लोडसेडिङको प्रभाव पुस्तकालयमा

मधु शाही

काठमाडौ — लोडसेडिङ बढ्दै गएपछि केशर पुस्तकालयमा रहेका हजारौं वर्ष पुराना हस्तलिखित ग्रन्थ डिजिटलाइज गर्ने प्रक्रिया रोकिएको छ ।


नेपाल जर्मन म्यानुस्त्रिmप्ट क्याटलगिङ प्रोजेक्टले एक वर्षदेखि मेसिन उपलब्ध गराई पुस्तकालयमा काम गर्दै आएको थियो । पछिल्लो समय बढ्दो लोडसेडिङले यो काममा अवरोध आएको केशर पुस्तकालय प्रमुख जानकी कर्माचार्यले बताइन् । उनले हस्तलिखित ग्रन्थ हजारभन्दा माथि भएको र त्यसको डिजिटलाइजेसन एक अंश पनि हुन नसकेको सुनाइन् ।
'गैरसरकारी संस्थाले सहयोग गर्दा पनि काम गर्न सकिएको छैन,' उनले भनिन्, 'बिजुलीको ठेगान छैन, कति बेला गर्ने, अलपत्र छ ।' शिक्षा मन्त्रालयमा जेनेरेटर चलिरहेका बेला पुस्तकालयको जेनेरेटरचाहिँ स्टोरमै थन्किएको छ ।
केशरशमशेरले आपmनो यो दरबारमा पुस्तक, मूर्ति, तस्बिर लगायत संकलनमा राखेका थिए, जुन २०२६ देखि शिक्षा मन्त्रालयको जिम्मेवारीमा आएको छ  । डेढ सय वर्षदेखि सञ्चालित पुस्तकालयमा केशरशमशेरद्वारा संकलित तस्बिर, भवन सामग्री समेत सुरक्षित राख्न कठिन भएको कर्माचार्यले बताइन् ।
उनका अनुसार भवनका मौलिक आकृति, तस्बिरको चमक दिन-प्रतिदिन जीर्ण हँुदै गएको छ । 'धेरै वर्ष पुराना तस्बिर छन्, औषधि प्रयोगले कहिलेसम्म जोगाउने ?' उनले भनिन्, 'मौलिकता हराउँदै जान्छ, छिट्टै केही गर्नु आवश्यक छ ।' उनले पुस्तक किन्न सरकारले वाषिर्क रूपमा ४ लाख दिने गरे पनि सो रकम पर्याप्त नरहेको गुनासो गरिन् ।
केशरशमशेेरद्वारा संकलित ऐतिहासिक, राजनीतिक विषयका -अधिकांश अंग्रेजी भाषामा लेखिएका) २८ हजार र केही नयाँ किताब थपेर हाल पुस्तकालयमा जम्मा ६० हजार पुस्तक छन् । पुस्तकालय अधिकृत सुरेश यादवका अनुसार पुस्तकालय शाखामा जनशक्तिको अभावले गर्दा पाठकलाई पर्याप्त सेवासुविधा दिन सकिएको छैन ।
'थोरै छाँै काम गर्ने,' उनले भने, 'पाठक धेरै आएको बेला निकै गार्‍हो पर्छ ।' उनले दैनिक डेढ सय जनाभन्दा बढी पुस्तकालयमा आउने गरेको बताए । उनले दरबन्दीमा २० कर्मचारी भए पनि कार्यान्वयनमा १० जनाजति भएको बताए । पुस्तकालयमा कर्मचारीलाई आकषिर्त गर्ने सेवासुविधा नभएका कारण प्रायःजसोले लामो समय टिकेर काम गर्न नसक्ने उनको बुझाइ छ ।
पुस्तकालय प्रमुख कर्माचार्यले भने थप जनशक्ति ल्याउनमा लोकसेवा आयोगले प्रक्रिया चलाइरहेको बताइन् । 'जे होस्, शिक्षा मन्त्रालय अहिले चाहिँ पुस्तकालयप्रति सकारात्मक बनेको छ,' उनले भनिन्, 'छिट्टै व्यवस्थित गर्ने प्रयासमा लागिपरेका छौं ।'
बिजुली उपलब्ध गराउन पनि जतिसक्दो चाँडो  उपयुक्त व्यवस्था हुन सके पुस्तकप्रेमीहरूले केशर पुस्तकालयबाट निराश हुनुपर्ने थिएन ।
 

प्रकाशित : माघ १३, २०६८ ०७:५५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

दलित समुदायको नमुना विद्यालय

तुलाराम पाण्डे

बाझकोट -कालिकोट — विकट पलाता क्षेत्रमा पर्ने एउटा विद्यालय समुदायको सक्रियतामा नमुना बनेको छ । सधैंजसो अरूको काम गरेर गुजारा चलाउने दलित समुदायको श्रमदानले राम्नाकोट-४ स्थित नवकिरण निमावि-बाझकोट) पलाता क्षेत्रकै उदाहरणीय भएको हो ।

विकट पलाता क्षेत्रमा पर्ने एउटा विद्यालय समुदायको सक्रियतामा नमुना बनेको छ । सधैंजसो अरूको काम गरेर गुजारा चलाउने दलित समुदायको श्रमदानले राम्नाकोट-४ स्थित नवकिरण निमावि
-बाझकोट) पलाता क्षेत्रकै उदाहरणीय भएको हो ।
सदरमुकाम मान्मबाट १८ कोस पश्चिम-उत्तर पर्ने दलित टोलस्थित नवकिरण निमाविको शैक्षिक तथा भौतिक वातावरण रहरलाग्दो बनेको जिल्ल्ाा शिक्षा अधिकारी अणप्रसाद न्यौपानेले बताए । सबै कक्षा कोठामा फ्लोरिङ र कार्पेटिङ गरिएको छ । शैक्षिक सामग्रीको अभाव हुन दिइएको छैन ।
'समुदायको सक्रियता, बालसुलभ वातावरण र भौतिक पूर्वाधारका दृष्टिले नमुना बनेको छ,' एक साताअघि स्थलगत अनुगमनका क्रममा पलाता पुगेका जिशिअ न्यौपानेले भने, 'शिक्षक विद्यार्थी उपस्थिति र सिकाइ उपलब्धि पनि राम्रो छ ।'
उनले जिल्ला शिक्षाले समुदायलाई हस्तान्तरण गरेको विद्यालयमा अभिभावकको संलग्नता उल्लेखनीय रहेको सुनाए ।
१८ वर्षअघि माना-पाथी उठाएर दलित समुदायले स्थापना गरेको विद्यालयप्रति सुरुका दिनमा समुदायको अपनत्व थिएन । ०६४ मंसिरमा जिल्ला शिक्षाबाट समुदायमा हस्तान्तरण गरेपछि प्रत्येक घरबाट एक सयदेखि ५ सय रुपैयाँसम्म चन्दा दिने र विद्यालय भवन जनश्रमदानबाट निर्माण गर्ने प्रतिबद्धतासमेत जनाए शिक्षा कार्यालयले प्रोत्साहन स्वरूप दिएको १ लाख र समुदायबाट उठाएको चन्दाले विद्यालयका लागि थप जग्गा खरिद गर्ने शाहीको योजना छ । उनका अनुसार, विश्व खाद्यको सहयोगमा कामका लागि खाद्यान्न कार्यक्रमबाट ६ कोठे भवन र जिल्ला शिक्षाले विद्यालय क्षेत्र सुधार कार्यक्रमबाट दुई कोठे भूकम्परहित भवन निर्माणमा सहयोग गरेको छ । यहाँ बालसुलभ शौचालय र पानीको धाराको पनि व्यवस्था छ ।
विद्यालयमा व्यवस्थापन समिति, शिक्षक अभिभावक संघ, बाल क्लब र स्थानीय बुद्धिजीवीको सक्रियतामा सामाजिक संवाद समिति पनि बनेको छ । संवाद समितिले गाउँघरका विवाद व्यवस्थापन, विद्यालयमा जाने रकम पारदर्शिताका लागि नियमित छलफल चलाउने गरेको अध्यक्ष देउमले तिरुवाले सुनाए ।
गाविसले वडा ४ को दलित बस्तीका लागि दिने कणर्ाली रोजगार र अन्य विकासका लागि आएको रकम पनि विद्यालयमै खर्चिइने गरेको व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष हरे कुमालले बताए । सेवा क्षेत्रमा ७२ घरधुरी दलित छन् । उक्त विद्यालयमा १ सय ९० दलित र ५० गैरदलितका गरी २ सय ४० बालबालिका पढ्छन् । 'पठनपाठन राम्रो हुने भएकोले गैरदलित बालबालिका पनि दलित समुदायको विद्यालय जाने गरेका छन्,' दक्षिणा शाहीले भनिन् ।
कक्षा ७ सम्म पढाइ हुने विद्यालयमा ३-४ वर्षका नानीका लागि बाल विकास केन्द्र पनि छ । प्रावि दरबन्दी २, राहत १ पीसीएफ १ र निमावि तहमा ३ जना निजी स्रोतबाट शिक्षकशिक्षिका छन् ।
कक्षा ३ सम्म कक्षा शिक्षण र भुइँ-बसाइले बालबालिका विद्यालयप्रति आकषिर्त छन् । शैक्षिक सामग्रीको निर्माण र सजावट, दिवा खाजा, शुक्रबारीय कार्यक्रम, शिक्षक विद्यार्थी र अभिभावकले पालना गर्नुपर्ने आचारसंहिताले विद्यालय पलाता क्षेत्रकै नमुना बनेको स्र्रोत व्यक्ति रामप्रसाद भुसाल बताए ।
सरकारी दरबन्दी न्यून भएकाले दलित समुदायको विद्यालयमा निजी स्र्रोतका शिक्षकलाई तलब खुवाउन समस्या रहेको अभिभावकको गुनासो छ ।

प्रकाशित : माघ १३, २०६८ ०७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT