाम बाहेकको जिल्लाका धौलाकोटदेखि लालीसम्मको विभिन्नमा महाकाली कटान गरेको अवस्था छ । उक्त क्षेत्रहरूमा नदीमा पानीको सतह बढ्ने बित्तिकै यहाका स्थानीयमा बाढीको त्रास कायमै रहेको छ । राज्यले जिल्ला सदरमुकाम खलंगा क्षेत्रलाई मात्र हेरेर पक्की तटबन्ध निर्माण गरेको छ ।

नदी तटीय क्षेत्रको अधिकांश भागमा जमिन कटान र धसिएको हुनाले बाढीको जोखिम कम नभएको लेकम गाउपालिका ३ का तारासिह भण्डारीले बताए । महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजनाका अनुसारका सदरमुकाम क्षेत्र बाहिर पनि चालु आर्थिक वर्षमा पक्की र अस्थायी तारजालीको तटबन्ध बनाउने योजना छ ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७६ ०९:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्