आश्वासनका ठेली

टिप्पणी
केशव आचार्य

काठमाडौं — तीनै दलले हुनै नसक्ने हावादारी कुरा घोषणापत्रमा लेखेका छन् । उनीहरूले घोषणापत्र लेख्दा कुनै अर्थशास्त्री, समाजशास्त्री कसैसँग पनि सामान्य सल्लाह गरेका छैनन् ।


प छिल्ला १० वर्षमा नेपालको आर्थिक स्वरूपमा धेरै बदलाव आइसकेको छ । हाम्रो अर्थतन्त्र सेवाउन्मुख अर्थतन्त्रतिर गइसकेको छ । किनकि अर्थतन्त्रमा ५५ प्रतिशतभन्दा धेरै सेवा क्षेत्रको योगदान रहेको छ । जबकि १० वर्षअघि २०६४ सालमा सेवा क्षेत्रको योगदान ५० प्रतिशतभन्दा कम नै थियो । यो अवधिमा सेवाक्षेत्र अर्थतन्त्रको राष्ट्रिय मूलप्रवाह नै भएर आयो । यो अवधिमा उत्पादनमूलक क्षेत्र घट्दै गयो र नेपाल गैरऔद्योगीकरणको दिशामा गयो । त्यसो त २०६४ अघिदेखि नै यो प्रक्रिया सुरु भएको थियो । यो बीचमा भने यो प्रक्रियाले जरा नै गाड्यो । 
बदलिएको अर्थतन्त्रको स्वरूपबारे र हाम्रो अर्थतन्त्रको सीमा र क्षमताबारे भने प्रमुख दलहरूले खासै वास्ता गरेको देखिँदैन । दलहरूले जारी गरेका चुनावी घोषणापत्रमा पनि त्यो प्रतिविम्बित हुन्छ । राजनीतिक मान्यता फरक भए पनि दलहरूको घोषणापत्रमा उस्तै प्रकारका समानता छन् र उस्तै प्रकारका हावादारी लक्ष्य पनि । 
नेपाली कांग्रेसले २०६४ सालको चुनावी घोषणापत्रमै ८ देखि १० प्रतिशत आर्थिक वृद्धिदरको लक्ष्य राखेको थियो । अहिलेको चुनावी घोषणापत्रमा भने कांग्रेसले ७ देखि १० प्रतिशतसम्म आर्थिक वृद्धिदरको लक्ष्य राखेको देखिन्छ । जबकि नेपालको बजारमुखी अर्थतन्त्रको आर्किटेक्ट रहेको नेपाली कांग्रेलसले आफ्नो अनुभवबाट चेतेको देखिँदैन । किनकि १० वर्षमा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर औसतमा ४ प्रतिशतमात्रै रहेको देखिन्छ । वाम गठबन्धनले पनि चुनावी घोषणापत्रमार्फत आर्थिक वृद्धिलाई १० प्रतिशतभन्दा माथि पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको देखिन्छ । दलहरूले गरेको अनुमानलाई नेपालको अर्थतन्त्रले कसरी लिन्छ भन्नेमा उनीहरूलाई कुनै संकोच देखिँदैन । 
हामीले केही कुरा भन्दा कुनै सैद्धान्तिक मान्यतामा टेकेर गर्छौं । कांग्रेस र वाम गठबन्धनले आर्थिक वृद्धिको प्रक्षेपण गर्दा कुनै आधारमा टेकेको देखिँदैन । सिमान्त पुँजी उत्पादनको अनुपातलाई यसरी बढाउँछौं र विदेशी पुँजीलाई बढाउन के–के गर्छौं भनेर केही भनेका छैनन् । स्पष्ट आधार नै नखुलाई दलहरूले रोजगारी यति पुर्‍याउने, विद्युत उत्पादन यति गर्ने भनेर वाचा गरेका छन् । वाम गठबन्धनले घोषणापत्रमा भनेको छ, आगामी १० वर्षमा जल, जैविक, सौर्य, वायु, फोहोर प्रशोधन र अन्य वैकल्पिक माध्यमबाट १५ हजार मेगावाट विद्युत उत्पादन गरिनेछ । जबकि अहिले एक मेगावाट विद्युत उत्पादन गर्न करिब २० करोड रुपैयाँ लाग्छ । अर्थात वाम गठबन्धनले भनेजस्तै लक्ष्य पूरा गर्न करिब ३० खर्ब रुपैयाँ लगानी गर्नुपर्छ । त्यतिका धेरै पुँजी कहाँबाट ल्याउने हो ? 
प्रतिव्यक्ति आय पांँच वर्षमा १५ सय डलर पुर्‍याउने कांग्रेसको लक्ष्य छ । जबकि अहिले वार्षिक आय करिब ८ सय डलर रहेको छ । पाँच वर्षमा १५ सय डलर प्रतिव्यक्ति आय पुर्‍याउन त यो अवधिमा कुल गार्हस्थ उत्पादन नै १७/१८ प्रतिशतले बढ्नुपर्छ । अहिलेको आर्थिक परिदृश्यमा यो सम्भव नै देखिँदैन । वाम गठबन्धनले १० वर्षमा प्रतिव्यक्ति आय कम्तीमा ५ हजार अमेरिकी डलर पुर्‍याउने भनेको छ । यो प्रक्षेपण त झनै निराधार लाग्छ । आर्थिक वृद्धिदरले प्रतिव्यक्ति आयमा कति योगदान गर्छ भन्नेमा पनि दलहरूले खासै विचार पुर्‍याएका छैनन् । उनीहरूले गरेको आर्थिक वृद्धिदरको लक्ष्य र प्रतिव्यक्ति आयबीच तालमेल मिल्दैन । 
कांग्रेसले एक वर्षभित्र ३२ लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य राखेको छ भने वाम गठबन्धनले आगामी १० वर्षमा ५० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य राखेको छ । जबकि २०६८ सालमा हामीले पर्यटन भ्रमण वर्ष मनायौं । त्यतिबेलाको अनुभवका आधारमा भन्दा यो त कुनै पनि हालतमा सम्भव हुने योजना देखिँदैन । १० वर्षमा ५ दोब्बरले पर्यटक बढ्नलाई खै हामीसँंग आधार ? लाखौंको संख्यामा पर्यटक पैदल यात्रामा आए भने हाम्रो हिमाली पदमार्गमा कसरी प्रदूषण बढ्ला ? हामीले त्यसलाई कसरी सम्बोधन गरौंला ? हामीसँंग केही आधार छैन । अहिले नै हाम्रो निजी क्षेत्रले १० देखि ११ लाख पर्यटकलाई मात्रै सेवा दिने क्षमता राख्छ । कांग्रेसले भनेजस्तै ३२ लाख र वाम गठबन्धनले भनेजस्तै ५० लाख पर्यटकलाई सेवा दिने क्षमता विस्तार गर्न के कति काम गर्नुपर्ला ? यसबारे दलहरूले केही सोचेकै छैनन् । त्यतिका धेरै पर्यटक भित्र्याउन खै हामीसँंग रणनीति ? हाम्रो नदीमा कतिलाई एकैचोटी र्‍याफटिङ गराउन सकिन्छ भन्ने हाम्रो तथ्यांक खै ? यस्ता कैयन विषयमा दलहरूले सामान्य समझ पनि राखेका छैनन् । 
औद्योगिक क्षेत्रहरूमा १० वर्षभित्र १० लाखलाई रोजगारी दिने लक्ष्य वाम गठबन्धनले राखेको छ । यो एकदमै महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य हो । २०३८ सालमा सरकारले पहिलोचोटी औद्योगिक नीति बनायो । वैदेशिक लगानी तथा प्रविधि हस्तान्तरण ऐन २०४९ ल्याएपछि हामीले वैदेशिक लगानीलाई अलिकति खुकुलो बनाउन थालेका हौं । त्यति गर्दा पनि नेपालमा माल्दिभ्स र भुटानको भन्दा कम वैदेशिक लगानी छ । हामीले भन्ने बित्तिकै वैदेशिक लगानी नआउँदो रहेछ । नविन्द्रराज जोशी उद्योगमन्त्री भएका बेला उनी खुबै खटिएका थिए । उनले लगानी सम्मेलन पनि गरे । त्यसमा करिब १४ अर्ब डलर लगानी गर्ने प्रतिबद्धता पनि आएको थियो । तर उनी मन्त्रीबाट हटेपछि त्यसलाई पछ्याउने 
कोही भएन । करको छुट दिएर मात्रै लगानीकर्ता आउँदैन । हामीकहाँ यति धेरै प्रदूषण छ, दक्ष जनशक्ति छैन । सुरक्षाको प्रत्याभूति छैन । लगानीकर्तालाई धान्ने होटल व्यवसाय पनि भइसकेको छैन । रोजगारी दिन के–के गर्नुपर्छ ? कस्तो अर्थतन्त्र चाहिन्छ भनी दलहरूले घोषणापत्रमा केही उल्लेख गरेका छैनन् । किनकि उनीहरूले यसबारे केही सोचेकै छैनन् ।
वाम गठबन्धनले भनेको छ, औद्योगिक क्षेत्रहरूमा १० वर्षभित्र १० लाख व्यक्तिले रोजगारी प्राप्त गर्ने उद्योगहरू स्थापना गरिनेछ । त्यस्तै कांग्रेसले भनेको छ, कम्तीमा पनि एक दशकसम्म वार्षिक ७ देखि १० प्रतिशतसम्मको आर्थिक वृद्धिदर निरन्तर हासिल गर्दै हरेक वर्ष ३ देखि ५ लाख रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्न कांग्रेस प्रतिबद्ध छ । भएका औद्योगिक क्षेत्रको अवस्था दयनीय छ । बालाजु र पाटन औद्योगिक क्षेत्र विजोग अवस्थाबाट गुज्रिएका छन् । अन्य औद्योगिक क्षेत्रको अवस्थामा पनि पछिल्ला दशकमा केही सुधार भएको देखिँदैन । उद्योगधन्दा विकासका निम्ति यिनै दलहरूले विगतमा सारै टिठलाग्दो गरी काम गरेका छन् । २०५८ सालमा विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) सम्बन्धी विधेयक संसद्मा टेबल भएको थियो । त्यतिबेला विधेयक पास नभएपछि २०६५ मा यही विधेयक संसद्मा फेरि पास गरियो । बल्लतल्ल २०७३ मा सेज ऐन पारित भयो । तीन–तीनवटा मन्त्रीले सेजको शिलान्यास गरिसके, तर पनि भैरहवामा रहेको सेज क्षेत्रमा बिजुली पुगेको छैन । ८ सय विगाहमा फैलिएको बारामा रहेको सेजको अवस्था उस्तै छ । 
दलहरूले घोषणापत्रमा यति लेन र उति लेनको बाटो यति वर्षभित्र बनाइसक्छौं भनेका छन् । जबकि ६० वर्षअघि निर्माण यातायात तथा व्यवस्था मन्त्री भएका बेला गणेशमान सिंहले ललितपुरको टिकाभैरव हुँदै हेटौंडा जाने सडकको शिलान्यास गरेका थिए । अहिलेसम्म पनि त्यो सडकले पूर्णता पाएको छैन । मध्य पहाडी लोकमार्गको अवस्था उस्तै छ । आगामी ५ वर्षमा हुलाकी राजमार्गलाई ४ लेनमा स्तरोन्नति गरिने वाचा वाम गठबन्धनले घोषणापत्रमा लेखेको छ भने नेपाली कांग्रेसले यही बाटो पाँच वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेको छ । जबकि हुलाकी राजमार्गको कैयन खण्डको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन नै तयार पारिएको छैन । कैयन खण्डको निर्माण गर्ने जिम्मेवारी पाएको ठेकेदार वर्षौंदेखि भागिरहेको छ । त्यसैले पाँच वर्षमा यो सम्भव नै हुँदैन । यसैबाट थाहा हुन्छ, दलहरूले विज्ञ र प्राविधिकसँग सल्लाह र परामर्श नै नगरी आफ्नै परिकल्पनामा आधारित रहेर घोषणापत्र लेखेका छन् । 
घोषणापत्र कतिसम्म स्वप्न कल्पनामा आधारित छन् भन्ने जान्न कांग्रेसले लिएको एउटा लक्ष्य हेरौं । घोषणापत्रमा लेखिएको छ, कुल जनसंख्यामा निरपेक्ष गरिबीको रेखामुनि रहेका जनताको अंश ३ प्रतिशतभन्दा मुनि ल्याउन कांग्रेस दृढ संकल्प गर्छ । जबकि विश्वलाई चकित पार्नेगरी सन् १९८० पछि लगातार तीव्र आर्थिक वृद्धिदर हासिल गरिरहेको चीनले त गरिबी हटाउनसकेको छैन । आर्थिक सम्पन्न मानिएको अमेरिकामा त करिब १० प्रतिशत जनसंख्या गरिब छन् । यसैबाट बुझ्न सकिन्छ, कसैले तिलश्मी जादु गर्‍यो भनेमात्रै कांग्रेसको दृढ संकल्प पूरा हुन्छ । नत्र यस्तो सपना मृगमरिचिका मात्रै हो । 
२०६४ र ०७४ मा दलहरूले जारी गरेका घोषणापत्रलाई हेर्दा दलहरूको स्वभावमा कुनै बदलाव आएको छैन । १० वर्षमा पनि दलहरू सुध्रिएका छैनन् । हो, राजनीतिक दलहरूले जनताको आत्मविश्वास उकास्न सपना देखाउनुपर्छ । तर घोषणापत्र पढ्दा थाहा हुन्छ, दलका नेताहरूलाई लाग्छ, हामीले भनेपछि कसले नपत्याउला र ? नपत्याएर सुख छ र ?

प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७४ ०७:०१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबाट संन्यास लिँदै अनिल गुरुङ

राजु घिसिङ

काठमाडौं — ओमानी गोलकिपर अली अल–हब्सीले जर्मन महारथी बायर्न म्युनिखविरुद्ध यूईएफए कप (सन् २००७–०८) मा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेपछि खेल बराबरीमा टुंग्याएका थिए । त्यसबेला इंग्लिस प्रिमियर लिग क्लब बोल्टन वन्डर्समा रहेका सम्हालेका अल–हब्सी ओमानका पनि मुख्य गोलकिपर थिए । नेपाली फरवार्ड अनिल गुरुङले १० वर्षअघि यिनै गोलकिपरविरुद्ध पहिलो रोजाइमा खेल्दै अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा डेब्यू गरेका थिए ।

नेपाली राष्ट्रिय टिम र ओमानको खेल थियो, २०१० विश्वकप छनोट । एसियाली छनोटको पहिलो चरणको पहिलो लेग मस्कटमा थियो र त्यसमा अल–हब्सीको टिम ओमानले २–० को जित निकाल्यो । नेपालको तुलनामा निकै माथिल्लो स्तरको टिमविरुद्ध अनिलले तहल्का त मच्चाउन सकेनन् तर त्यहींबाट सुरु अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको करिअरमा भने उनी ‘बिट’ मार्ने स्थितिमा आइपुगेका छन् ।

एसियन कप २०१९ को छनोटमा मंगलबार नेपाल र फिलिपिन्स सातदोबाटोस्थित एन्फा कम्प्लेक्समा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । र, यसैलाई उनले बुट थन्क्याउने उपयुक्त अवसरका रूपमा लिएका छन् । ‘संयासबारे पहिले पनि सोचेको थिएँ तर पछिल्लो समयमा खेल (लिग) नभएपछि घरेलु मैदानमा औपचारिक अन्तर्राष्ट्रिय खेल भइरहेको छैन । यो नै संन्यास लिनलाई मेरो लागि सबभन्दा राम्रो हुन्छ भन्ने लाग्यो,’ अनिलले भने ।

उनी गत वर्ष त्रिवेन्द्रममा भएको साफ च्याम्पियनसिपमा राष्ट्रिय टिमका कप्तान बनेका थिए । पहिलो रोजाइमा निरन्तर नरहे पनि उनले नै त्यसयताका अधिकांश प्रतियोगितामा नेपाली टिमको नेतृत्व गरिरहेका छन् । प्रशिक्षक ग्योतोकु कोजीले मंगलबार एन्फा कम्प्लेक्समा मैदानमा उतारेमा उनको ५० क्यापको कोसेढुंगा पनि पूरा हुनेछ । अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) का पदाधिकारी र परिवारसँग सल्लाह गरेरै आफूले संन्यास लिने निर्णय गरेको उनले बताए । 

‘एन्फा नेतृत्वसँग पनि कुरा भइसक्यो । त्यसैले फिलिपिन्सविरुद्ध अन्त्यतिर मैदानमा प्रवेश गरेर भए पनि ५० क्याप पूरा गर्न पाउने सोचेको छु । म योभन्दा बढी खेल्ने खेलाडी हो तर समयले गर्दा यति नै हुने भयो,’ यमनसँगको खेलअघि जापानमा ट्रेनिङ गरेर फर्कंदा नै संन्यास लिने तयारी गरेको उल्लेख गर्दै उनले भने, ‘पहिलो प्रयासमा यू–१६ को क्याम्पसम्म पुगेको थिएँ । त्यसपछि यू–१९ र यू–२३ टिमबाट खेल्दै राष्ट्रिय टिममा पुगेको थिएँ । यसरी हेर्दा १२–१३ वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलेछु । जब जापानमा ट्रेनिङका लागि गयौं तब नै संन्यास लिनुपर्ने समय आयो भन्ने लागेको थियो ।’

चोटका कारण ताजिकिस्तानसँगको दुवै खेलमा टिम बाहिर रहेकाले उनले ५० क्यापसँगै संन्यासका लागि थप ६ महिना प्रतीक्षा गरेको हुनसक्छ । ‘यो निर्णय लिन एकदमै गाह्रो भयो । धेरै सोचें । संन्यास लिने/नलिने मनमा धेरै कुरा खेलें । केही समयअघि नै लिने पनि सोचेको थिएँ तर फेरि खेल्नसक्छु, अझै टिममा पर्न सक्छु भन्ने लागेको थियो,’ पोखराका ३१ वर्षीय उनले भने, ‘यो उमेर अझै पनि खेल्ने समय हो । अझै १–२ वर्ष खेल्न सक्छु । सबै कुरा मिहिनेत नै हो । तर पछिल्लो समय फुटबलको गतिविधि देखेर यस्तो निर्णय लिइएको हो ।’

राजधानीमा चार वर्षअघि भएको साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालको सेमिफाइनल यात्रामा उनले बंगलादेश र भारतविरुद्ध गोल गरेका थिए । त्यसयता उनले गोल गरेका छैनन् र क्रमश: टिममा पनि उनको स्थान अनिश्चित भइरहेको छ । उनी भन्छन्, ‘नेपाली खेलाडी सधंै फर्ममा नहुने रहेछ किनभने यहाँ निरन्तर लिग नै भइरहेको छैन । विभागीय टिमको जस्तो अरु क्लबमा ट्रेनिङ हुन्न । मैले पनि आफै ट्रेनिङ गरेर नियमित खेल्न सकेको हो । तैपनि राष्ट्रिय टिममा मौका पाउन गाह्रो भयो । सिनियर खेलाडीको लागि सधैं यस्तो राम्रो हुन्नजस्तो लाग्छ, त्यसैले पनि संन्यासको योजना बनाएको हुँ ।’

पाँच वर्षयता उनी नियमित मनाङ मस्र्याङ्दी क्लबबाट खेलिरहेका छन् । तर लिग नहुँदा तीन वर्षयता तलबविहीन भएको उनले सुनाए । ‘मेरो खेल खस्किनुको मुख्य कारण लिग नहुनु होजस्तो लाग्छ । मेरो मात्र होइन, अरु धेरै खेलाडीको प्रदर्शन खस्किएको छ । क्लबबाट र लिग नखेली राष्ट्रिय टिमबाट खेल्नुपर्दा यस्तो भएजस्तो लाग्छ । क्लबले दिने तलब नै खेलाडीको मुख्य आम्दानी हो । त्यसैले लिग राम्रो भयो भने नै खेलाडीको आर्थिक अवस्था पनि राम्रो हुनसक्छ र यसैले नेपाली फुबटल बलियो बनाउँछ । लिग नभएकाले नै खेलाडीको स्तर खस्किने र विदेसिने समस्या आएको हो ।’

राष्ट्रिय टिमबाट संन्यास लिए पनि अझै २–३ वर्ष क्लब फुटबल खेल्ने उनको योजना छ । ‘तर त्यसका लागि पनि लिग हुनुपर्छ । लिग भएन भने सोच्नुपर्ने अवस्था आउँछ,’ उनले भने, ‘मेरो आफ्नै बिजनेस पनि छ । यतिका वर्ष फुटबलमै लागें । जानेको पनि फुटबलमै हो । त्यसैले फुटबलबाट भने टाढिने छैन । कुनै न कुनै रूपमा फुटबलमा रहिरहने छु ।’

महँगा खेलाडी
आठौं साफ खेलकुदमा वसन्त गौचन उत्कृष्ट खेल र चकलेटी अनुहारले निकै लोकप्रिय बनेका थिए । उत्कृष्ट फुटबल खेल्नुपर्ने उमेरमा उनी जापानतिर लागे । त्यसको केही वर्षपछि नै उनकै सहर पोखराबाट अर्को स्टारका रूपमा अनिल उदाए ।

सहारा क्लबमा फुटबल कौशल सिक्दै सहिद स्मारक ‘ए’ डिभिजन लिग खेल्न काठमाडौं उपत्यका प्रवेश गर्दा उनी १६ वर्षको मात्रै थिए । मानभवनको ब्रिगेड ब्वाइज क्लब (बीबीसी) मा छँदा बेलायती प्रशिक्षकले लिगमा उनलाई ‘ब्रेक’ दिए । सुरुमा उनी राइट विंगर थिए, स्पिड राम्रो भएकाले उनलाई फरवार्ड बनाइएको थियो ।

‘म व्यावसायिक खेलाडी थिइनँ । अनुभव थिएन । फुटबल कसरी खेल्ने भन्ने पनि थाह थिएन,’ २०६१ सालमा बीबीसीबाट ए डिभिजन लिग खेल्दाका दिन सम्झिए, ‘इंग्ल्यान्डका कोचले ट्रेनिङ गराउँथे । त्यसैले राम्रो भएँ । पैसा कमाउन थालें । थ्रीस्टारले अलि राम्रो तलब दिने प्रस्ताव गर्‍यो । अनि मिहिनेत गरेर राम्रो खेलेमा पैसा पनि आउँदो रहेछ भन्ने भयो ।’
बेन्चबाट लिग सुरु गरेका उनी पछि पहिलो रोजाइबाटै खेल्न थाले । उनलाई बीबीसीले प्रतिखेल ५ सय रुपैयाँ दिएको थियो । अर्को वर्ष थ्रीस्टार पुगे । सुरेन्द्र तामाङ र सन्तोष साहुखलको सब्स्टिच्युटका रूपमामात्र खेल्ने अवसर पाए पनि उनले त्यहाँ मासिक ६ हजार पाएका थिए । २०६३ सालमा मासिक १२ हजार लिएर मनाङबाट खेल्दा उनले ए डिभिजन लिगमा सर्वाधिक ३२ गोल गरेका थिए । त्यसैले उनको मूल्य आकासियो र नेपालकै सबभन्दा महँगा फुटबलरका रूपमा उनलाई मासिक २६ हजारमा न्युरोड टिम (एनआरटी) ले अनुबन्ध गर्‍यो । तर एन्फा विवादको कारण लिग नै बन्द भयो ।

नेपाली फुटबलमा मनाङ र थ्रीस्टारबीच शीर्षताको होड भइरहेको बेला एनआरटीले ‘ड्रिम टिम’ बनाएको थियो । लिग नभए पनि एनआरटीले बुढासुब्बा गोल्डकपलगायत केही प्रतियोगिता जितेको थियो । सिक्किममा भएको गभर्नर्स गोल्डकपको फाइनलमा थ्रीस्टारलाई हराएर एनआरटीले ट्रफी चुमेको थियो । त्यसमा अनिलले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए । उनीमाथि भारतीय क्लब पनि आकर्षित भए । अनुबन्धको प्रस्ताव आयो । यसैबेला उनी सहारा युकेको सहयोगमा इंग्ल्यान्डको छैटौं डिभिजन क्लब ‘वोकिङ’ मा ट्रायल दिन बेलायत पुगे । अनुबन्धको प्रस्ताव पनि आयो तर वर्क परमिट नपाउँदा उनी स्वदेश फर्किए ।

बेलायतबाट फर्केलगत्तै भारतको आई लिगको क्लब सिलोङ लाजोङले अनिललाई मेघालय बोलायो । उनलाई २०६६ कात्तिकमा ६३ लाख रुपैयाँ पारिश्रमिक तोक्दै सिलोङ लाजोङले तीन वर्षको लागि अनुबन्ध गर्‍यो । त्यस रकम पनि नेपाली फुटबलको अर्को कीर्तिमान थियो । उनले आई लिगलगायत केही प्रतियोगिता खेले । गोल पनि गरे । तर उनको सिलोङसँगको सम्बन्ध दुई वर्षमै टुट्यो । अनिल सिलोङ लाजोङबाट फर्केर पुन: मनाङमा आबद्ध भएका थिए । मनाङको कप्तानी पनि गरेका उनले क्लब फुटबलमा दुई दर्जन बढी नकआउट प्रतियोगिताको उपाधि जितेका छन् । २०७० सालको ए डिभिजन लिग जित्नु नै उनको करिअरको मुख्य उपाधि हो ।

ती हेडलाइन
‘मैले करिअरमा जति गोल गर्थें, अखबारहरूमा हेडलाइनमा मेरै नाम छापिन्थ्यो । एकदमै खुसी लाग्थ्यो । हाई–स्कोरर । बेस्ट प्लेयर । नेपालको सबभन्दा महँगा खेलाडी । यस्तै–यस्तै शीर्षक । अहिले आएर ती कुरा एकदमै मिस हुन्छ,’ हेडरमा अब्बल मानिएका उनले भने, ‘यहाँसम्म आइपुग्ने कहिल्यै सोचेको थिइनँ । अहिले रिटायर्ड हुन लागेको पनि होइनजस्तो लाग्छ । सबै खेलाडीले एक दिन संन्यास लिनैपर्छ । तर मलाई यो दिन पनि आयो भन्ने विश्वासै लागिरहेको छैन ।’

उनले नेपालका लागि ९ गोल गरेका छन्, जुन हरि खड्का र निराजन रायमाझीको कीर्तिमान (१३) भन्दा ४ गोल कम हो । नेपाली फुटबलको इतिहासमा आफूलाई कहाँ राख्ने ? उनी भन्छन्, ‘दक्षिण एसियामा अनिल गुरुङ भनेर चिन्छन्, एकदमै खुसी लाग्छ । मनाङ, थ्रीस्टारबाट गरेको गोल र राष्ट्रिय टिमको करिअरको आफैले मूल्यांकन गर्दा म उच्च तहकै खेलाडी होजस्तो लाग्छ ।’

अनिल नेपाली फुटबलमा मैदानभित्र मिहिनेत र अनुशासनका पर्याय पनि मानिन्छन् । उनी आफूलाई पनि एकदमै मिहिनेत ठान्छन् । ‘भाग्यमानी पनि छुजस्तो लाग्छ,’ उनले भने, ‘सहारा क्लब, सहारा हङकङ, सहारा युके र दिदी (सुमित्रा) ले ठूलो सहयोग गरेका छन् । डम्बरसिंह गुरुङदेखि स्वदेशी–विदेशी धेरै प्रशिक्षकले मेरो करिअरमा साथ दिएका छन् ।’ इंग्ल्यान्ड यात्राबारे उनी भन्छन्, ‘वोकिङको ट्रेनिङ मेरो करिअरको टर्निङ प्वाइन्ट हो । त्यहींबाट खेल सुधार गर्न मिहिनेत गर्नुपर्ने सोच आयो । ट्रेनिङ र व्यावसायिक फुटबल कस्तो हुँदोरहेछ भन्ने मैले बुझें ।’

दर्शकले भरिएको दशरथ रंगशालामा ८ वर्षअघि प्रधानमन्त्री कपको उपाधि जित्दाको क्षणलाई उनी अविस्मरणीय मान्छन् । ‘औपचारिक प्रतियोगिता थिएन तर सहभागी टिम बलिया थिए । हामीले उपाधि जितेर धेरै खुसी भएका थियौं,’ उनले भने, ‘गत वर्ष मेरै नेतृत्वमा सोलिडारिटी कप जित्दा पनि खुसी लागेको थियो ।’ गत वर्ष नेपाली टिमले तीन उपाधि जिते पनि लिग नहँुदा स्तर भने खस्किरहेको उनको अनुभव छ ।

नेपाली फुटबलमा दुई दशक बढी राज गरेका गणेश थापालाई भ्रष्टाचार अभियोगमा फिफाले प्रतिबन्ध लगायो । अनिलका समकालीन पाँच खेलाडी पनि ‘म्याच फिक्सिङ’ काण्डमा एएफसीले आजीवन प्रतिबन्ध सुनायो । ‘यो (फिक्सिङ) संसारभरकै समस्या हो । नेपाली टिममा पनि एक समय भएको थियो होला तर त्यसै कारण नेपाली फुटबल खस्किएको भन्ने चाहिँ होइन । व्यवस्थित लिग नहुनु नै मुख्य समस्या हो ।’

प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७४ ०७:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT